دھرم اتے وِگِیان کدے وی اِکّ نہِیں رہے۔ دھرم دا سارا سار ’وِشواس‘ کرن ’تے ہَے جد کِہ وِگِیان دا جنم ہی شکّ دی نذر تۄں ہُںدّا ہَے۔ دھرم نیں کِہا٬ جۄ وِشواس کرنگے اُہ پرم اوستھا وِچّ پْرویش کرنگے۔ وِگِیان نیں کِہا کِہ جیکر کُجھ نواں کھۄجݨا ہَے٬ سبھ تۄں پہِلاں وِشواس نُۄں تِیاگݨا پویگا٬ پہِلاں بݨِییاں رُۄڑِیوادی دھارناواں ’تے شکّ کرنا پویگا۔ منُکھّ نیں اجّ تک جۄ کُجھ نواں کھۄجِیا ہَے اِہ اِہدے شکّ کرن دا نتِیجا ہَے۔ وِشواس ناں کرن دا نتِیجا ہَے۔

دھرم نیں منُکھّ بارے کِہا – “جمّݨ تۄں پہِلاں جدۄں تُۄں ماں دے گربھ وِچّ سی تاں تیرے مُۄںہ وِچّ گںدّ مںدّ جاںدا سی۔ تُۄں اِس کُمبھّی نرک وِچّ پُٹھّا لٹکِیا ہۄئِیا سی۔ تُۄں ارداساں بینتِییاں کردا سَیں کِہ بھگوان مَینُۄں اِس نرک وِچّۄں باہر کڈھّ۔ باہر آ کے مَیں تیرا نام جپاںگا۔ پر تُۄں جنم لَیݨ تۄں بائد دُنِییاں دے رںگّ-تماشِیاں وِچّ گلتان ہۄ گِیا۔”

وِگِیان دے چانݨ وِچّ اسِیں دیکھِیا کِہ ماں دا پیٹ کُمبھّی نرک نہِیں ہَے۔ وِگِیان نیں سانُۄں دِکھائِیا ماں دے پیٹ وِچّ بچّے دے دُیالے اِکّ پتلا جھِلِّیدار پردا ہُںدّا ہَے جِہڑا بچّے دی ہر ترہاں سُرکھِّیا کردا ہَے۔ اُہدے مُۄںہ وِچّ کۄئی گںدّ مںدّ نہِیں جاںدا٬ اُہ ناڑُۄئے راہِیں کھُراک لَیںدا ہَے۔ کِلکارِییاں ماردا بچّا ماں دے پیٹ وِچّ وی مُسکائُںدا ہَے٬ سُپنے دیکھدا ہَے۔ اسِیں اُس نُۄں وِگِیان دے چانݨ سدکا ویکھ سکدے ہاں۔ اُہ کِسے بھگوان دے ترلے نہِیں لَے رِہا ہُںدّا٬ جِویں کِہ ساڈے گْرںتھّاں٬ شاستراں وِچّ درج ہَے۔ اجّ تۄں کُجھ دہاکے پہِلاں جدۄں کِسے کارن کرکے بچّے نیں نَۄں مہِینے تۄں پہِلاں جنم لِیا تاں اُہ ماسُۄم کُجھ دیر سہِکِیا تے مر گِیا۔ اِہ سدِییاں تک چلدا رِہا۔

دھرم نیں اِتھّے کِہا کِہ لِکھی اِنی سی تے لِکھی نُۄں ٹالݨ والا اجّ تک کۄئی جمِّیا نہِیں۔ اِتھّے جدۄں وِگِیان ہاذر ہۄئِیا تاں اُس نیں ماں دے گربھ جِہی وِوستھا والی (Incubator) مشِین دی کاڈھ کڈھّی جِس نال لکھّاں ہی جنم تۄں پہِلاں پَیدا ہۄݨ والے بچِّیاں نُۄں وِگِیان نیں آسرا دے کے بچا لِیا۔ جِس اوستھا نُۄں دھرم نیں کُمبھّی نرک کِہا سی٬ اجّ بچِّیاں دے ہسپتالاں وِچّ پئیِیاں اجِہِییاں مشِیناں لکھّاں بچِّیاں لئی جِیوندان سابت ہۄئیِیاں٬ جدکِہ دھرم دی نِگاہ وِچّ اِہ اوستھا کُمبھّی نرک ہَے۔

درئسل جِس ترہاں دی دُنِییاں نُۄں اسِیں اجّ دیکھ رہے ہاں٬ اِہ سدا تۄں اجِہی نہِیں سی۔ وِگِیان نیں سانُۄں دسِّیا کِہ بْرہِمںڈّ دا ہر ذرّا وِکاس کر رِہا ہَے۔ منُکھّی سبھِئتا نیں وی لگاتار لمبّے سںگھّرشاں٬ اَۄکڑاں٬ مُسِیبتاں نُۄں پار کردِیاں وِکاس کِیتا اتے کمپِّئۄُٹر اتے سائِںس دے اِس یُگّ وِچّ پْرویش کِیتا۔ اجّ دا منُکھّ پُلاڑی واہن اتے ہوائی جہاذ وِچّ سپھر کردا ہَے۔ اِس تۄں پہِلاں ساڈے وڈّے وڈیرے بیڑِییاں٬ بَیل گڈِّییاں ’تے سپھر کردے سن۔ جیکر اِس تۄں پِچھّے جائیِئے تاں منُکھّ پاس سواری کرن لئی سِرپھ گھۄڑے اتے اُۄٹھ سن۔ کۄئی سماں اجِہا وی سی جدۄں منُکھّ نُۄں اِنی سمجھ وی نہِیں سی کِہ کِسے جانور نُۄں پالتُۄ بݨائِیا جا سکدا ہَے۔ اِس تۄں پہِلاں اجِہا سماں سی جدۄں اجے منُکھّ نُۄں گھر بݨا کے رہِݨ دی سمجھ وی نہِیں سی۔

آدِ کال دا مانو پہاڑاں دِییاں گُپھاواں٬ کھُںدّراں وِچّ رہِںدّا سی۔ اُس نُۄں اگّ بالݨ دی اجے سۄجھی نہِیں سی۔ اُہ سارا دِن شِکار دی بھال وِچّ اِدھّر اُدھّر جںگّل بیلِیاں٬ ندِییاں٬ درِیاواں دے کںڈھِّیاں دے آس پاس بھٹکدا۔ اُہ دُۄجے جانوراں جِہا اِکّ جانور ہی سی۔ اِس اوستھا وِچّ اُس دے ہذاراں سال بِیتے۔ اِس سمیں تکّ اُس نُۄں کِسے دھرم جاں ربّ دا چِتّ چیتا وی نہِیں سی۔ منُکھّ دی سمجھ ودھی٬ اُس دے آلے دُیالے واپردے کُدرتی ورتارے اُس دی سۄچ نُۄں ہَیران کرن لگّے۔ منُکھّ نیں اِہناں ورتارِیاں نُۄں سںچّالِت کرن والِییاں وکھّ وکھّ شکتِییاں دی کلپنا کِیتی٬ جِہناں نُۄں اُس نیں بائد وِچّ وکھّ وکھّ دیوتِیاں دِییاں اُپادھِییاں دِتِّییاں۔ دُنِییاں بھر دے لۄکاں دے اِتِہاس-مِتھِہاس ’تے نذر ماردِیاں پتا چلدا ہَے کِہ وکھّ وکھّ کھِتِّیاں دے لۄکاں دے دیوتے اتے اُہناں دے سُبھاء وکھّ وکھّ سن۔ لۄک دیوتِیاں دی کرۄپی تۄں بچݨ اتے اِہناں دی کْرِپا ہاسل کرن لئی اِہناں نُۄں جِیواں دِییاں بلِییاں دِںدّے۔ اِہناں دی پُۄجا کردے٬ اِہناں نُۄں وسّ وِچّ کرن لئی مںتّر پڑھدے۔ اجِہے کرمکاڈاں تۄں ہی دھرم دا جنم ہۄئِیا۔ دھرم کرم نال سبںدھّت کِیتے جاݨ والے اجّ دے پاٹھ٬ پُۄجا اتے ربّ نُۄں کھۄجݨ دے کرمکاںڈ اسل وِچّ پُراتن سمیں دَۄران کِیتے جاݨ والے جںتّر-مںتّر دا ہی سُدھرِیا ہۄئِیا رُۄپ ہن۔

وِگِیان نیں منُکھّی سبھِئتا نُۄں نویں ارتھ دِتّے۔ جیکر اجّ منُکھّ گُپھاواں وِچّۄں نِکل کے کمپِّئۄُٹر دے یُگّ وِچّ پْرویش کر گِیا ہَے تاں اِس پِچھّے وِگِیان دا ہتھّ ہَے۔ وِگِیان نیں منُکھّی ذِںدّگی دا مُۄںہ مُہاںدرا ہی بدل دِتّا ہَے۔ وِگِیان سُݨِییاں سُݨائیِیاں گلّاں ’تے وِشواش کر لَیݨ دا نام نہِیں بلکِہ ہر اِک ورتارے دی تہِ تک جا کے اُس دے کارناں دی تھاہ پائُݨ دی پْرِکِرِیا ہَے۔ وِگِیان اِکّ اجِہا چانݨ ہَے جِس دے جھلکارے نال کُدرت اتے ساڈے جِیون دے انیکاں گُجھّے بھید ساڈے ساہمݨے پْرگٹ ہۄ گئے تے اسِیں آواک رہِ گئے۔ دُۄجے پاسے اںدھّ وِشواش نُۄں اسِیں ہنیرے دا اِکّ اجِہا گُبار کہِ سکدے ہاں جۄ منُکھّی سۄچ نُۄں رُۄڑِیوادی اتے پِچھاںہ کھِچُّۄ بݨائُںدا ہَے۔ اِتِہاس گواہ ہَے کِہ جِویں جِویں منُکھّ دا وِکاس ہُںدّا گِیا اُہ نویں سادھناں دے نال نال نویں وِچاراں نُۄں وی اپݨائُںدا رِہا ہَے۔ دھارمِک اتے اںدھّ وِشواشی وِچاردھارا نویں وِچاراں دا ہمیشا وِرۄدھ کردی آئی ہَے۔ برُۄنۄ٬ کاپرنِیکس (سنّ 1473), گَیلِیلِیئۄ (Galileo Galileiسنّ 1564) آدِ وِگِیانِییاں نیں دھرتی٬ چںدّ٬ سُۄرج اتے ہۄر گْرِہاں بارے نوِییاں جاݨکاری نال بھربھُۄر کھۄجاں کِیتِییاں اتے دسِّیا کِہ سُۄرج مںڈّل دا کیںدر دھرتی نہِیں بلکِہ سُۄرج ہَے۔ پر اُس سمیں دی دھارمِک جمات نیں اِہناں مہان وِگِیانِییاں نُۄں سکھت تسِیہے دِتّے۔ گَیلِیلِیئۄ نُۄں سمیں دی اکھَۄتی دھارمِک جمات نیں لگاتار لمبّاں سماں بںدّی بݨائِیا۔ اُس ’تے تشدّد کِیتا اتے اںتّ اُس نُۄں مَۄت دے گھاٹ اُتار دِتّا۔ اجّ دُنِییاں بھر دے دیش اِہ منّدے ہن کِہ ہُݨ پاگلکھانِیاں دی لۄڑ نہِیں۔ اِہ بِماری ہُݨ اِلاجیۄگ ہَے پر اِس دا سِہرا منۄوِگِیان دے مۄڈھی ڈا. سِگمںڈّ پھرائِڈ (سنّ1856) نُۄں جاںدا ہَے۔ پھرائِڈ نُۄں آپݨِییاں کھۄجاں کرکے دھارمِک جنُۄنِییاں دے سکھت وِرۄدھ دا ساہمݨا کرنا پِیا۔ اِسے ترہاں چارلس ڈاروِن (سنّ 1889) نیں آپݨی جِیو وِکاس دی کھۄج نال دُنِییاں نُۄں ہِلا کے رکھّ دِتّا۔ پر اُس سمیں دی دھارمِک جمات نیں اِہناں مہان وِگِیانِییاں دِییاں لِکھتاں نُۄں گلِییاں٬ بذاراں٬ چَۄراہِیاں وِچّ رکھّ کے ساڑِیا۔ اِہناں نُۄں جانۄں مارن دی دھمکِییاں دِتِّییاں۔ اِہناں دے پْرکاشن ’تے پابںدِّییاں لگوائیِیاں۔ اِس تۄں اِلاوا اجّ جۄ اسِیں ڈاکٹری سہُۄلتاں دا پھائِدا لَے رہے ہاں٬ اِہناں دے اِیذادکاراں نُۄں وی اِہناں بدلے وڈِّییاں کُربانِییاں دیݨِییاں پئیِیاں۔ منُکھّ دے سرِیر نُۄں سمجھݨ لئی وِگِیانی راتاں جاگ کے منُکھّ دِییاں لاشاں کبراں وِچّۄں چۄری پُٹّدے٬ اِہناں ’تے کھۄجاں کردے تے دُبارا دبّ کے آئُںدے۔ اجِہا پتا لگّݨ ’تے اِہناں نُۄں سکھت سجاواں دِتِّییاں جاںدِییاں۔

دھرم نیں منُکھّ بارے کِہا کِہ منُکھّ سبھ جِیواں تۄں اُتم جِیو ہَے۔ منُکھّا جنم ہی ہَے کِہ جِس نال پْربھُۄ بھگتی کِیتی جا سکدی ہَے اتے ربّ نُۄں پائِیا جا سکدا ہَے پر اجّ دھرتی ’تے سبھّ تۄں ودھّ گںدّ پائُݨ والا وی اِہۄ منُکھّ نام دا جِیو ہَے٬ جِس دی کرتُۄتاں کرکے دھرتی ’تے باکی جِیواں دا کھاتما ہۄ رِہا ہَے۔

دُنِییاں بھر دے دھرماں دا جیکر وِشلیشݨ کرِیئے تاں پتا چلدا ہَے کِہ منُکھّ دے وِکاس کرن دے نال نال دھرم وی وِکاس کردے آئے ہن۔ پُراتن دھرماں دے نیم ذِیادا سکھت سن۔ اِتھّے اِہ وی ذِکریۄگ ہَے کِہ دُنِییاں دے کئی اجِہے دھرم وی ہن جۄ پْرماتما دی ہۄںد تۄں مُنکر ہن۔ جِویں جِویں نویں دھرم ہۄںد وِچّ آئُںدے گئے٬ اُویں اُویں دھرماں دے نیماں وِچّ وی لچکِیلاپݨ آئُںدا گِیا۔ اِہ ورتارا اجّ وی اسِیں ویکھ سکدے ہاں۔ آئُݨ والے سمیں وِچّ ہۄ سکدا ہَے کِہ اجِہے دھرم وی ہۄݨ جِہناں وِچّ سِگرٹ بِیڑی شراب پِیݨ دی مناہی وی ناں ہۄوے۔

منُکھّی اِتِہاس ’تے نذر مارِیاں پتا چلدا ہَے کِہ وِگِیان سۄچ رکھّݨ والے لۄکاں دا اِتِہاس وی دھارمِک سۄچ رکھّݨ والے لۄکاں جِنّا ہی پُراݨا ہَے۔ اِہ گلّ وکھّری ہَے کِہ دھرتی ’تے ترکشِیل٬ وِچارشِیل٬ وِگِیانک سۄچ رکھّݨ والے لۄکاں دی سںکھِّیا آم لۄکاں نالۄں ہمیشا گھٹّ رہی ہَے پر اِہ اُہ لۄک ہن جِہناں دی وِچاردھارا نُۄں پہِلاں نکارِیا جاںدا ہَے٬ اُہناں تے کئی ترہاں دی پابںدِّییاں لائیِیاں جاںدِییاں ہن۔ پُراݨے سمیں دَۄران اکھَۄتی دھارمِک جماتاں ولّۄں اُہناں ’تے کئی ترہاں دے ذُلم ڈھاہے جاںدے رہے پر بائد وِچّ اِہناں مہان لۄکاں دی وِچاردھارا دے منُکھّتاوادی پکھّاں نُۄں ہَۄلی ہَۄلی اپݨا لِیا گِیا۔

اجِہے کئی پکھّاں نُۄں لَے کے رُۄڑِیوادی٬ دھارمِک اتے اںدھّ وِشواشی لۄک وِگِیان اتے وِگِیانک وِچاردھارا دا وِرۄدھ کردے ہن۔ اِہ وِرۄدھ دۄ ترہاں دا ہُںدّا ہَے۔ اِکّ تاں جِویں پہِلاں ذِکر کِیتا گِیا ہَے کِہ وِگِیانک سادھناں دی دُرئُپیۄگ دی دْرِشٹی تۄں وِگِیانک وِچاردھارا نُۄں نِںدّݨا٬ دُۄجا اِہ کِہ جدۄں وی کدے وِگِیانِییاں ولّۄں کۄئی نوِیں وِگِیانک کھۄج کِیتی جاںدی ہَے تاں اُس دا سِہرا اُہناں مہان وِگِیانِییاں نُۄں دیݨ دی بجائے اِہ آکھ دِتّا جاںدا ہَے کِہ اِہ کِہڑی کۄئی نوِیں گلّ ہَے٬ اِہ گلّاں تاں سَیںکڑے سال پہِلاں دِییاں ہی ساڈے گْرںتھّاں وِچّ درج ہن۔ اِکّ پڑھے لِکھے مِتّر نیں اِکّ وار مَینُۄں کِہا کِہ اجّ وِگِیانی جۄ پُلاڑی واہݨ اتے راکٹاں دا پْریۄگ کردے ہن اِہناں اُڈݨ شاشتراں دی ورتۄں تاں مہامبھارت دے سمیں آم ہُںدّی سی۔ اِسے ترہاں مۄبائِل پھۄن سبںدھّی وی اُس دے اجِہے ہی ترک سن کِہ اُس سمیں وی رِشی مُنی لۄک دُۄر بَیٹھِیاں اِکّ دُۄجے نال وارتالاپ کر لَیںدے سن۔ پر اِتھّے سوال پَیدا ہُںدّا ہَے کِہ وِگِیان جدۄں کۄئی کھۄج کردا ہَے تاں اُس دا پھائِدا دُنِییاں دے بہُت سارے لۄکاں نُۄں ہُںدّا ہَے پر دھرم گْرںتھّاں وِچلِییاں اُہ گلّاں جِہناں نُۄں اجّ کُجھ لۄکاں ولّۄں وِگِیان دا آدھار منِّیا جاںدا ہَے٬ اُہ اُس سمیں جاں اُہناں لۄکاں تکّ ہی سِیمت کِئۄں رہِییاں؟ اِس ترہاں دی کُجھ کُ گلّاں لگبھگ ہر دھرم دے لۄک کردے ہن۔ اُہناں دا منۄرتھ اِکّ ترہاں نال وِگِیانک کاڈھاں نُۄں اِیذاد کرن والے لۄکاں دی مِہنت دی کھِلّی اُڈائُݨا اتے پُراتن گْرںتھّاں٬ شاشتراں دِییاں کالپنِک کہاݨِییاں نُۄں وڈِیائُݨا ہی ہُںدّا ہَے۔ جدکِہ اِہ لۄک ہر پل اِہناں وِگِیانک کاڈھاں دا اِستیمال کر رہے ہُںدّے ہن۔

بَیںجامن پھرَیںکلن نام دے وِگِیانی نیں بِجلی دی کاڈھ کڈھّی٬ جِس نیں منُکھّی ذِںدّگی نُۄں سبھ تۄں ودھّ پْربھاوِت کِیتا۔ ہُݨ آلم اِہ ہَے کِہ منُکھّی ذِںدّگی دا بِجلی تۄں بگَیر کِیاس کرنا ہی اسمبھّو جاپدا ہَے۔

اِسے ترہاں لُۄئیِس پاسچر (سنّ 1822) نیں سُۄکھم جِیواں دی کھۄج کرکے دُنِییاں نُۄں ہَیران کر دِتّا کِہ ساڈے آلے دُیالے سُۄکھم جِیواں دی اِکّ دُنِییاں ہَے جۄ ساڈی ذِںدّگی دے نال نال ساڈے آلے دُیالے نُۄں پْربھاوِت کردی ہَے۔ اُس دی جِواݨُۄیاں٬ وِشاݨُۄیاں اتے کِیٹاݨُۄیاں دی کھۄج تۄں بائد ہر ترہاں دِییاں بِمارِییاں نُۄں نویں سِرِئۄں سمجھِیا گِیا تے کئی ترہاں دِییاں بھِیانک بِمارِییاں٬ جِہناں دے کارن پہِلاں کِسے کُدرتی کرۄپی جاں کِسے دیوی دیوتے دی ناراذگی منِّیا جاںدا سی٬ ’تے کابُۄ پائُݨ وِچّ سپھلتا ہاسل کِیتی جا سکی۔ اِس تۄں پہِلاں چِکن پَۄکس٬ ہَیذا٬ ملیرِیئے جِہِییاں کئی بِمارِییاں سن جِہناں نال کئی وار اِنے لۄک مردے سن کِہ پِںڈّاں دے پِںڈّ کھالی ہۄ جاںدے سن۔

اجّ جِہڑے لۄک اِہ کہِںدّے کِہ وِگِیانک لبھّتاں گْرںتھّاں-شاشتراں وِچّ پہِلاں ہی مَۄجُۄد ہن٬ اُہناں نُۄں دسّݨا چاہِیدا ہَے کی اُدۄں اِہناں بِمارِییاں دے بچاء لئی اِہناں گْرںتھّاں-شاشتراں نُۄں پڑھِیا نہِیں سی جاںدا؟ بِمارِییاں-مہامارِییاں دے بچاء لئی لۄک جںتّر-مںتّر کروائُںدے۔ بیرِییاں تے کچِّییاں لسِّییاں پائُںدے پر بِمارِییاں ہر سال پھِر وی پھَیلدِییاں رہِںدِّییاں تے لۄک مردے رہِںدّے سن۔ اِہ سِلسِلا ہذاراں سالاں تۄں چلِّیا آ رِہا سی۔ دھرم اِہناں بِمارِییاں-مہامارِییاں اگّے بیوسّ سی۔ اَیڈورڈ جَینر (سنّ1749) نام دے وِگِیانی دی چیچک دے ٹِیکے دی کھۄج نیں اِس بِماری ’تے کابُۄ پا لِیا۔ اِسے ترہاں مَیڈم مَیری کِئۄُری (سنّ 1867) دی اَیکس-رے دی کاڈھ نال ڈاکٹری وِگِیان دے کھیتر وِچّ اِنکلاب آئِیا۔

اَیکس-رے کِرناں ’تے لگاتار کمّ کردِیاں اِہناں کِرناں نال اُہناں دا سرِیر رۄگی ہۄ گِیا۔ ہُݨ اِہناں مہان لۄکاں دی گھالݨا نُۄں اسِیں اِہ کہِ کے کھِلّی اُڈائیِئے کِہ اِہ گلّاں تاں پہِلاں ہی ساڈے گْرںتھّاں وِچّ درج ہن اتے اِہناں دا لاہا وی لَیںدے رہِیئے تاں اِس تۄں وڈّی کمِینگی کی ہۄ سکدی ہَے بھلا؟ اِہ اپھسۄس اُدۄں ذِیادا ہُںدّا ہَے جدۄں پڑھے لِکھے بُدھِّیجِیوی کَیٹاگِری دے لۄک دھکّے نال ہی دھرم اتے وِگِیان نُۄں رلگڈّ کرن دی اسپھل کۄشِش کردے ہن۔ منُکھّ جاتی ساہمݨے اجّ وی انیکاں سمسِّیاواں ہن جِویں پْردُۄشݨ, گرِیبی٬ تاپمان دا وادھا٬ اُُۄرجا سرۄتاں دا کھاتما آدِ۔ جۄ لۄک اِہ کہِںدّے ہن کِہ سبھ سمسِّیاواں دے ہلّ دھرم گْرںتھّاں وِچّ ہن٬ اُہناں نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ منُکھّ جاتی دِییاں اِہناں سمسِّیاواں دا ہلّ دھارمِک گْرںتھّاں وِچّۄں لبھّ کے دسّݨ۔

دُۄجے پاسے دھرم مہتّتا نُۄں وی کِسے ترہاں گھٹا نہِیں ویکھِیا جا سکدا۔ وکھّ وکھّ سمِیاں ’تے کئی وکھّ وکھّ دھارمِک شکشِیئتاں نیں سماج دی سُچجّی اگوائی کِیتی جِس نال وڈّے اِنکلاب آئے اتے سماجِک کُرِیتِییاں دے کھِلاپھ وی آواذاں اُٹھِّییاں۔

اجّ اسِیں آپݨی رۄذانا جِںدّگی وِچّ جِہناں چِیذاں دی ورتۄں کردے ہاں اُہناں وِچّۄں بہُتِییاں وِگِیان دِییاں پَیدا کِیتِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ آپݨی ذِںدّگی دی گڈّی نُۄں ودھِییا اتے سُکھالا چلائُݨ لئی اسِیں پَیر پَیر تے اِہناں سادھناں دی مدد لَیںدے ہاں۔ پر اپھسۄس اسِیں آپݨی سۄچ نُۄں وِگِیانک نہِیں بݨا سکے۔ کی کدے اُہ دِن آئیگا جدۄں بَیںجامن پھرَیںکلِن جِہے مہان وِگِیانِییاں٬ جِہناں نیں چمتکاری کھۄجاں کرکے منُکھّی اِتِہاس وِچّ اِنکلاب لِیاںدا٬ دِییاں تسوِیراں وی ساڈے گھراں دا شِںگّار ہۄݨگِییاں؟

*****