سال 2023 دی پںجّابی کہاݨی پڑھدِیاں جِہڑی گلّ سبھ تۄں اُبھرویں رُۄپ وِچّ نذر آئُںدی ہَے اُس دا سبںدھّ کہاݨی دی درمِیانے درجے دی گُݨتا (کُیالٹی) نال ہَے۔ گِݨتی دے پکھّۄں ویکھِیئے تاں کِتاباں٬ رِسالِیاں٬ اخباراں٬ سۄشل سائیِٹاں آدِ راہِیں ساہمݨے آ رہی پںجّابی کہاݨی بہُت وڈّی ماترا وِچّ کہاݨی سِرجے جاݨ دی نِشاندیہی کردی ہَے پر گُݨتا دے پْرتِماناں انُسار ویکھِیئے تاں ستھاپت لیکھکاں دِییاں پہِلی نذرے چںگِّییاں جاپدِییاں کہاݨِییاں پڑھدِیاں وی گمبھِّیر پاٹھک نُۄں اِہ اہِساس لگاتار ہُںدّا رہِںدّا ہَے کِہ کہاݨی دے نِبھاء وِچ کۄئی اجِہی گَۄلݨیۄگ گھاٹ رہِ گئی ہَے٬ جِس نیں رچنا نُۄں کلاسکی درجے تۄں ہیٹھاں ڈیگ کے درمِیانے درجے دی بݨا دِتّا ہَے۔ آم ارتھاں وِچ اِہ ترُٹّی اجۄکی پںجّابی کہاݨی دی کلاتمک کھڑۄت ولّ اِشارا کردی ہَے اتے وڈّے ارتھاں وِچ اِہ گلّ پںجّابی کہاݨی دے وِشو پدھّری ہۄ سکݨ دے راہ وِچ رُکاوٹ بݨ جاںدی ہَے۔ پںجّابی کہاݨی دی اِس سِیما جاں سِرجݨاتمک کمذۄری دا سبںدھّ٬ میری جاچے٬ پںجّابی کہاݨِیکار دی کتھا-دْرِشٹی دی کاݨ نال ہَے٬ جِس کارن اُہ کہاݨی دے دۄش-رہِت (پھلائلَیسّ) بِرتاںتک نِبھاء تۄں وِروا رہِ جاںدا ہَے۔

آپݨی اِس دھارنا نُۄں کِسے ستھاپِت کہاݨِیکار دی رچنا دے ہوالے نال سپشٹ کرن تۄں پہِلاں اِکّ دۄ گلّاں کتھا-دْرِشٹی دے سِدھاںتک پکھّ دی سُۄجھ بارے کرنِییاں ذرُۄری جاپدِییاں ہن۔ کِسے وی بِرتاںتک پْروچن دی پِٹھّبھُۄمی وِچ رچناکار دی وِشو-دْرِشٹی (ورلڈوِئۄُ) کارجشِیل ہُںدّی ہَے۔ بِرتاںتکاری دے امل وِچ پَیݨ تۄں وی پہِلاں اِہ وِشو-دْرِشٹی ہی اُس نُۄں سُجھائُںدی ہَے کِہ سماج وِچ ہر پلھ ہۄ رہے رُۄپاںترن دی دشا اتے دِشا نُۄں کِویں ویکھݨا٬ واچݨا اتے مُلںکِّت کرنا ہَے۔ کہاݨی دی سِرجݨ-پْرکِرِیا دَۄران اِہ وِشو-دْرِشٹی ہی کتھا-دْرِشٹی دا رُۄپ گْرہِݨ کر لَیںدی ہَے جۄ کہاݨِیکار لئی وستُۄ-چۄݨ, بِرتاںتک نِبھائۄ اتے کتھا-وِویک سِرجݨا لئی سیدھگار سِدھّ ہُںدّی ہَے۔ جِس کہاݨِیکار دی کتھا-دْرِشٹی پْرَۄڑ (پھُلّ-گرۄن) اتے پرِپکّ (پھرم) ہُںدّی ہَے اُہ نِرںتّر بدلدِییاں وستُۄ-ستھِتِییاں دی تھاہ ڈُۄںگھائی وِچ پا سکدا ہَے اتے اُس بدلاو دے منُکھّی سُبھاء اُتّے پَیݨ والے تُرںتّ-پْربھاوی تے چِر-ستھائی اسراں دی پچھاݨ کر سکݨ دے بھلی-بھاںت سمرتھّ ہُںدّا ہَے۔ آپݨے انُبھو دے ساہِت راہِیں پْرگٹاوے سمیں اِہ پچھاݨ اُس دے اںگّ-سںگّ رہِںدّی ہَے۔ آپݨے گلپی پْروچن لئی جیکر اُہ کہاݨی وِدھا دی چۄݨ کردا ہَے تاں سپشٹ ہَے کِہ اِس رُۄپاکار-وِشیش دِییاں سِیماواں اتے سمبھّاوناواں تۄں وی سُچیت ہُںدّا ہَے اتے کہاݨی دا مانومُکھی کتھا-وِویک اُجاگر کرن پْرتی وی پْرتِیبدھّ ہُںدّا ہَے۔ کتھا-دْرِشٹی دے اجِہے پْرتِمان وِشو وِچ کلاسکی بِرتاںتکاری دی بُنِیاد بݨدے رہے ہن۔ اِس دے اُلٹ کتھا-دْرِشٹی وِچلی کۄئی وی کاݨ بِرتاںتکاری وِچ وڈّا جھۄل پا دِںدّی ہَے۔ مِسال وجۄں آپݨے کتھا-وستُۄ دے سرُۄپ نُۄں بِناں سمجھے اُتّم-پُرکھی جاں انّء-پُرکھی بِرتاںتکار دی چۄݨ کرن نال رچنا دا سرُۄپ اتے پْرکارج (پھںکّشن) ہی بدل جاںدا ہَے۔ اِسے ترہاں پاتر-چۄݨ, پاتر-اُساری٬ گھٹنا-چۄݨ, گھٹنا-پْربںدھّ٬ گلپی-بھاشا٬ پھۄکسِیکرن آدِ گلپی تتّاں دی غلت ورتۄں سمیں واپردا ہَے۔

ستھاپِت٬ چرچِت اتے ڈھاہاں پُرسکار دی وِجیتا کہاݨِیکار دِیپتی ببُۄٹا دی٬ پںجّابی دے مِیاری رِسالے ’سِرجݨا‘ (اکتُۄبر-دسمبّر اںکّ) وِچ پْرکاشِت٬ کہاݨی ’چکّروِئۄُ‘ دی مِسال نال آپݨِییاں اُپّر دِتِّییاں دھارناواں نُۄں وِہارک رُۄپ وِچّ سپشٹ کرن دا یتن کردے ہاں۔ کہاݨی دا وِشا بہُت اہِم ہَے۔ رُۄس-یُۄکرین دے یُدھّ دی اںتّر-راشٹری گھٹنا اِکّ مدھّورگی پںجّابی پرِوار دے سُپنِیاں دا گھات کر دِںدّی ہَے۔ یُۄکرین وِچ ڈاکٹری دی وِدِّیا ہاسل کرن گِیا سُۄریا٬ جۄ کِہ پںجّاب دے اِکّ نَۄکرِیپیشا مدھّورگی ہِںدُّۄ پرِوار دا جمّپلھ ہَے٬ مساں جان بچا کے واپس گھر پہُںچّدا ہَے اتے ہر پکھّۄں ذِںدّگی دے چکّروِئۄُ وِچ پھس جاںدا ہَے۔ کہاݨِیکار نیں انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں کہاݨی کہِݨ دی چۄݨ کرکے ڈھُکّواں پھَیسلا کِیتا جِس سدکا بِرتاںت دے بہُ-آواذی ہۄݨ دا راہ کھُلّہ گِیا۔ آپݨی گلپی-سمرتھّا انُسار کہاݨِیکار پُۄرا یتن کردی ہَے کِہ اِکّ پاسے سُۄریا اتے اُس دے پرِوارک مَیمبراں دی تݨائگْرست مانسِکتا دے یتھارتھک چِتّر اُلِیک سکے اتے دُۄجے پاسے سمُچّی مانوتا دے پْرسںگّ وِچ جںگّاں-یُدھّاں دے مارُۄ پْربھاواں نُۄں اُجاگر کردا کتھا-وِویک اُبھارے۔ کہاݨِیکار دے سبھ سُہِرد اُپرالِیاں دے باوجُۄد بِرتاںتکاری دۄش-پُۄرن نِبھائۄ دا شِکار ہۄ جاںدی ہَے۔ تْراسدی-گْرست پاتراں دے مانسِک وِشاد نُۄں ڈُۄںگھائی وِچ چِترن اتے اُنہاں دے ہۄںدگت سرۄکاراں دے دارشنِک پکھّ اُجاگر کرن دی تھاں کہاݨِیکار اخباری رِپۄرٹاں دی ترذ اُتّے ستھِتِییاں٬ گھٹناواں دے باہری ورنݨ نُۄں ودھیرے مہتّو دیݨ لگدی ہَے۔ پاٹھک نُۄں ودھیرے جھںجّۄڑن لئی گھٹناواں دا اتی ناٹکی سرُۄپ اتے پاتر-ویدنا دا اتِکتھنی بھرِیا بِیان٬ بِرتاںت وِچ مَیلۄڈراما دے اںشّاں دا دخل ودھا دِںدّا ہَے۔ سِٹّے وجۄں اُہ بِیان پاٹھک دی سںوّیدنا نُۄں جھںجّۄڑن دی تھاں اُس لئی فِلمی جھاکی بݨ جاںدا ہَے۔ وستُۄ-ستھِتی پْرتی اُتیجِت پْرتِیکِرِیا کہاݨِیکار دی سںتُّلت٬ سہِج اتے سِرجݨاتمک سُۄجھ اُتّے بھاری پَیݨ لگدی ہَے جۄ گلپی بھاشا نُۄں پاتراں اتے ستھِتِییاں انُکُۄل نہِیں رہِݨ دِںدّی سگۄں بِرتاںتکار دا اُچّی سُر والا گلپی پْروچن بݨا دِںدّی ہَے۔ اِکّ نمُۄنا ویکھۄ: ساڑھستی دی گھیرابںدّی تۄڑ کے آئے سُۄریا دی رکھِّیا لئی سبھ تۄں پہِلاں شنی شِگناپُر جا متھّا ٹیکِیا۔ اُس تۄں بائد تِیرتھ ستھاناں دی چلّ سۄ چلّ مُکّݨ ’چ ناں آوے۔ ہرِدُیار٬ وَیشنۄدیوی٬ بگلامُکھی دھام٬ ہرِمںدِّر ساہِب٬ ساںئی دھام٬ اجمیر شرِیف٬ پِیراں دِییاں درگاہاں... کۄئی اجِہا تِیرتھ ناں بچِیا جِتھے متھّا ناں ٹیکِیا۔...

آپݨی اُتیجِت پْرتِیکِرِیا ادھِین کہاݨِیکار اِکّ پرمپّرِک ہِںدُّۄ ماݨتاواں والے پرِوار نُۄں سربدھرمی بݨا کے من-چاہی دِشا ولّ تۄر لَیںدی ہَے۔ کہاݨی دے اںتّ اُتّے ’ڈاکٹری کھِڈَۄݨا سَیٹّ‘ ڈسٹبِنّ وِچ سِٹّݨ والا ناٹکی گھٹنا-کْرم وی ستھِتِییاں دے اںدّرلے وِویک (سُپنے دی پُۄرتی لئی مُۄںہذۄر مدھّورگی لۄچا) دی تھاں کہاݨِیکار دا کاہلی بھری پْرتِیکِرِیا کرکے لِیا گِیا ’یُۄ-ٹرن‘ بݨ جاںدا ہَے۔

کتھا-دۄشاں دا سرُۄپ وکھّرا ہۄ سکدا ہَے پر اِس ورہے دی پںجّابی کہاݨی دِییاں بہُت چںگِّییاں منِّییاں گئیِیاں رچناواں وی رچنا-دْرِشٹی دے پکھّۄں کِسے ناں کِسے اجِہی اِکّ جاں دُۄجی مرذ نال پِیڑت ہن٬ جِس کرکے بِرتاںتک کلاتمِکتا دی سِکھر ہںڈھّائُݨ تۄں وِروِییاں رہِ جاںدِییاں ہن۔ پھِر وی تُۄڑی دی دھڑ وِچّۄں داݨے نِکھیڑن ورگی کرڑی مُشکّت تۄں بائد مساں اُںگلاں دے پۄٹِیاں اُتّے گِݨِییاں جا سکݨ جِنِّییاں پںجّابی کہاݨِییاں پْراپت ہۄ سکِییاں ہن جِنہاں نُۄں مُکابلتن بِہترِین نہِیں تاں مُلّوان چںگِّییاں کہاݨِییاں ذرُۄر کہِ سکدے ہاں۔ کتھا-دْرِشٹی دے پکھّۄں اِنہاں سلاہُݨیۄگ کہاݨِییاں نُۄں مَیں آپݨی سںکھّیپ مُلاںکݨی ٹِپّݨی سمیت اُبھار کے پیش کرنا چاہُںدّا ہاں۔

جگجِیت براڑ دی کہاݨی ’دۄ گُیاچے پِئۄ‘ (شبد٬ اپْرَیل-جُۄن) اُتّم-پُرکھی بِرتاںتکار٬ گۄری کُڑی اَیمّلی٬ راہِیں پِئۄ دی اݨہۄںد وِچ بچِّیاں دی مانسِکتا اُتّے پَیݨ والے دُۄررسی بُرے پْربھاواں نُۄں ڈُۄںگھے منۄوِگِیانک اتے سبھِیاچارک آدھاراں نال پیش کردی ہَے۔ پہِلی نذرے پْرمپّرِک وِشے بارے لِکھی گئی جاپدی اِس کہاݨی دی شکتی اِس دے وِلکھّݨ کتھا-وستُۄ٬ سںچّار-یُکت تے سُہجمئی سرل بِرتاںتکاری اتے اُلار-مُکت کتھا-دْرِشٹی وِچ ہَے۔ ناولی بِرتاںت دی کتھا-ونّگی والی اِہ کہاݨی لکِیری بِرتاںت دی کتھا-جُگت راہِیں جٹِل مانوی پرِستھِتِییاں دا چِترن کر سکݨ دا سپھل پْریۄگ کرن والی ہَے۔ اِس دے سارے پاتر غَیر-پںجّابی ہن پر اُنہاں دی چرِتّر-اُساری ٹھیٹھ پںجّابی مُہاورے راہِیں کِیتی گئی ہَے۔ بھاویں کِتے کِتے انُواد دی بھاشا دے سرُۄپ والی شبداولی وی ورتی گئی ہَے جۄ گلپی-بھاشا دا بدل نہِیں بݨ سکدی٬ پر شائِد اِہ ناں-سردے دی لۄڑ کرکے کِیتا گِیا ہَے۔ اَیمّلی اتے اُس دی ماں نیں مرد دا ڈرائُݨا اتے غَیر-مانوی وِہاری رُۄپ وی ویکھِیا ہَے پر اُہ اِس سماجِک-منۄوِگِیانک سچّ تۄں وی ابھِجّ نہِیں کِہ مرد دی اݨہۄںد نال استھِر ہۄئی ذِںدّگی وی کۄئی گھٹّ بیرسی نہِیں۔ آپݨے کتھا-وِویک وجۄں کہاݨی پرمپّرِک نارِیواد دی مرد-مُکت دھارنا دے اُلٹ مرد-یُکت نو-نارِیواد دا پْرتِمان شکتِیشالی ڈھںگّ نال اُبھاردی ہَے۔

وِپن گِلّ دی کہاݨی ’رںگّ تلِسّم‘ (کہاݨی دھارا٬ اکتُۄبر-دسمبّر) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ خاندانی امِیر رائے ساہِب دی دُۄجی پتنی سِیما دے اِکّۄ سمیں گھُٹن اتے سُپنِیاں نال لبریذ اوچیتنی سںسّار دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ کُدرتی ورتارِیاں اتے جٹِل سماجِک سںرّچنا دے پْرسںگّ وِچ بدلدے منُکھّی وِہار دِییاں وکھّ وکھّ شیڈذ نُۄں کہاݨی وِچ بہُت برِیکی نال چِترِیا گِیا ہَے۔ سہِج بِیانی اتے پْرگِیتک گلپی بھاشا کہاݨی دی سمرتھّا نُۄں ودھائُںدی ہَے۔ ناری دے دِشاہِیݨ وِدرۄہ دی تھاں آپݨی امۄلک مانوی ہۄںد دے گَۄرو دی پچھاݨ والا کتھا-وِویک اِس کہاݨی نُۄں نو-نارِیواد دے نویں پاسار اُجاگر کرن ولّ تۄردا ہَے۔

سُکھپال سِںگھّ تھِںدّ دی کہاݨی ’فسلاں دے پھَیسلے‘ (ہُݨ, مئی-اگست) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں دِلّی دِییاں برُۄہاں اُتّے لائے اتے جِتّے گئے کِسان مۄرچے دے مدھّورگی پںجّابی بںدّے دے من-مستک اُتّے پئے جھںجّۄڑویں پْربھاواں دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ اںدّۄلن وِچ آپݨے کِسان باپ دی بھروِیں شامُۄلِیئت اتے شہادت دے ڈُۄںگھے پْربھاواں سدکا مدھّورگی سوَے-کیںدرت جِیون-جاچ دے راہ پئے پْرۄ. سُکھوںتّ دے اوچیتن وِچ دفن ہۄ چُکّا سںگھّرششِیل٬ کھُلّہ-کھُلاسا اتے پرئُپکاری کِسانی سُبھاء پُنر-سُرجِیت ہۄݨ لگّ پَیںدا ہَے۔ کہاݨی دی شکتی جِتھّے کِسان اںدّۄلن دے دستاویذی ویروِیاں نُۄں بھرپُۄر رُۄپ وِچّ کتھا-بِرتاںت وِچ گُںدّݨ دے ہُنر وِچ ہَے اُتھّے سمُۄہِک چیتنا اتے لۄک-پکھّی سرۄکاراں نُۄں کتھا-وِویک دا سہِج اںگّ بݨا کے اُبھارن وِچ وی ہَے۔ اِس کہاݨی دی مہتّتا سمکال دے مہاںکاوِک اتے اِتِہاسک وِشے بارے پہِلی گمبھِّیر گلپ رچنا دی سپھل کۄشِش کرکے وی ہَے۔

ہرمیش مالڑی دی کہاݨی ’ہُݨ کی ہۄئِیا‘ (پْروچن٬ اپْرَیل-جُۄن) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں پںجّابِییاں دے نِرںتّر اُجاڑے دی ہۄݨی دا بھاوپُۄرت بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ پہِلاں سںتّالی دی وںڈّ سمیں اُجاڑا مجبُۄرن ہۄئِیا سی پر ہُݨ پچھّمی مُلکاں ولّ پرواس سوَے-اِچھِّت ہَے۔ کہاݨی اِہ رچنا-وِویک اُبھاردی ہَے کِہ کارن بھاویں کۄئی وی ہۄوے؛ اُجاڑا آپݨے اںتّم ارتھاں وِچ دُکھاںت دی بُنِیاد ہی بݨدا ہَے۔ کہاݨی دی سبھ تۄں وڈّی خُۄبی اُجاڑے دے پْربھاواں نُۄں چِترن والی یتھارتھک٬ پْرتِیکمئی٬ بھاویُکت اتے پْرکارجی گلپی بھاشا دی سِرجݨا وِچ ہَے۔ سُنّے گھر وِچ کابِذ ہۄئے کبُۄتراں نال گھر دے راکھے (دلِت) مہِںگّا سِںگھّ دی جُگلبںدّی بِرتاںت نُۄں بھاوپُۄرت اتے بہُئرتھا بݨائُںدی ہَے۔

بلبِیر پروانا دی کہاݨی ’اکّ دے پھمبّے‘ (اکھّر٬ جُلائی-ستمبّر) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ کچّے پرواسی پںجّابی دی پِچھّے پںجّاب رہِںدّی نَۄجوان پتنی دی اُپبھۄگی جِیون-جاچ دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ نو-پُۄںجِیوادی لِیہاں اُتّے تیذی نال بدل رہے پںجّاب دے جِیون-دْرِش وِچ ’اُہ‘ (پتنی) وی بِنا اپرادھ-بۄدھ جاں ہِیݨ-بھاونا تۄں ذِںدّگی نُۄں ماݨدی ہَے۔ کہاݨی اِہ کتھا-وِویک اُبھاردی ہَے کِہ اُپبھۄگی تْرِپتِییاں دے ہابڑے نیں پںجّابی بںدّے نُۄں پرِوارک اتے نَیتِک ماݨتاواں دے سمُچّے پرپںچّ تۄں بیمُکھّ کر دِتّا ہَے۔ پِںڈّ وِچ گھُسپَیٹھ کر رہے شہِر اتے اِس نال رُۄپاںترِت ہۄ رہے سبھِیاچارک پْرتِماناں نُۄں بدلدی لَیںڈ-سکیپِںگّ دے برِیکبِین ویروِیاں نال چِترنا اِس کہاݨی دی وڈّی خُۄبی بݨدی ہَے۔

جتِںدّر سِںگھّ ہاںس دی کہاݨی ’اُس دِییاں اکھّاں وِچ سُۄرج دا نِواس ہَے‘ (سِرجݨا٬ جنوری-مارچ) اُتّم-پُرکھی٬ اِکّ مُسلِم دائی اَۄرت٬ راہِیں بھارتی سماج وِچ دھی اتے گئۄُ دی ہۄںد اتے ہۄݨی دا سماجی اتے راجسی پرِپیکھ اُجاگر کردی ہَے۔ دھِیء٬ سںتّالی دے ہلِّیاں دَۄران نجائِذ اَۄلاد وجۄں جمّی-پلھی سی پر جُیان ہۄݨ ’تے اُس دی ورتۄں نشیڑی مُکںدّے دا گھر وسائُݨ لئی ہۄئی۔ اُس دی پُتّاں واںگ پالھی گئۄُ مِٹھّۄ پھںڈّر ہۄݨ ’تے اوارا پشُۄ بݨا دِتّی گئی اتے گئۄُ سیوک اُس دی مَۄت دی ورتۄں راجسی لاہا لَیݨ لئی کرن دا یتن کردے ہن۔ راجسی اوچیتن والی اِس کہاݨی دی شکتی جِتھّے تِکھّی پر سُۄخم وِئںگّ سِرجݨا وِچ ہَے اُتھّے اُتّم-پُرکھی بِرتاںتکار نُۄں ڈھُکّواں پاتر-رُۄپ دے کے چرِتّر اُساری کرن وِچ وی ہَے۔ چُست فِکرے اتے ناٹکِیئتا بھرپُۄر بِیان وی اِس کہاݨی دی کلاتمکتا دا مِیری گُݨ بݨدا ہَے۔

بلِیجِیت دی کہاݨی ’سِر دے والھ‘ (ہُݨ, مئی-اگست) اُتّم-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں وِبھِنّ سمپّردائِک پچھاݨاں والِیاں دی پْرسپر ساںجھ اتے بیوساہی والے بھاو-سںسّار وِچلی بارِیک لکِیر نُۄں چَۄراسی دے دِلّی دںگِّیاں دے ہوالے نال پیش کردی ہَے۔ تِنّ وِدِیارتھی دۄست ہن٬ جِنہاں وِچّۄں ’مَیں‘ اتے راجِیو پںجّابی ہِںدُّۄ ہن اتے لامبا پںجّابی سِکھّ۔ دۄویں ہِںدُّۄ مُںڈّے دںگِّیاں دَۄران دِلّی وِچّ پھسے لامبے دے اںکّل دی خبر لَیݨ دِلّی جاںدے ہن۔ جاݨ وکت اُہ ہِںدُّۄ سمپّردا دے غَیر-پںجّابی لۄکاں تۄں آپݨی پںجّابی پچھاݨ لُکائُݨ دی کۄشِش کردے ہن۔ اںکّل دا پرِوار وی اُنہاں اُتّے گُجھّی جِہی شکّ کردا ہَے پر جدۄں پںجّابِیئت دی ساںجھ سپشٹ ہُںدّی ہَے تاں مانوی بھرپّݨ, بیوساہی اُتّے بھارُۄ ہۄ جاںدا ہَے۔ کہاݨی دی سمرتھّا بہُت سںوّیدنشِیل مسلے نُۄں سںکّیتک بِرتاںت دِییاں کتھا-جُگتاں نال پاٹھک دی سںوّیدنا دا اںگّ بݨا دیݨ وِچ ہَے۔

گُرمِیت پناگ دی کہاݨی ’مُکھِ مݨی سۄہَے‘ (تاسمن٬ اکتُۄبر-دسمبّر) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِک نیکنِیئت اتے ہُنری پرواسی پںجّابی سُکھچَین دے جِیون-سںگھّرش دا بِرتاںت سِرجدی ہَے۔ کرِیبی رِشتیداراں ہتھّۄں دھۄکھے کھا کے اُہ ڈِگدا وی ہَے پر آپݨے مُڑ کھڑھا ہۄ جاݨ دے مُۄل پںجّابی جذبے نال سمبھّل وی جاںدا ہَے۔ کہاݨی کِسے لۄک-کتھا واںگ اِہ رچنا-وِویک اُبھاردی ہَے کِہ لُٹیرے کِسے دا دھن-مالھ تاں لُٹّ سکدے ہن پر ہُنر نہِیں کھۄہ سکدے۔ پرواسی جن-جِیون دے یتھارتھک ویروے٬ کھاس کرکے کںسّٹْرکشن دے کارۄبار نال سبںدھّت جِیوںتّ ورنݨ اتے نو-مانوواد (مانوی اِچھّا شکتی دا گَۄرو پچھاݨ کے جِئُݨا) تۄں پْریرِت رچنا-دْرِشٹی کہاݨی نُۄں اُلیکھیۄگ بݨائُںدے ہن۔

پاکِستانی پںجّابی کہاݨِیکار تَۄکِیر چُغتائی دی کہاݨی ’تُبکے‘ (سِرجݨا٬ اکتُۄبر-دسمبّر) اُتّم-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں اِکّ ہسّاس بںدّے دی اوچیتنی کشمکش دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ کِسے دُۄجے دے دُکھّ-درد نال ترل ہۄئے بںدّے دے ہںجھُّۄ اُس دی سںوّیدنشِیلتا دی گواہی بھردے ہن۔ کہاݨی اِہ کتھا-وِویک اُبھاردی ہَے کِہ اجِہی سںوّیدنشِیلتا ہی بںدّے دے بںدّا ہۄݨ دی نِشاندیہی کر سکدی ہَے۔ کہاݨی دِییاں مُکھّ دۄ گھٹناواں ہن۔ پہِلی اِکّ ہۄٹل دے ویٹر نال بُرا سلُۄک ہُںدّا ویکھݨ دی ہَے اتے دُۄجی ہڑھ وِچ رُڑھی جاںدی اِکّ بذُرگ اَۄرت نُۄں بچا ناں سکݨ دی ہَے۔ دۄویں سمیں ہی بِرتاںتکار مَیں دا من درد نال بھِجّدا ہَے پر اَۄرت نُۄں بچا ناں سکݨ دے ڈُۄںگھے اہِساس نال اُس دے ہںجھُّۄ وی ڈِگّدے ہن۔ بہُت چھۄٹے آکار دی اِس کہاݨی وِچ ودھیرے پاکِستانی پںجّابی کہاݨِییاں واںگ٬ ابسٹْرَیکٹ (امُۄرت) شَیلی والا سںکّیتک بِرتاںت ورتِیا گِیا ہَے۔ اِس دی اہِمِیئت بںدّے دے استِتّوی سرۄکاراں دی پیشکاری سدکا بݨدی ہَے۔

بھۄلا سِںگھّ سںگھّیڑا دی کہاݨی ’نہِیں پاپا نہِیں‘ (شبد٬ اکتُۄبر-دسمبّر) انّء-پُرکھی بِرتاںتکار راہِیں پںجّاب دے مُںڈّے-کُڑِییاں دے اجۄکے پرواس نال پَیدا ہۄ رہے آرتھک-سماجک سںکّٹاں دا بِیان کردی ہَے۔ اِکّ آم کِسان پرِوار دی کُڑی نُۄں اُس دے ماپے کِسے رِشتیدار تۄں پَیسے لَے کے باہر بھیج دِںدّے ہن اتے پَیسِیاں بدلے کُڑی دا ساک دیݨ دا وائدا کر لَیںدے ہن٬ پر کُڑی اںتّ اِس ’سَۄدے‘ تۄں مُنکر ہۄ کے آپݨا مانوی گَۄرو بچائُݨ دا یتن کردی ہَے۔ کہاݨی بھاویں مسلے دی پُۄری جٹِلتا تکّ تاں نہِیں پہُںچّدی پر پںجّابی سماج دے اِس نویں ورتارے نُۄں کتھا-وستُۄ بݨائُݨ کرکے دھِیان کھِچّدی ہَے۔ ذمِین نال جُڑی ٹھیٹھ بھاشا دی پْرماݨِک ورتۄں اتے سںوّاد جُگت راہِیں پَیدا ہۄئی ناٹکِیئتا کہاݨی نُۄں رَۄچک اتے پْربھاوشالی بݨائُںدی ہَے۔

اِنہاں اُپرۄکت اُلیکھیۄگ کہاݨِییاں تۄں اِلاوا کُجھ ہۄر ذِکریۄگ کہاݨِییاں ہن جِنہاں دا ویروا دیݨا کہاݨی دے نویں پاٹھکاں لئی سارتھک ہۄویگا۔ چِٹّی تِتلی دا سِرناواں (جگجِیت براڑ٬ تاسمن٬ جُلائی-ستمبّر), لۄئی (سرگھی٬ چِراگ٬ جنوری-مارچ), مُکھَۄٹے دے آر-پار (جسپال کَۄر٬ ایکم٬ جنوری-مارچ), مِسّ سِٹی (سُرِںدّر نِیر٬ شبد٬ اپْرَیل-جُۄن), تاں بیبے دا ہُݨ کۄئی نہِیں (روی شیرگِلّ٬ شبد٬ جُلائی-ستمبّر), تِیجا نگَۄرِییا (ہرمیش مالڑی٬ کہاݨی دھارا٬ جنوری-مارچ), کاما (شہِذاد اسلم٬ کہاݨی دھارا٬ جنوری-مارچ٬ لِپِیئںتّر: خالِد فرہاد دھارِیوال), نِیوِیں تھاں (بُۄٹا سِںگھّ چَۄہان٬ سمکالی ساہِت٬ جنوری-مارچ), کھُشبُۄ جات ناں جاݨدی (جۄگے بھںگّل٬ سِرجݨا٬ جنوری-مارچ), مارُۄتھل (انیمن سِںگھّ٬ سِرجݨا٬ اپْرَیل-جُۄن), پاور-ڈِسکۄرس (سوامی سربجِیت سِںگھّ٬ سِرجݨا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), وڈّا ویلا (ہرپْرِیت سِںگھّ چنُۄں٬ پْروچن٬ اکتُۄبر-دسمبّر), ڈلِورِیمَین (بھگوںتّ رسُۄلپُری٬ ہُݨ, مئی-اگست), سُںگّڑِیا ہۄئِیا آدامی (سُکِیرت٬ ہُݨ, ستمبّر-دسمبّر), مَیلانِن (جسوِںدّر دھرمکۄٹ٬ ہُݨ, ستمبّر-دسمبّر) آدِ کہاݨِییاں وی کلاتمکتا دے کِسے اِکّ جاں دُۄجے پکھّۄں دھِیان دیݨ یۄگ ہن۔

اِس ورہے دی سمُچّی پںجّابی کہاݨی دے مہاںدْرِش دا ہر پکھّۄں بارِیکبِین (مائیِکرۄ) ادھِئَن تاں سمبھّو نہِیں اِس لئی کُجھ اُبھّرویں نُکتِیاں بارے سںکھّیپ ٹِپّݨِییاں نال وِچار کردے ہاں:

* اِس سال وی کُجھ مُلّوان کہاݨی-سںگّْرہِ اجِہے چھپے ہن جِنہاں نال پںجّابی کہاݨی گُݨوتّا دے پکھّۄں ہۄر امِیر ہۄئی ہَے٬ جِویں لُۄݨدانی (ہرپْرِیت سیکھا), اۄہدِییاں اکھّاں ’چ سُۄرج ہَے (جتِںدّر سِںگھّ ہاںس), ٹَیبُۄ (سُرِںدّر نِیر), مۄر پَیلھ کِئۄں نہِیں پائُںدے (گُرمِیت کڑِیالوی), مَیلانِن (جسوِںدّر دھرمکۄٹ), جڑھ-مُۄل (بھۄلا سِںگھّ سںگھّیڑا), اۄہلِیاں دے آر-پار (جسپال کَۄر), کُۄئِنذ لَیںڈ (آگاذبِیر), اݨکہی پِیڑ (وِپن گِلّ), چِکن شاپ (انیمن سِںگھّ) آدِ۔

* کُجھ ہۄر ذِکریۄگ کہاݨی-سںگّْرہِ وی پْرکاشِت ہۄئے ہن٬ جِویں کھُشبُۄ جات ناں جاݨدی (جۄگے بھںگّل), گُلرُکھی (ریمن), ٹۄیا (وِپن), اِنکلاب (مہِںدّر سِںگھّ تتلا), بلَیک ہۄل (گُرپْرِیت), شاہ سوار (ورِںدّر کھُراݨا), واپسی ٹِکٹ (بِںدّر سِںگھّ کھُڈّی کلاں) آدِ۔

* کرِیب نَۄں-دس کرۄڑ دی پںجّابی وسۄں والے پاکِستان وِچ کرِیب تِنّ کرۄڑ وسۄں والے بھارتی پںجّاب دے مُکابلتن٬ پںجّابی کہاݨی بھاویں بہُت گھٹّ لِکھی جا رہی ہَے پر مۄٹی راشی والے ڈھاہاں پُرسکار دے شُرُۄ ہۄݨ تۄں بائد پاکِستانی پںجّابی کہاݨِیکاراں وِچ سںجِّیدا اتے غَیر-سںجِّیدا دۄویں ترہاں دِییاں سرگرمِییاں بہُت ودھ گئیِیاں ہن۔ سںجِّیدا اُپرالِیاں وجۄں ہُݨ ہریک ورہے ادھّی درجن دے کرِیب کہاݨی-سںگّْرہِ چھپݨ لگّے ہن۔ میرے سُہِرد مِتّر٬ سںجِّیدا گلپکار اتے آلۄچک کرامت مُغل دُیارا ساںجھی کِیتی جاݨکاری انُسار اَیتکِیں چھپے کہاݨی-سںگّْرہِ اِس پْرکار ہن: چھتّی چُبارا (مُدسّر بشِیر), بھُلیکھا (جواد اہِمد), کی پاتر دا جِیوݨا (نسِیر اہِمد), گُۄںگے اکھّر (نائیِم یاد) اتے جںگّل راکھے جگّ دے (شہِذاد اسلم)۔

بھارتی پںجّاب دے رِسالِیاں وِچ گُرمُکھی لِپِیئںتّر کرکے کہاݨِییاں چھاپݨ دا رُجھان وی اِس ورہے ودھِیا ہَے۔ کُجھ پْرمُکھّ کہاݨِییاں دا ویروا اِس پْرکار ہَے: آئِڈِئل ٹائۄُن (اِلِیاس گھُمّݨ, اکھّر٬ اپْرَیل-جُۄن), درِیاواں دے ہاݨی (شہِذاد اسلم٬ اکھّر٬ اپْرَیل-جُۄن٬ لِپِیئںتّر خالِد پھرہاد دھارِیوال), باجوا ہُݨ گلّ نہِیں کردا (ذُبَیر اہِمد٬ ایکم٬ اپْرَیل-جُۄن), شیر دی تسوِیر (اِشتِیاک اہِمد٬ ایکم٬ جُلائی-ستمبّر٬ لِپِیئںتّر٬ آتِف شاہ ہُسَین), دمُۄںہی (اِلِیاس گھُمّݨ, شبد٬ اپْرَیل-جُۄن), وٹّا (تَۄکِیر چُغتائی٬ شبد٬ جُلائی-ستمبّر), سوَیٹر (ذُبَیر اہِمد٬ شبد٬ اکتُۄبر-دسمبّر٬ لِپِیئںتّر٬ خالِد فرہاد دھارِیوال), من دی جھِیت (واہگا٬ شہِذاد اسلم٬ جنوری-جُۄن٬ لِپِیئںتّر٬ خالِد فرہاد دھارِیوال), کاما (شہِذاد اسلم٬ کہاݨی دھارا٬ جنوری-مارچ٬ لِپِیئںتّر٬ خالِد فرہاد دھارِیوال), میرا سابکا مِتّر (جمِیل اہِمد پال٬ سمکالی ساہِت٬ اپْرَیل-جُۄن٬ لِپِیئںتّر٬ راجوںتّ کَۄر پںجّابی), پھۄٹۄ سَیشن (تَۄکِیر چُغتائی٬ سِرجݨا٬ جُلائی-ستمبّر), کھرِیںڈھ (الی اُسمان باجوا٬ پْروچن٬ اکتُۄبر-دسمبّر) آدِ۔ کُجھ اِکّ کہاݨِیکار تاں ہُݨ گُرمُکھی وِچ آپ ہی لِپِیئںتّر کرن لگّے ہن۔ اِس نال آدان-پْردان ہۄر ودھِیا ہَے۔ 2022 دا ڈھاہاں پُرسکار پْراپت کرن والا کہاݨی-سںگّْرہِ ’چَۄلھاں دی بُرکی‘ (لیکھک جاوید بُۄٹا٬ لِپِیئںتّر٬ امرِیک غافِل تے سُرِںدّر سۄہل) اِس ورہے گُرمُکھی وِچ چھپ وی گِیا ہَے۔ اِس پْرکار اجِہِییاں سںجِّیدا سرگرمِییاں نال پاکِستانی پںجّابی کہاݨی اِس ورہے ہۄر اگّے ودھی ہَے۔ دُۄجے پاسے غَیر-سںجِّیدا سرگرمِییاں دی گلّ کرِیئے تاں ڈھاہاں پُرسکار ہتھِیائُݨ لئی کُجھ کہاݨِیکار کلاتمِکتا اُتّے ٹیک رکھّݨ دی تھاں کئی ترہاں دے جُگاڑ کرن لگّے ہن٬ جِویں یاداں٬ شبد-چِتّراں٬ وارتک دِییاں توارِیخی لِکھتاں نُۄں کہاݨی دے تَۄر چھاپݨ لگّے ہن۔ ڈھاہاں پُرسکار دے ہِساب نال جنوری٬ پھروری وِچ چھپے کہاݨی-سںگّْرِہاں اُتّے لںگھّ چُکّے ورہے نُۄں چھپݨ-کال وجۄں اںکِّت کر لَیںدے ہن۔ چھیتی اُبھرن لئی دھڑیبںدّی دا رُجھان وی ودھ رِہا ہَے۔ اِس ورہے وی اجِہِییاں سُۄچناواں مِلدِییاں رہِییاں ہن۔ اِس سبھ کُجھ دے باوجُۄد پاکِستانی پںجّابی کہاݨِیکار نیں چھپݨ-چھپائُݨ دے سِلسِلے وِچ اِس سال ودھیرے سںجِّیدا سرگرمی وِکھائی ہَے۔

* اِس ورہے پرواسی پںجّابی کہاݨِییاں رِسالِیاں وِچ بھاویں مُۄلۄں ہی گھٹّ گِݨتی وِچ چھپِییاں ہن پر ادھّی درجن دے کرِیب اہِم کہاݨی-سںگّْرہِ پْرکاشِت ہۄئے ہن٬ جِویں لھُۄݨدانی (ہرپْرِیت سیکھا), کَینیڈِیئن پاسپۄرٹ (جگّی براڑ سمالسر), تۄہفا (سُرِںدّر گِیت), شگناں دی چُنّی (جسبِیر مان), ہوا وِچ لٹکدی کُرسی (سُرِںدّر سِںگھّ رائے), نِگّر کھمبھّاں دی اُڈاݨ - اجۄکی امرِیکی پںجّابی کہاݨی (سں. ہرجِںدّر پںدھّیر٬ ہرمہِںدّر چہِل٬ روی شیرگِلّ) آدِ۔ کہاݨی دے کھیتر دی رِلیء-ریس وِچ نوِیں پِیڑھی دُیارا اگلا بَیٹن ناں پھڑن کرکے پرواسی پںجّابی کہاݨی دی رفتار مٹھّی پَے رہی ہَے۔ انُبھو اتے پْرگٹاوے وِچ سجّراپݨ ناں ہۄݨ کرکے اُس دا تپ-تیذ ہریک لںگھّدے سال نال مدھّم پَیݨ لگّ پِیا ہَے۔

* اِس ورہے ڈھاہاں پُرسکار پْراپت کرن والے کھُشنسِیب تِنّے ہی کہاݨِیکار ہن۔ پںجّابی کہاݨی-وِدھا لئی اِہ سنمانجنک ستھِتی ہَے۔ دِیپتی ببُۄٹا (بھُکھّ اِئۄں ساہ لَیںدی ہَے), جمِیل اہِمد پال (مَیںڈل دا کانُۄن), بلجِیت (اُچِّییاں آواذاں) نُۄں اِس ماݨمتّی پْراپتی لئی مُبارکاں۔

* اِس ورہے چرچا کَۄماںتری رِسالے (سمپّا. درشن سِںگھّ ڈھِلّۄں) دا وِشیش کہاݨی اںکّ (اگست تۄں اکتُۄبر), ’پَۄݨا سَیںکڑا‘ کہاݨِییاں نال ساہمݨے آئِیا ہَے۔ گُݨوتّا دے پکھّۄں بھاویں کہاݨِییاں دی چۄݨ ہۄر دھِیان مںگّدی سی پھِر وی کہاݨی دے آم پاٹھکاں دے پکھّۄں اجِہے اُپرالے ہمیشا پْرشںسّایۄگ ہُںدّے ہن۔

* آڈِیئۄ کہاݨِییاں دی ونّگی اِس ورہے ہۄر پْرپھُلّت ہۄئی ہَے۔ دوِںدّر کَۄر ڈی سَیݨی٬ رمِںدّر٬ نونِیت کَۄر سِدھُّۄ٬ چرنجِیت کَۄر نیں اِس کھیتر وِچ آپݨی پچھاݨ ہۄر گُۄڑھی کِیتی ہَے۔

* اِس ورہے ساڈے کُجھ ماݨیۄگ کہاݨِیکار سدِیوی وِچھۄڑا دے گئے ہن٬ اُنہاں دا ویروا اِس پْرکار ہَے: امنپال سارا٬ گُرنام گِلّ٬ رتن رِیہل٬ پِیارا سِںگھّ بھۄگل٬ شِو ناتھ٬ دیس راج کالھی٬ بُۄٹا سِںگھّ شاد٬ سی. آر. مۄدگِل٬ اشۄک وشِشٹھ٬ سُرِںدّر دیہلوی٬ منمۄہن سِںگھّ باسرکے اتے نْرِپئِںدر رتن۔

* اِس ورہے سۄشل مِیڈِییا اُتّے جِتھّے نوِییاں پںجّابی کہاݨِییاں اتے کہاݨِیکاراں نُۄں تت-پھٹ ڈھںگّ نال وڈِیائُݨ لئی بھرپُۄر چرچا چلدی رہی اُتھّے کُجھ کہاݨِیکاراں بارے ناںہ-مُکھی چرچا وی چھِڑی رہی۔ سربجِیت کَۄر سۄہل دی کہاݨی ’اکھاڑا‘ (تاسمان٬ اکتُۄبر-دسمبّر) اتے ریمن دے کہاݨی-سںگّْرہِ ’گُلرُکھی‘ دی مَۄلِکتا بارے تِکھّا سںوّاد چھِڑِیا رِہا۔ مُڈھلی پںجّابی کہاݨی دے دَۄر وِچ ادھارِت کہاݨِییاں (مَۄلِک اتے انُواد دے وِچکارلی ونّگی) دا پْرچلن آم رِہا ہَے پر اجۄکا سُجگّ پاٹھک اِس ونّگی نُۄں پْروان نہِیں کردا۔ ساہِت دے کھیتر وِچ بھاویں کِہ پُۄری ترہاں دا مَۄلِک تاں کُجھ وی نہِیں ہُںدّا پھِر وی سِرجݨاتمک لیکھک آپݨی کہاݨی وِچ کِسے پُۄرولی رچنا دے وِچار جاں وِدھی نُۄں اِس کدر اِستیمال نہِیں کر سکدا کِہ اُس اُتّے ’نکل‘ دا دُۄشݨ لگّ جاوے۔ پْرَۄڑ اتے پرِپکھّ کتھا-دْرِشٹی والا کہاݨِیکار اِس بںدھّیج پْرتی جاگرُۄک ہُںدّا ہَے کِہ کِسے دُۄجی رچنا دا کِنّا کُ پْربھاو گْرہِݨ کرنا ہَے۔ دُۄجے شبداں وِچ ’کرِیئیٹِو لِبرٹی‘ نُۄں ٹھِیک پرِپیکھ وِچ لَیںدا ہَے۔

سمُچّے تَۄر ’تے کِہا جا سکدا ہَے کِہ اِس ورہے دی سمُچّی پںجّابی کہاݨی دی پڑھت نیں اِہ اہِساس بڑی شِدّت نال کرائِیا ہَے کِہ پںجّابی کہاݨِیکار٬ کہاݨِییاں تاں دھڑادھڑ لِکھ رِہا ہَے پر ’فِکرا جۄڑ کے خُۄب درُست کِیتا٬ نواں پھُلّ گُلاب دا تۄڑِیا اے‘ والی وارس شاہی سِہتمںدّ بِرتاںت-دْرِشٹی ولّۄں بیہدّ اویسلا ہۄ رِہا ہَے۔ اِس اویسلیپݨ دا سِدھّا سبںدھّ مَینُۄں اجۄکے پںجّابی کہاݨِیکار دی کتھا-دْرِشٹی دی کاݨ نال جاپدا ہَے۔ اُپبھۄگتا اتے ہربڑی دے یُگ وِچ اُہ کاہلی نال چھاء جاݨا لۄچدا ہَے۔ اُس کۄل گمبھِّیرتا نال اِہ سۄچݨ دا وی وکت نہِیں کِہ جے اُس نیں آپݨی گلّ دا سںچّار کہاݨی-وِدھا دے مادھِئم راہِیں کرنا ہَے تاں اُس نُۄں اِس دے رُۄپاکارک بںدھّیجاں نُۄں سوِیکار کرکے چلّݨا پویگا۔ وِدھاگت بںدھّیجاں نُۄں منّ کے چلّݨ دا اِہ متلب ہرگِذ نہِیں کِہ نویں پْریۄگاں دی مناہی ہَے٬ پر نویں پْریۄگاں دے ناں اُتّے بیسِرپَیر کتھا-جُگتاں دی ورتۄں دا آپہُدراپݨ کہاݨی نُۄں کہاݨی نہِیں رہِݨ دِںدّا۔ مِسال وجۄں اجّ کلّہ پںجّابی وِچ اُتّم-پُرکھی ’مَیں‘ بِرتاںتکار دی ورتۄں کرکے کہاݨی لِکھݨ دا بہُت پْرچلن ہَے٬ پر اِس گلّ تۄں بہُتے کہاݨِیکار چیتنّ نہِیں کِہ جے بِرتاںتکار دی اِہ وِدھی ورتݨی ہَے تاں اُس نُۄں پاتر-وِشیش دے رُۄپ وِچ گلپی-بںدھّشاں سمیت چِترنا پویگا۔ بڑبۄلے اُتّم-پُرکھی بِرتاںتکار دی ورتۄں نال پںجّابی کہاݨی دی وِدھا دا بہُت نُکسان ہُںدّا ہَے۔ مِسال وجۄں اجۄکی پںجّابی کہاݨی وِچ بِیان دے دھنی منّے جاںدے کہاݨِیکار جتِںدّر سِںگھّ ہاںس دی کہاݨی ’بںدّا مردا کِتھّے دیکھ ہُںدّا‘ (راگ٬ جنوری-اپْرَیل) وِچ اُتم-پُرکھی اتے ساہمݨے والا مدھّم-پُرکھی (سَیکںڈّ پرسن) بِرتاںتکار جۄ آپݨے دُروِہاری سُبھاء بارے بِیان کر رہے ہن اُہ اُنہاں دے مُۄںہۄں نِکلِیا ڈھُکّواں نہِیں جاپدا۔ کہاݨی دا کتھا-وستُۄ جِس سرُۄپ والا ہَے اُہ انّء-پُرکھی بِرتاںتکار دُیارا پیش کِیتے جاݨ دی مںگّ کردا سی۔ اِس بیجۄڑ بِرتاںتکار کرکے گمبھِّیر وِشے-وستُۄ والی کہاݨی ’بلَیک کمیڈی‘ دا ہاسۄہِیݨا سرُۄپ گْرہِݨ کر لَیںدی ہَے۔

آس کردا ہاں کِہ پںجّویں پڑاء دا نواں پںجّابی کہاݨِیکار آپݨی کتھا-دْرِشٹی نُۄں وِکست کردِیاں پرمپّرِک کتھا-دۄشاں تۄں مُکت ہۄݨ دی کۄشِش کریگا٬ پںجّابی کہاݨی دی گُݨوتّا ولّ ہۄر دھِیان دیویگا اتے کھڑۄت دے اہِساس نُۄں چھیتی تۄڑیگا۔ نوِیں شُرُۄیات لئی میرِییاں اگائۄُں شُبھ-اِچھّاواں!