ملِک بھاگۄ جۄ گرِیب لۄکاں دا شۄشݨ کرکے دھناڈھ ہۄئِیا سی٬ دے گھر جا کے گُرُۄ نانک دیو جی نیں اُس دے چھتّی ترہاں دے پدارتھاں نُۄں کھاݨ تۄں اِہ کہِ کے ناںہ کر دِتّی کِہ اِہناں وِچّ گرِیب لۄکاں دا کھُۄن ہَے۔ کہِںدّے ہن کِہ ملِک بھاگۄ نیں گُرُۄ جی نُۄں کِہاکِہ مَینُۄں تاں اِہناں کھاݨِیاں وِچّ کھُۄن کِتے نذر نہِیں آئُںدا؟ تاں گُرُۄ جی نیں اُس نُۄں کِہا تیرِییاں اکھّاں ’تے لۄبھ لالچ اتے ہںکّار دی پٹّی بجھّی ہۄئی ہَے۔ اُہناں کِہا کِہ آپݨے نَۄکراں چاکراں نُۄں بُلا۔ جدۄں اجِہا کِیتا گِیا تاں گُرُۄ جی نیں ملِک بھاگۄ نُۄں کِہا اِہناں لۄکاں دے تن دِییاں لِیراں وِچّۄں جھاکدے اِہناں دے پِںجّر ویکھ٬ رتّہِیݨ پِیلے پَے گئے اِہناں دے چِہرے ویکھ٬ تَینُۄں سمجھ آئیگی کِہ اِہناں دے وجُۄد وِچّۄں کھُۄن کِدھّر گِیا؟ تُۄں آپݨا لالۄ لال چِہرا وی شِیشے وِچّ ویکھ تَینُۄں سمجھ آئیگی کِہ اِہناں دا کھُۄن کَۄݨ پی رِہا ہَے؟ گُرُۄ جی دا دلِیل پُۄرن اُتّر سُݨ کے ملِک بھاگۄ دا سِر شرم نال جھُک گِیا۔

منُکھّی سبھِئتا دا اِتِہاس دسّدا ہَے کِہ جدۄں تۄں منُکھّ کۄل کُجھ سادھن آئُݨ لگّے کاݨی وںڈّ دا امل وی اُدۄں تۄں ہی شُرُۄ ہۄ گِیا۔ اَۄرتاں٬ گُلاماں٬ پشُۄیاں دی لُٹّ کرن لئی جںگّلی کبِیلے آپس وِچّ لڑدے جھگڑدے رہِںدّے سن۔ پھِر وکھّ وکھّ کھِتِّیاں دے شاسک دُۄجِییاں دھرتِییاں جِتّ کے لۄکاں نُۄں گُلام بݨائُںدے٬ اُہناں دے سادھناں دی لُٹّ کردے۔ اجّ اجِہا کُجھ بھاویں نہِیں ہَے پر اجّ دی لُٹّ پہِلاں والی لُٹّ نالۄں کئی گُݨاں ذِیادا کھترناک ہَے۔ اجّ آم لۄکاں دی لُٹّ دا امل اِنا تیج ہَے کِہ اِس نیں بہُت تیجی نال بہُگِݨتی سماج نُۄں سادھنہِیݨ کرکے ہاشِیئے تے لِیا کھڑھا کِیتا ہَے۔ گرِیبی٬ مںدّہالی دے ستائے لۄک آتم ہتِّیاواں کرن لئی مجبُۄر ہۄ رہے ہن۔ بہُگِݨتی لۄکاں دی ہالت اِہ بݨا دِتّی گئی ہَے کِہ اُہناں کۄل آپݨے بچِّیاں دا اِلاج کرائُݨ لئی وی پَیسے نہِیں ہن۔ اُہ چھۄٹِییاں مۄٹِییاں بِمارِییاں لئی در-ب-در بھٹکدے ہن۔ بھِیانک بِمارِییاں نال مر رہے ہن۔ دُۄجے پاسے ارباں رُپئے ہن٬ جۄ کالے دھن دے رُۄپ وِچّ باہرلے مُلکاں وِچّ سُرکھِّئت پئے ہن۔ دیش دے ہر ترہاں دے سادھناں دی لُٹّ بںدّ کرکے اتے کِسے وی رُۄپ وِچّ پئے کالے دھنّ دی سُیۄگ ورتۄں کرکے ہر اِکّ نُۄں چںگّا رۄذگار٬ سِکھِّیا اتے ودھِییا سِہت سہُۄلتاں مُہئیِّیا کروائیِیاں جا سکدِییاں ہن۔ پر مُلک وِچّ وِیاپک ہۄ گئی ’ملِک بھاگۄ والی نِیتی‘ اِس وِچّ بڑا وڈّا اڑِکا ہَے۔

دُنِییاں بھر دا اِتِہاس اِہ دسّدا ہَے دُنِییاں دے جِہڑے کھِتِّیاں وِچ لۄکاں نُۄں چںگّے ساسک مِلدے رہے٬ اُتھّۄں دے سماج ترکّی کردے رہے۔ آم لۄکاں دا اُتھّے وِکاس ہۄئِیا۔ اِس دے اُلٹ جِہڑے کھِتِّیاں/دیشاں وِچّ راج پْربںدھّ کرن والے آپݨے لۄبھاں لالچاں وِچّ پھسے رہے٬ اُہناں دیشاں/سماجاں وِچّ بھْرِشٹاچار وی پنپدے رہے اتے لۄکاں دی جِئۄُݨ ہالتاں وی بد تۄں بدتر ہُںدِّییاں گئیِیاں۔

اجّ اسِیں جِس ترکّی اتے وِکاس دے اکھَۄتی دَۄر وِچّ پْرویش کِیتا ہَے٬ اسِیں اِکّ سبھِئک سماج دے چںگّے شہِری ہۄݨ دا ماݨ ہاسل کِیتا ہَے۔اسِیں پڑھ لِکھ کے اِکّ تہِذِیب ہاسل کرکے چںگّے اِنسان بݨے ہاں۔ اجّ دے اِس اکھَۄتی وِکاس دے دَۄر وِچّ دُۄجِیاں دی آرتھِک لُٹّ کرکے دھناڈھ بݨِیا ہر وِیاکتی سنمانیۄگ ہَے۔ سماج دی بہُگِݨتی اُہناں سبھ ورتارِیاں نُۄں سمجھݨ تۄں اسمرتھّ رہی جۄ امِیر نُۄں ہۄر امِیر اتے گرِیب نُۄں ہۄر گرِیب بݨائُݨ وِچّ مہتّوپُۄرن بھُمِکا نِبھائُںدے ہن۔ اِتھّے 1992 تۄں شُرُۄ ہۄئیِیاں نِجِّیکرن٬ وِشوِیکرن اتے اُداروادی نِیتِییاں نیں بھائی لالۄیاں دی جمات وِچّ آئُݨ والے لۄکاں دی گِݨتی وِچّ بیشُمار وادھا کر دِتّا ہَے۔ دُۄجے پاسے مائِیا دے امبّار کُجھ کُ گِݨتی دے لۄکاں کۄل لگاتار اِکٹھّے ہۄݨ لگّ پئے ہن۔ امِیری گرِیبی دا پاڑا نِرںتّر ودھ رِہا ہَے۔ دھناڈھ سمُںدّری جُۄہاں٬ بِیچاں ’تے بںگّلے اُسار رہے ہن٬ ٹھںڈھِّییاں پہاڑی تھاواں ’تے پہاڑاں نُۄں پدھّرے کرکے رَیݨ بسیرے اتے پںجّ تارا ہۄٹل بݨا رہے ہن۔ اُہ لۄک جِہناں دِییاں سِدھّے جاں اسِدھّے ڈھںگّ نال ستّا وِچّ ہِسّیدارِییاں رہِییاں ہن٬ اُہ وڈّے وڈّے ہۄٹل٬ شاپِںگّ مالذ اتے ٹراںسپۄرٹ ورگے کارۄباراں تے کابذ ہۄ گئے ہن۔ دُۄجے پاسے آم لۄکاں دی ہالت اِنی پتلی اتے ترسیۄگ ہَے کِہ اُہ نِگُݨی دۄ تِنّ سَۄ پْرتی رُپئے مہِینا بُڈھیپا پَینشن ناں مِلݨ ’تے وی آتم ہتِّیا کر لَیںدے ہن۔ نِجِّیکرن دِییاں نِیتِییاں نال آرتھِک پاڑا بڑی تیذی نال ودھݨ لگّ پِیا ہَے۔ دُنِییاں دے ہُݨ تکّ دے اِتِہاس وِچّ اجِہا کدے نہِیں ہۄئِیا کِہ دُنِییاں دے کُل سرمائے دا وڈّا ہِسّا کُجھ کُ گِݨتی دے ہتھّاں تکّ سِیمت ہۄ جاوے اتے باکی دُنِییاں دے لۄک رۄٹی دی بُرکی دے وی مُتھاج ہۄ جاݨ۔

ساڈے مُلک وِچّ راج کردِییاں شکتِییاں ولّۄں بھرم بھاویں اِہ سِرجِیا جاںدا ہَے کِہ مُلک ترکّی کر رِہا ہَے پر ہالات اِس تۄں اُلٹ ہن۔ ہالات اِہ ہن کِہ ہر رۄذ کِسان کھُدکشِییاں کر رہے ہن۔ اِہ امل تیذی نال ودھ رِہا ہَے۔ ہالات دا تکاذا ویکھۄ اِکّ پاسے ہر رۄذ بیرۄذگار رۄذگار دی پْراپتی لئی نِکّے نِکّے گُرپّاں وِچّ لڑ رہے ہن۔ کھالی اسامِییاں ہۄݨ دے باوجُۄد وی سرکاراں اِہناں دا سواگت ڈاگاں سۄٹِیاں نال کردِییاں ہن۔ دُۄجے پاسے پُۄںجِیوادی اُہ تاکتاں ہن جِہناں نُۄں سرکاراں ہتھّی چھاواں کردِییاں ہن کِہ ساڈے مُلک وِچّ آپݨا سرمائِیا لگائۄ٬ اسِیں تُہانُۄں ہر سہُۄلت دیݨ لئی تِیار ہاں۔ اِہناں نُۄں سستی بِجلی٬ سستے کرذے اتے سبسِڈِییاں دے کے نواجے جاݨ لئی ہر سمیں تِیار ہن۔ پِچھلے کُجھ ارسے تۄں دھناڈھ کمپّنِییاں دی گِݨتی وِچّ وی وادھا ہۄئِیا ہَے٬ اِہناں وِچّ راجسی نیتاواں دِییاں ہِسّیدارِییاں وی ودھِییاں ہن۔ کیںدر دی بی جے پی سرکار نیں اِہ پُۄرا تاݨ لائِیا کِہ بھُۄمی ادھِگْرہِݨ بِلّ کِویں ناں کِویں پاس ہۄ جاوے۔ اِہ سارا کُجھ دسّدا ہَے کِہ دیش وِچّ بھائی لالۄ دے وارساں دی ہالت پتلی تۄں ہۄر پتلی ہۄݨ جا رہی ہَے٬ امِیری گرِیبی دے پاڑے دے اجے ہۄر لںگّار لتھّݨے باکی ہن۔

اجّ دے سںسّار نُۄں سںچّالت کرن والے کارپۄریٹر٬ جۄ منُکھّ دے جںگّلاں٬ کھݨِجاں٬ پِیݨ والے پاݨی٬ دوائیِیاں٬ کپّڑِیاں٬ پَیٹرۄل٬ ڈِیذل اتے بِجلی تکّ دے کارۄبار تے کابذ ہن تۄں ہُݨ آم لۄکاں نُۄں اِہ آس بنّہائی جا رہی ہَے کِہ اِہ لۄک دیش دے لۄکاں دا کلِیاݨ کرنگے۔ اِہناں سبھ ورتارِیاں دی آم لۄکاں نُۄں جِس دھِر نیں سمجھ دیݨی ہُںدّی ہَے٬ لۄکتںتّر دے چَۄتھا تھمّہ مِیڈِییا دا وڈّا ہِسّا (کھاس کرکے بِجلئی مِیڈِییا), اُہ وی ہُݨ دھناڈھ کمپّنِییاں دے جاں تاں کبذے وِچّ ہَے جاں اُہناں دا ہتھّٹھۄکا بݨدا جا رِہا ہَے۔ مِیڈِییا چَینلاں ’تے لۄک-مُدِّیاں دی بجائے سماج وِچّ پاڑے پائُݨ لئی دھارمِک مُدِّیاں نُۄں ودھّ ترجِیہ نال پیش کِیتا جاںدا ہَے۔ جِتھّے لۄکاں دِییاں مُشکلاں سمسِّیاواں دی گلّ ہۄݨی چاہِیدی سی٬ اُتھّے کُجھ کُ نیتاواں دِییاں پھِرکُۄ بِیانباجی ’تے گھںٹِّیا بدھّی بہِساں ہۄݨِییاں آم ہۄ گِیا ہَے۔ آم اِنسان اُہناں سبھ ورتارِیاں٬ جۄ گرِیب نُۄں ہۄر گرِیب اتے دھناڈھ نُۄں ہۄر دھناڈھ بݨائُݨ وِچّ اہِم بھُۄمِکا نِبھا رہے ہن٬ دی سمجھ لوے تاں کِتھّۄں لوے؟ اجِہی ستھِتی وِچّ آم لۄکاں دے چںگّے دِن آئُݨ دی آس بجھّدی کِتے دِکھائی نہِیں دِںدّی۔

اجّ دُنِییاں بڑی تیذی نال اِکّ اجِہی ستھِتی وِچّ پْرویش کر رہی ہَے کِہ اِس نُۄں سںچّالت کرن والے کُجھ کُ کارپۄریٹ کمپّنِییاں دے مالک بݨ جاݨگے۔ باکی دُنِییاں دے لۄک جاں تاں اُہناں دے کرِںدّے بݨکے رہِ جاݨگے جاں اُہناں دے رہِمۄ-کرم ’تے ذِںدّگی جِئۄُݨ لئی مجبُۄر ہۄݨگے۔ اِہ ستھِتی اجّ وی ویکھی جا سکدی ہَے۔ اجّ دے سںسّار نُۄں سںچّالت کرن والِییاں تاکتاں وکھّ وکھّ وِشِیاں دے ماہر٬ ہُنرمںدّ٬ وِگِیانِییاں آدِ دے ہُنر نُۄں کھرِید کے آپݨِییاں نِجّی سمپّتِییاں ودھائُݨ لئی ورت رہِییاں ہن۔ سرکاراں نیں جاݨبُجھّ کے ہُنرمںدّ وِیاکتِییاں نُۄں اݨگَۄلِیاں کرنا شُرُۄ کر دِتّا ہَے۔ ساڈی اجّ دی دُنِییا اِکّ اجِہی دُنِییاں بݨن جا رہی ہَے جِس وِچّ دھناڈھ کمپّنِییاں اِس نُۄں آپݨے ڈھںگّ نال چلائُݨگِییاں اتے اجِہی ستھِتی وِچّ ساڈا مَۄجُۄدا لۄکتںتّر پْربںدھّ اِکّ ترہاں دا وِکھاوا ماتر بݨ کے رہِ جاویگا۔

اجّ اتِ دی مہِںگّائی اتے ہر پاسے مںدّی دا آلم سماج نُۄں لگاتار نِراشا ولّ لِجا رِہا ہَے۔ گرِیبی امِیری دے ودھ رہے پاڑے نیں اِکّ اجِہی ستھِتی پَیدا کِیتی ہَے جِس وِچّ سماج کئی ترہاں دِییاں سمسِّیاواں وِچّ گھِرِیا نذر آئُںدا ہَے۔ اجّ لۄڑ ہَے کِہ وۄٹاں نیڑے آئُݨ ’تے آم لۄکاں دی جھۄلی وِچّ نِکِّییاں نِکِّییاں کھَیراں ناں پائیِیاں جاݨ, بلکِہ لۄکاں دے بھوِکھّ نال جُڑِییاں وڈِّییاں یۄجناواں اُلِیکِییاں جاݨ۔ چِینی دارشنِک کنپھِئۄُشِیئس دا منّݨا سی کِہ سِکھِّیا اتے دھرم دِییاں گتِیوِدھِییاں ہی منُکھّ نُۄں پُۄرن اِنسان نہِیں بݨا سکدِییاں٬ کِسے وی منُکھّ دا پُۄرن منُکھّ بݨن لئی اُس نُۄں کِرت نال وی جۄڑِیا جاݨا جرُۄری ہَے۔ اجِہے پْرۄگرام اُلِیکے جاݨ جِس نال ساڈے نَۄجواناں نُۄں ودھّ تۄں ودھّ رۄذگار نال جۄڑِیا جاوے۔ اُہناں لئی چںگِّییاں نَۄکرِییاں دے پْربںدھّ کِیتے جاݨ۔ اجّ جِتھّے ساڈی وسۄں ودھی ہَے٬ منُکھّ دِییاں رۄذمرا دی جِںدّگی نال جُڑِییاں گتِیوِدھِییاں وی ودھِییاں ہن٬ اِس لئی مُلک نُۄں اِکّ چںگّے ودھِییا پْرشاسنِک پْربںدھّ اتے کُشل شاسن دی بڑی وڈّی ذرُۄرت ہَے۔ اِس لئی دیش دے نَۄجوان سبھ تۄں وڈّی بھمِکا نِبھا سکدے ہن۔ اُہناں نُۄں سرکاری نَۄکرِییاں ’تے نِیُکت کِیتا جاݨا چاہِیدا ہَے۔ ہر اُہ نَۄجُیان جۄ آپݨی نِشچِت پڑھائی پُۄری کر لَیںدا ہَے٬ نُۄں پھَۄرن نَۄکری دیݨی سرکار دا پھرذ ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ ہالات اِس تۄں اُلٹ اِہ ہن کِہ سرکاری ادارِیاں وِچّۄں مُلاذماں نُۄں پھارگ تاں کِیتا جا رِہا ہَے پر اُہناں دی تھاں نوِیاں دی بھرتی نہِیں ہۄ رہی۔ سگۄں سرکاری کمّاں تۄں مُناپھے کمائُݨ لئی وکھّ وکھّ وِبھاگاں نُۄں پْرائیِویٹ ہتھّاں وِچّ دِتّا جا رِہا ہَے۔ اجّ لۄکاں نُۄں اِہ گلّ سمجھݨ دی لۄڑ ہَے کِہ سرکاراں نیں سارے ادارِیاں نُۄں کیول کمائی کرن لئی ہی نہِیں چلائُݨا ہُںدّا٬ سگۄں اِہ لۄکاں نُۄں سہُۄلت دیݨ لئی وی ہُںدّے ہن اتے ہۄݨے چاہِیدے ہن۔ پر اجّ ہالات اِہ بݨ گئے ہن کِہ سرکاراں لۄکاں نُۄں سیواواں دیݨ دی بجائے ہر ادارے تۄں مُناپھا مُکھّ رکھّ کے کمّ کرن لگِّییاں ہن۔ سرکاری ادارِیاں پْرتی جیکر کِسے نُۄں کۄئی شِکائِت ہُںدّی ہَے تاں اِہدی سُݨوائی چھیتی کِیتِیاں کِتے نہِیں ہُںدّی۔ اِہدے اُلٹ جیکر پْرائیِویٹ ادارِیاں وِچّ کِسے نُۄں کۄئی پْریشانی پیش آئُںدی ہَے تاں سبںدھّت شِکائِت دا ہلّ تُرںتّ ہُںدّا ہَے۔ اجِہِییاں نِیتِییاں نُۄں جاݨبُجھّ کے ودھائِیا جاںدا ہَے تاں کِہ لۄکاں وِچّ نِجّی ادارِیاں لئی آکْرشݨ اتے سرکاری ادارِیاں پْرتی اُداسِینتا پَیدا ہۄوے۔

امِیری گرِیبی دا پاڑا نِرںتّر ودھ رِہا ہَے۔ اِس ساری ستھِتی دا سبھ تۄں دُکھدائی پکھّ اِہ ہَے کِہ بہُگِݨتی لۄک اِس پْرتی سںوّیدنہِیݨ ہن جاں دُۄجے شبداں وِچّ اِہ کِہا جاوے کِہ کر دِتّے گئے ہن۔ اِکّ ساذِشی ڈھںگّ نال اوام دُیالے مُناپھا بٹۄرُۄ جال نُۄں اِس ڈھںگّ نال وِچھائِیا جاںدا ہَے کِہ لۄکاں نُۄں اُہناں سبھ ترجِیہاں دی بھِݨک تکّ نہِیں پَیںدی جۄ اُہناں لئی تباہکُن سابت ہۄݨِییاں ہُںدِّییاں ہن۔

اجّ لۄڑ ہَے کِہ اُہناں سبھ ورتارِیاں دی شناکھت کِیتی جاوے جۄ اوام دے لہُۄ پسِینے نُۄں نِچۄڑ کے ملِک بھاگۄ دے ہکّ وِچّ بھُگت رہے ہن۔

*****