آدِ-جُگادِ تۄں دھرتی ’تے جِیون دا پْرواہ چلّ رِہا ہَے اتے چلدا رہیگا۔ اسِیں سارے اِس سمیں اِس کاپھلے دے نال نال چلّݨ والے دھرتی دے یاتری ہاں۔ اِکّ سِیمِت سمیں تک اسِیں اِتھّے رہِݨ لئی آئے ہاں اتے اِکّ کھاس سمیں بائد اسِیں اِتھّۄں وِدا ہۄ جاݨا ہَے۔ اِہۄ جِیون دی چِٹّے دِن ورگی سچائی ہَے۔ کُجھ منۄوِگِیانک کارناں کرکے جِیون پْرواہ دے نال-نال چلدِیاں٬ وِچردِیاں٬ ساڈا وِہار اجِہا بݨ جاںدا ہَے جِویں اسِیں اِس دھرتی ’تے سدِیوی ہاں پر سانُۄں ہر پل جِیون اتے مَۄت سبںدھّی جاگرُۄک رہِݨ دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔

ڈاروِن انُسار جِیواں نُۄں جِئۄُںدے رہِݨ لئی سںگھّرش کرنا پَیںدا ہَے۔ جۄ اِس سںگھّرش وِچّۄں جیتُۄ ہۄ کے نِکلدے ہن کُدرت اُہناں نُۄں جِیون دے مَۄکے پْردان کردی ہَے۔ اِس چۄݨ نُۄں ڈاروِن کُدرتی چۄݨ (نَیچرُل سِلَیکشن) دا نام دِتّا۔ اِس ہِساب نال اسِیں کُدرت دُیارا چُݨے ہۄئے لۄک ہاں جۄ اِس دھرتی ’تے وِچر رہے ہاں۔

جِیون دے اِس کاپھلے نال وِچردِیاں دھرتی اُتّے آپݨی ہاذری دَۄران اسِیں بڑا کُجھ اجِہا کردے ہاں جِس نال جِیون دا وڈّا ہِسّا برباد ہی نہِیں ہُںدّا بلکِہ جِیون جِئۄُݨ دی کلا ساڈے کۄلۄں گواچ جاںدی ہَے۔ کئی وار دۄ اݨجاݨ وِئکتِییاں دے واہن اچانک آپس وِچّ ٹکراء جاںدے ہن۔ اِس ستھِتی وِچّ اِہ وی ہۄ سکدا ہَے کِہ اِہ دۄویں اِکّ دُۄجے نُۄں سمبھّالݨ اتے اِکّ دُۄجے تۄں کھِماں مںگّدے آپݨے آپݨے گھر چلے جاݨ۔ آپݨے ہۄئے چھۄٹے مۄٹے نُکسان دی آپ بھرپائی کر لَیݨ اتے آپݨے کار وِہار نُۄں نِرںتّر کرن لگّ جاݨ۔ دُۄجے پاسے اسِیں دیکھدے ہاں کِہ کِسے گلی گواںڈھ وِچّ ہۄئے بۄل بُلارے نُۄں لَے کے کُجھ لۄک تھاݨِیاں٬ کچہِرِییاں٬ ادالتاں دے اجِہے چکّر وِچّ اُلجھدے ہن کِہ دُۄجے نُۄں نِیواں وِکھائُݨا ہی اُہناں دی ذِںدّگی دا مکسد بݨ جاںدا ہَے۔ اجِہی ہالت وِچّ سانُۄں سۄچݨا چاہِیدا ہَے کِہ ساڈا جِیون اِس لئی نہِیں کِہ اسِیں کِسے اِکّ بںدّے اُتّے آپݨے جِیون دی ساری اُۄرجا کھتم کر دیئیِئے٬ اسِیں آپݨے جِیون دَۄران ہۄر وی بہُت کُجھ کرنا ہَے۔ اجّکل سۄشل مِیڈِییا دا دَۄر ہَے٬ کُجھ لۄکاں دی اِہ آدت بݨ گئی ہَے کِہ اُہ آپݨے آپ نُۄں سہی سابت کرن لئی کِسے وِئکتی نال کئی-کئی دِن بہِساں کردے رہِںدّے ہن۔ اِنہاں بہِساں وِچّ پھِر ہۄر وی لۄک شامل ہۄ جاںدے ہن جاں ہۄر لۄکاں نُۄں شامل کرکے آپݨے آپ نُۄں ٹھِیک کرن دی کۄشِش کِیتی جاںدی ہَے۔ کئی وار اِہ بہِساں اِکّ دُۄجے اُتّے نِجّی تَۄر ’تے شبدی ہملِیاں دا کارن وی بݨ جاںدِییاں ہن۔ اِہ وی دیکھِیا گِیا ہَے کِہ سۄچ دے وکھریویں والے لۄک آپݨے تۄں وکھّرے وِچار رکھّݨ والِیاں اُتّے اجِہِییاں ٹِپّݨِییاں کردے ہن جۄ کِسے وی ہالت وِچّ جائِذ نہِیں ہُںدِّییاں۔ کُجھ لۄک-نائِک جِنہاں نیں پُۄری ذِںدّگی لۄکاں دے لیکھے لائی ہُںدّی ہَے٬ اُہناں دی شکھسِیئت پْرتی اُہ بںدّے وی گھٹِییاں شبداولی ورتݨ لگّ جاںدے ہن٬ جِنہاں نیں اِس سماج لئی کُجھ نہِیں کِیتا ہُںدّا۔ جِنہاں بںدِّیاں وِچّ کُجھ کر-گُذرن دی ہِمّت ہُںدّی ہَے اُہ اجِہِییاں گلّاں دی پْرواہ نہِیں کردے۔

جِیون دی مہتّتا نُۄں بھُلّ کے دُنِییاں دے وڈّی گِݨتی لۄک ہر دَۄر وِچّ سںتّاپ بھۄگدے ہن۔ اِہ بِناں وجاہ لڑائیِیاں جھگڑے٬ جیلہاں٬ تھاݨِیاں٬ ادالتاں٬ مُکدّمِیاں دے چکّراں وِچّ اُلجھے رہِںدّے ہن۔ کُجھ لۄک آپݨی ہئُمَیں نُۄں پٹھّے پائُݨ لئی وڈّے وڈّے چکلِیاں ’تے اکسر وڈّے وڈّے پاپڑ ویلݨ دی کۄشِش کردے ہن۔ ماݨ-سنمان لئی ترلۄمچھّی ہۄݨا٬ گلّ-گلّ ’تے گُسّا کرنا٬ آپݨی ہَیسِیئت تۄں ودھّ کھرچ کرنا٬ دُۄجے نُۄں ڈرائُݨا دھمکائُݨا٬ دُشمݨی٬ اِیرکھا٬ دُۄجے نُۄں نِیواں وِکھائُݨ دی کۄشِش٬ اِہ کۄشِش کرنی کِہ ہر پاسے ساڈا ہی گُݨگاݨ ہۄوے٬ آپݨی امِیری دا وِکھاوا کرنا٬ کرذا چُکّ کے وِیاہاں شادِییاں کرنِییاں٬ کاراں کۄٹھِییاں ’تے کھرچ کرنا٬ آپݨی چَۄدھر لئی ہر ہِیلا ورتݨا آدِ اجِہِییاں پْروِرتِییاں ہن٬ جۄ پِچھلے کُجھ ارسے تۄں پںجّابی سماج وِچّ پݨپ رہِییاں ہن۔ جدۄں اسِیں آپݨی دِکھّ دُۄجِیاں ورگی بݨائُݨ لگّ جاںدے ہاں تاں اسِیں کئی ترہاں دِییاں سمسِّیاواں دے شِکار بݨ جاںدے ہاں۔ ساڈا وِہار اجِہا بݨ جاںدا ہَے کِہ جِویں اِہ جِیون کُجھ کُ لۄکاں جۄ ساڈے آس پاس٬ پِںڈّ٬ گلی-مُہلّے٬ واکپھکاراں اتے رِشتیداراں دے وِکھائُݨ لئی ہَے اتے اِنہاں وِچّ اسِیں ہر ہالت وِچّ آپݨا دبدبا بݨا کے رکھّݨا ہَے۔ اجِہی مانسِکتا تۄں سانُۄں بچݨا چاہِیدا ہَے۔ سانُۄں اِہ سمجھݨا چاہِیدا ہَے کِہ اِس دھرتی ’تے پَیدا ہۄئِیا ہر منُکھّ آپݨے آپ وِچّ وِلکھّݨ ہَے۔

اِکّ ادھِیاپک سکُۄل تۄں آپݨے گھر مُڑدا تاں اِکّ وِئکتی جِسدا گھر ادھِیاپک دے رستے وِچّ سی٬ اُس نال اِیرکھا رکھّدا سی اتے چاہُںدّا سی کِویں ناں کِویں اُس نال لڑائی جھگڑے وِچّ اُلجھے۔ اُہ اُہدے رستے وِچّ اکسر پاݨی ڈۄلہ دِںدّا۔ ادھِیاپک سِیاݨا بںدّا سی اُہ چِکّڑ تۄں بچ کے آپݨے گھر چلا جاںدا۔ آس-پاس دے لۄک مہِینِیاں تۄں اِہ سبھ کُجھ دیکھدے آ رہے سن۔ اِکّ دِن اِکّ وِئکتی نیں ادھِیاپک نُۄں کِہا تُسِیں اُس وِئکتی نُۄں سبک کِئۄں نہِیں سِکھائُںدے٬ اُہ آئے دِن تُہاڈے نال دُروِہار کردا ہَے۔ شاںت چِتّ ادھِیاپک نیں کِہا٬ “تکھلِیپھ وِچّ اُہ ہَے٬ مَیں نہِیں ہاں۔ دیکھۄ اُہ وِچارا کِنّا تردّد کردا ہَے۔”

ساڈا جِیون اِس لئی اݨمُلّا ہَے کِئُںکِہ اِہ سِیمِت ہَے۔ اِہ کِسے اِکّ وِئکتی نال اُلجھݨ لئی نہِیں ہَے۔ دُنِییاں بھر دے وِدوان اِہ منّدے ہن کِہ جِیون دا آپݨے آپ وِچّ کۄئی منۄرتھ نہِیں ہُںدّا۔ اِہ منۄرتھ منُکھّ نُۄں آپ گھڑنا پَیںدا ہَے۔ جیکر آپݨے جِیون دے منۄرتھ نُۄں منُکھّ آپݨِییاں رُچِییاں انُسار ڈھال لوے تاں اِہ سۄنے اُتّے سُہاگے ورگی گلّ ہۄ نِبّڑدی ہَے۔ آپݨے جِیون دی رُچی دی تلاش کرن نُۄں جاپان دے لۄک اِکاگائی آکھدے ہن۔ اِکاگائی ’تے بہُت سارا جاپانی ساہِت ہَے جِس نُۄں پڑھ کے اسِیں اِس وِشے دی مہتّتا نُۄں سمجھ سکدے ہاں۔ ہُݨ تاں پںجّابی بھاشا وِچّ وی اِکاگائی سبںدھّی کِتاباں پْرکاشت ہۄ گئیِیاں ہن جۄ سانُۄں پںجّابِییاں نُۄں پڑھنِییاں چاہِیدِییاں ہن۔ اِسدا ارتھ سںکھّیپ وِچّ اِہ ہُںدّا ہَے کِہ ہر بںدّے دی کِسے ناں کِسے چِیذ وِچّ گہِری رُچی ہُںدّی ہَے جِس بارے اکسر اُس نُۄں آپ نُۄں وی نہِیں پتا ہُںدّا۔ جِویں کِسے نُۄں رُکھّ جاں پھُلّ بُۄٹے لائُݨ وِچّ رُچی ہَے٬ کِسے نُۄں لِکھݨ وِچّ٬ کِسے نُۄں پڑھن وِچّ٬ کِسے نُۄں چِترکاری وِچّ٬ کِسے نُۄں گائُݨ, اَیکٹِںگّ کرن٬ کِسے نُۄں کھاݨا بݨائُݨ جاں ڈرائِوِںگّ کرن وِچّ۔ اِس ترہاں جِس کمّ نُۄں کردِیاں اسِیں اُس وِچّ لِین ہۄ جائیِئے اتے اِہ کمّ کرن تۄں بائد ساڈا من شاںتی اتے انںدّ دا انُبھو کرے٬ اُہ ساڈی اِکاگائی ہُںدّی ہَے۔ ہُݨ کئی وار بںدّے دی پُۄری ذِںدّگی بِیت جاںدی ہَے٬ اُس نُۄں آپݨی رُچی دی سمجھ نہِیں پَیںدی۔ کئی دہاکِیاں بائد مَینُۄں اِہ پتا چلِّیا کِہ کُجھ وی لِکھݨ تۄں بائد میرا من بڑی تسلّی اتے انںدّ مہِسُۄس کردا ہَے۔ سچائی اِہ ہَے کِہ 45 سال دی اُمر تک مَینُۄں اِسدا پتا نہِیں سی۔ اِس ترہاں جدۄں اسِیں آپݨے اِکاگائی لبھّ لئیِئے تاں سانُۄں اِس لئی کمّ کرنا چاہِیدا ہَے۔

دُنِییا دے وڈّے پھِلاسپھر پلَیٹۄ انُسار جِیون دا اُدیش نَیتِک آچار٬ گِیان اتے سچائی دی نِرںتّر کھۄج کردے رہِݨ وِچّ ہَے٬ جۄ منُکھّ نُۄں گِیانوان اوستھا تک لَے کے جاݨ۔ اِسے ترہاں آدھُنِک وِچارک اِمَینُئل کاںٹ آکھدا ہَے٬ منُکھّ نُۄں اجِہا کمّ کرنا چاہِیدا ہَے جۄ جگت لئی سروجنک تَۄر ’تے ماݨ کرن یۄگ ہۄوے اتے مانوتا اِس ’تے ماݨ اتے پھکھر مہِسُۄس کر سکے۔ ساہِب سْری گُرُۄ نانک دیو جی دے جِیون سبںدھّی وِچار بڑی وڈّی مہتّتا رکھّدے ہن۔ اُہ پُراتن رُۄڑھِیوادی کرم کاںڈاں نُۄں چھڈّ کے٬ نِیویں رہِ کے٬ سچّی-سُچّی کِرت کرن اتے وںڈّ چھکݨ نُۄں ترجِیہ دِںدّے ہن۔ گُرُۄ ساہِب کُدرت دے اِس پسارے وِچّ وِچردِیاں منُکھّ نُۄں کُدرت دا ستِکار کرن دی وی تاگِید کردے ہن۔

پھْرَیڈرِک نِیتشے نیں آپݨی کِتاب God is Dead وِچّ لِکھِیا ہَے: پُراݨِییاں رُڑھِیوادِییاں دِییاں گھڑِییاں-گھڑائیِیاں دھارناواں منُکھّ نُۄں اُسدی اسل شکتی نال واکپھ نہِیں ہۄݨ دِںدِّییاں۔ اُسنے منُکھّ نُۄں مہامانو دا سںکّلپ دِتّا جۄ آپݨے بلبُۄتے ’تے جِیون نُۄں سںگھّرش اتے سِرجݨاتمِکتا نال جِئۄُںدا ہَے۔ نِیتشے لئی جِیون دا مکسد دُکھّاں٬ سںکّٹاں دے باوجُۄد سںگھّرش کردِیاں رچناتمِک وِکاس کرنا ہَے۔

آپݨے جِیون دے سمیں دَۄران جِنّا سماں اسِیں اِس کاپھلے نال جُڑے ہۄئے ہاں سانُۄں کۄشِش کرنی چاہِیدی ہَے کِہ ساڈے تۄں کدے وی کِسے نُۄں کۄئی پْریشانی ناں ہۄوے۔ اسِیں اِس دھرتی ’تے جِیون دے اِس کاپھلے نال وِچردِیاں کُجھ اجِہِییاں پِرتاں پائیِئے کِہ ساڈی اِتھّے ہاذری سارتھک ہۄوے۔ اسِیں آپݨے جِیون نُۄں سمجھدِیاں-جاݨدِیاں کُجھ اجِہا کرن دی کۄشِش کرِیئے جۄ سمُچّی مانوتا لئی پھکھر کرن یۄگ ہۄوے۔ اجِہا اسِیں اِکّ درکھّت لا کے وی کر سکدے ہاں٬ کِسے گرِیب دی مدد کرکے وی کر سکدے ہاں٬ اِکّ نِتاݨے بںدّے دا اِلاج کروا کے وی کر سکدے ہاں٬ کِسے بچّے نُۄں پڑھائی وِچّ اُسدی مدد کرکے وی کر سکدے ہاں۔ ساڈی کۄشِش اِہ ہۄݨی چاہِیدی ہَے کِہ اسِیں اِس دھرتی ’تے کُجھ سمیں لئی آئے ہاں تاں ہر سمیں کُجھ ناں کُجھ چںگّا کرکے٬ کُجھ سِرج کے جائیِئے۔

جِیون دا انںدّ ماݨن لئی رُکھّاں٬ پںچھِّییاں٬ پھُلّاں-بُۄٹِیاں نال دۄستی کرِیئے٬ امبّر نُۄں نِہارنا سِکھِّیئے٬ اُس مِٹّی دے شُکرگُجار ہۄئیِئے جۄ ساڈے لئی انّ پَیدا کردی ہَے۔ منُکھّی سبھِّئتا دَۄران دھرتی دے اُہناں سبھ لۄکاں٬ جِنہاں نیں جِیون نُۄں چںگّا بݨائُݨ وِچّ آپݨا ہُݨ تک یۄگدان دِتّا ہَے٬ اُہناں دا دھنّواد کرنا سِکھِّیئے۔ آپݨے جِیون دَۄران اسِیں اِہ کۄشِش کرِیئے کِہ دھرتی ’تے بھوِکھّ وِچّ جِیون پہِلاں نالۄں وی ودھّ سپھلتا نال وِگسدا٬ مَۄلدا اتے پْرپھُلّت ہُںدّا رہے۔

* * * * *