من نُۄں کُجھ چںگّا ناں لگّݨا٬ اُداس رہِݨا٬ بَیچینی ہۄݨی٬ من کاہلا پَیݨا٬ اُڈائی لگّݨی٬ کھُشی ناں آئُݨی٬ چُپّ چُپّ رہِݨا جاں ذِیادا بۄلݨا٬ اِہ سبھ من دے وِکار ہن۔ کئی وار ساڈے آلے دُیالے ساڈا کۄئی پرِوارک مَیمبر وی اجِہی ستھِتی وِچّۄں گُذر رِہا ہُںدّا ہَے۔ جدۄں اُہ اجِہا وِہار کردا ہَے تاں اسِیں کئی وار اُس نال ناراذ ہُںدّے ہاں کِہ اُہ اجِہا کِئۄں کر رِہا ہَے۔ پر اِتھّے سانُۄں اُس نال پہِلاں نالۄں ودھیرے ہمدردی نال پیش آئُݨ دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ اجۄکے دَۄر وِچّ وڈّی گِݨتی لۄک من دے وِکاراں دے شِکار کِئۄں ہۄ رہے ہن؟ اِسدے کی کارن ہن؟ اِس تۄں بچا کِویں کرنا ہَے؟ من دی اُداسی وِچّۄں باہر کِویں نِکلݨا ہَے؟ اِہ اجّ دے دَۄر دی اِکّ وڈّی سمسِّیا ہَے جِسدا بہُگِݨتی لۄکاں نُۄں ہلّ لبھّدا نذر نہِیں آئُںدا۔

اجّ دے دَۄر وِچّ مانسِک تݨاء دے ودھݨ دے کُجھ کھاس کارن ہن۔ اِسدا پہِلا مُکھّ کارن اِہ ہَے کِہ دُنِییاں نُۄں چلائُݨ والِییاں تاکتاں نیں ساڈے لئی اجِہی دُنِییاں دی سِرجݨا کِیتی ہَے٬ جِس وِچّ آم منُکھّ لئی بہُت سارِییاں مُشکلاں٬ سمسِّیاواں٬ پھِکر٬ چِںتّاواں اتے تَۄکھلے ہن۔ اسِیں اجّ اُس دَۄر وِچّ پْرویش کر گئے ہاں جِتھّے اِس دُنِییاں نُۄں کُجھ کھاس تاکتاں آپݨے ڈھںگّ نال چلائُںدِییاں ہن۔ سچّ اِہ وی ہَے کِہ اسِیں جِس دُنِییاں دے واسی ہاں اِس دُنِییاں نُۄں چلائُݨ والِییاں تاکتاں آپݨے نپھے-نُکسان نُۄں دھِیان وِچّ رکھّ کے آپݨے منسُۄبے گھڑدِییاں ہن۔ ساڈا اِس دھرتی ’تے رہِݨا اجِہا بݨدا جا رِہا ہَے کِہ جیکر اسِیں اِتھّے رہِݨا ہَے٬ اِتھّۄں دے سادھناں دی ورتۄں کرنی ہَے٬ سہُۄلتاں دا سُکھ ماݨنا ہَے تاں اِسدا کِرائِیا سانُۄں دیݨا پویگا۔ ماہَۄل اجِہا سِرجِیا گِیا ہَے کِہ اسِیں اِس تۄں بچ نہِیں سکدے۔ اِہناں ہالتاں وِچّ ہر منُکھّ نُۄں ہر سمیں کئی ترہاں دے پھِکر٬ ڈر٬ سہِم چمبّڑے رہِںدّے ہن۔ اِہ پھِکر اگاںہ جا کے ساڈے لئی وڈِّییاں چِںتّاواں دے کارن بݨدے ہن۔ ساڈِییاں چِںتّاواں ساڈے لئی ڈِپرَیشن ورگِییاں الامتاں پَیدا کردِییاں ہن۔ پُراݨے سمِیاں دَۄران منُکھّ پںچھِّییاں پرِںدِّیاں واںگ کُدرتی ڈھںگّ دا جِیون جِئۄُںدا سی۔ اُس نُۄں بہُت ذِیادا مانسِک بۄجھ نہِیں سی پر سبھِّئتا دے وِکاس دے نال نال ساڈے مانسِک دُکھّ ہر دِن ودھ رہے ہن۔

دُۄجا وڈّا کارن اِہ ہَے کِہ دُنِییاں دے بہُگِݨتی لۄک ہکِیکتاں نالۄں تۄڑ دِتّے گئے ہن۔ اسِیں سٹیٹس لئی جِئۄُݨ لگّ پئے ہاں٬ کھِیالی دُنِییاں وِچّ وِچرن لگّ پئے ہاں۔ سمیں دے اِس دَۄر وِچّ ساڈے اںدّر سہِج٬ سہِݨشِیلتا٬ سبر سںتّۄکھ گھٹّ ہۄ رِہا ہَے۔ ہر ترہاں دِییاں وکتی اُتیجناواں ودھ رہِییاں ہن۔ ذِںدّگی دی رپھتار تیذ ہۄئی ہَے اتے اِس نال ساڈِییاں کھاہِشا٬ اِشاواں اتے لالساواں وِچّ وی اِکّ ویگ آ گِیا ہَے۔ سُپنے دیکھݨا اتے اُہناں نُۄں پُۄرا کرنا کۄئی ماڑی گلّ نہِیں پر اِس لئی آپݨے آپ تۄں دُۄر ہۄ جاݨا ٹھِیک نہِیں۔ اجّ ہالات اِہ ہن مہِںگّی سُۄٹڈ بُۄٹڈ والی پڑھائی دے سٹیٹس دے اِس دَۄر وِچّ ساڈے بچّے وی مانسِک تݨاء دے شِکار بݨ رہے ہن۔ رۄذانا جِیون دِییاں مُشکلاں سمسِّیاواں٬ ہکِیکتاں نال دۄ چار ہُںدِّیاں ساڈا من بھٹکݨا دا شِکار ہُںدّا ہَے۔ کئی وار اسِیں آپݨِیاں تۄں کۄئی وڈّی توکّۄ رکھّ لَیںدے ہاں جدۄں اِہ آس پُۄری نہِیں ہُںدّی تاں وی نِراش ہُںدّے ہاں۔ کارۄبار وِچّ گھاٹا جاں لڑائی کلیش٬ بِماری اِس ترہاں دے دُکھّ وی ساڈے من دی پْریشانی دا سببّ بݨدے ہن۔ اجّ دے دَۄر وِچّ بہُگِݨتی لۄکاں دا مسلا اِہ وی ہَے کِہ سانُۄں اہِمِیئت مِلے۔ جے کِسے رِشتے ولّۄں٬ کِسے مںچّ ولّۄں٬ کِسے سںسّتھا ولّۄں سانُۄں اُہ اہِمِیئت نہِیں مِلدی٬ جِسدی سانُۄں آس ہُںدّی ہَے تاں اسِیں نِراش ہۄݨ لگّدے ہاں۔

ذِںدّگی وِچّ کدے کدے سانُۄں اچانک وڈِّییاں دُکھدائی ہالتاں دا ساہمݨا وی کرنا پَیںدا ہَے۔ ساڈے من اںدّر اِہ شکتی٬ اِہ تاکت ہَے کِہ اِہ وڈّے تۄں وڈّے دُکھّ وِچّۄں ستّ کُ دِناں وِوّ اِہ کُجھ ہدّ تک باہر آ جاںدا ہَے پر کُجھ ہالتاں وِچّ جدۄں دُکھّ 15 دِناں تک لمبّا ہۄ جاوے جاں اسِیں اجے اِکّ پْریشانی وِچّۄں باہر ناں آئے ہۄئیِئے تے سانُۄں کۄئی ہۄر پْریشانی گھیر لوے تاں ساڈا اِہ دُکھّ من دے رۄگ وِچّ وی تبدِیل ہۄ جاںدا ہَے۔ منُکھّ مانسِک رۄگی ہۄ جاںدا ہَے۔ اُہ ڈِپرَیشن٬ اَیںگذائِٹی ورگے رۄگاں دا شِکار بݨ جاںدا ہَے۔ جدۄں اجِہی ستھِتی پَیدا ہُںدّی ہَے تاں سمبّںدھِّت وِئکتی نُۄں اِلاج دی لۄڑ پَیںدی ہَے۔ اِسدے نال نال اُس نُۄں وار وار کَۄںسلِںگّ دی وی ذرُۄرت ہُںدّی ہَے۔ اِس ترہاں کُجھ کُ دِناں وِچّ ڈِپرَیشن دا شِکار وِئکتی اِس وِچّۄں باہر آئُُݨ لگّ پَیںدا ہَے٬ ٹھِیک ہۄݨ لگّ پَیںدا ہَے۔ پر اِتھّے اِہ گلّ بڑی دھِیان دیݨ یۄگ ہَے کِہ جِہڑِییاں پْرستھِتِییاں نیں منُکھّ نُۄں مرِیذ بݨائِیا ہُںدّا ہَے اُُہ پْرستھِتِییاں جیکر بݨِییاں رہِںدِّییاں ہن تاں کئی وار مرِیذ نُۄں مہِینِیاں جاں سالاں بدھّی وی دوائیِیاں کھاݨِییاں پَیںدِییاں ہن۔ جیکر ہالات سُکھاویں بݨ جاݨ تاں کُجھ کُ سماں دوائی کھاݨ مگرۄں مرِیذ ٹھِیک ہۄ جاںدا ہَے۔

منۄوِکاراں دا اِکّ وڈّا کارن ساڈی جَینَیٹِک پْرݨالی وی ہُںدّی ہَے بھاو جیکر کِسے دی اںسّ وںشّ وِچّ وڈّے وڈیرے نُۄں اِہ رۄگ ہَے تاں اگاںہ اَۄلاد وی اِس رۄگ دا شِکار بݨ سکدی ہَے۔ اجّ تۄں 50-60 سال پہِلاں اِہناں الامتاں دے اِلاج سمبھّو نہِیں سن پر اجّکل اِہ پُۄری ترہاں اِلاجیۄگ ہن۔ اِس سمیں دُنِییاں بھر وِچّ وڈّی گِݨتی لۄک ڈِپرَیشن دا شِکار ہن۔ دُنِییا دے ہر اٹھّویں وِئکتِییاں پِچھّے اِکّ بںدّا مانسِک رۄگ دا شِکار ہَے۔ ہُݨ تُسِیں اںدّاذا کر لئۄ٬ جِس ترہاں دی ترکّی تے وِکاس اسِیں ہر دِن کر رہے ہاں٬ اِس وِچّ منُکھّی سبھِّئتا کِس پاسے ولّ جا رہی ہَے؟ اِتھّے ہَیرانی دی ہۄر گلّ ہَے جِہڑے امرِیکا کنیڈا ورگے مُلکاں نُۄں اسِیں وِکسِت مُلک آکھدے ہاں٬ اُتھّے مانسِک رۄگِییاں دی گِݨتی دُۄجے دیشاں دے مُکابلے کِتے ذِیادا ہَے۔

ساڈے دَۄر دا اِہ وڈّا مسلا بݨ گِیا ہَے کِہ منُکھّ سرِیرک اتے مانسِک تَۄر ’تے تںدّرُست کِویں رہے؟ اجّ دے دَۄر وِچّ جِنّا اسِیں کُدرت نالۄں تۄڑ وِچھۄڑا کر لِیا ہَے جاں کر رہے ہاں٬ سوَیسِرجِت ماہَۄل وِچّ وِچردے ہاں٬ اُسے انُپات وِچّ اسِیں کئی ترہاں دِییاں مُشکلاں سمسِّیاواں سہیڑ رہے ہاں۔ دُۄجے پاسے ساڈا ہُݨ کُدرت دی آگۄش وِچّ پُۄری ترہاں چلے جاݨا سمبھّو وی نہِیں ہَے۔ اسِیں پِچھّے ولّ نہِیں مُڑ سکدے پر اِہ ذرُۄری ہَے کِہ آپے سہیڑِییاں بہُت سارِییاں مُشکلاں سمسِّیاواں دی شناکھت کرِیئے۔ اسِیں کُدرت نال اِکمِکتا پَیدا کرکے مانسِک اتے سرِیرک تَۄر ’تے تںدّرُست رہِ سکدے ہاں۔ سانُۄں چاہِیدا ہَے کِہ اسِیں بیلگام کھاہشاں٬ اِچھّاواں اتے لالساواں دے اِس دَۄر دی ہکِیکت نُۄں سمجھِیئے٬ جاݨِیئے اتے اِس تۄں سُچیت ہۄݨ دی کۄشِش کرِیئے۔

ذِںدّگی وِچّ جِس ترہاں اسِیں ہۄݨا چاہُںدّے ہاں٬ واپردا دیکھݨا چاہُںدّے ہاں٬ جدۄں اِہ نہِیں ہُںدّا تاں اسِیں مانسِک وِکاراں دا شِکار بݨ رہے ہاں۔ تیذی نال بدل رہی اِس دُنِییا وِچّ اسِیں بہُت کُجھ بڑی تیذی نال ہُںدّا٬ بدلدا ویکھݨا چاہُںدّے ہاں۔ جدۄں اجِہا نہِیں ہُںدّا تاں اسِیں نِراش ہُںدّے ہاں۔ اِہ نِراشا اگاںہ جا کے کئی وار مانسِک وِکار دا رُۄپ اکھتِیار کر لَیںدی ہَے۔ سانُۄں اِہ سمجھݨ دی لۄڑ ہَے کِہ جِویں اسِیں سۄچدے ہاں٬ ذرُۄری نہِیں سبھ چِیذاں اُسے ترہاں ہۄݨ, سگۄں ہۄ سکدا ہَے٬ جِویں اسِیں سۄچ رہے ہۄئیِئے٬ ذرُۄری اُس ترہاں ہۄݨا اگاںہ جا کے ساڈے لئی لابھدائِک ہی سابت ہۄوے۔

جدۄں من اُداس ہۄوے تاں سویرے شام کُجھ سماں ہرِیالی وِچّ سَیر کرۄ۔ کُدرت دی آگۄش وِچّ جائۄ۔ رُکھّاں بُۄٹِیاں پھُلّاں نال آپݨی ساںجھ بݨائۄ۔ جدۄں من اُداس ہۄوے تاں کُجھ کرن نُۄں من نہِیں کردا٬ کِتے جاݨ ’تے من نہِیں کردا پر من دے اُلٹ جا کے کۄئی کِتاب پڑھۄ٬ کۄئی ناٹک جاں پھِلم دیکھۄ۔ کُجھ کُ مِںٹّاں بائد من دی ستھِتی سہِج ہۄݨ لگّیگی۔ آپݨے دُکھّ نُۄں ہر اِکّ اگّے ناں پھرۄلدے رہۄ۔ جدۄں کدے من اُداس ہۄوے٬ کۄئی چِںتّا پْریشانی ہۄوے٬ جے کۄئی پُچھّے کِہ کی ہال ہَے تاں چڑھدی کلا دا جواب دِئۄ٬ سبھ ٹھِیک ہَے٬ مَیں ٹھِیک ہاں٬ تُسِیں دسّۄ٬ تُہاڈا کی ہال ہَے؟ اِس نال تُہاڈے آتم وِشواس نُۄں بل مِلیگا۔

اِہ کِیاس کرۄ کِہ تُسِیں اِس دھرتی دے اُہناں لکھّاں لۄکاں نالۄں بِہتر ہۄ٬ جِہناں نُۄں دۄ ڈںگّ رۄٹی وی نسِیب نہِیں ہُںدّی۔ جۄ کُجھ ساڈے پاس ہَے٬ جیکر اِہ وی ناں ہۄوے تاں اسِیں ربّ دا کی کر لَیںدے؟ دُکھّ تے پْریشانِییاں سدِیوی نہِیں ہُںدِّییاں۔ ماڑے سمیں تۄں مگرۄں مُڑ چںگّے دِناں نیں پرت آئُݨا ہُںدّا ہَے٬ اِس لئی وِشواس رکھّۄ٬ تُہاڈِییاں مُشکلاں کُجھ دِناں لئی ہن۔ من اُداس ہۄوے تاں نِکّے نِکّے کمّ کردے رہۄ۔ گھر وِچّ رُکھّ بُٹّے لائۄ۔ جیکر کچّی تھاں نہِیں تاں گملے لئۄ٬ اُہناں وِچّ بُۄٹے لائۄ۔ بُۄٹِیاں دی سامبھ سمبھّال کرۄ۔ اُداسی تۄں بچا لئی اِہ بڑا ذرُۄری ہَے کِہ اسِیں آپݨے آپ نُۄں کِسے رُجھیویں وِچّ رکھِّیئے۔ نِکّے نِکّے کمّ کردے رہۄ۔ دُنِییاں وِچّ اِہ ویکھِیا گِیا ہَے وِہلے رہِݨ والے لۄک مانسِک پْریشانی دا شِکار ودھیرے ہُںدّے ہن۔

مانسِک پْریشانی دَۄران اِہ کھِیال کرۄ کِہ ذِںدّگی وِچّ اُتراء چڑھا آئُںدے رہِںدّے ہن۔ جیکر اجّ ذِںدّگی کالی رات جِہی لگدی ہَے تاں کُجھ وکپھے بائد سویرا وی ذرُۄر ہۄویگا۔ یکِین رکھّۄ٬ پتڑجھ مگرۄں نوِیںیاں کرُۄمبلاں پھُٹّݨگِییاں٬ ہرِیالی دستک دیویگی تے پھل پھُلّ وی ذرُۄر لگّݨگے۔ اِتِہاس وِچّ نَیلسن مںڈّیلا ورگے کُجھ اجِہے کِردار ہۄئے ہن جۄ وڈِّییاں مُشکلاں-مُسِیبتاں وِچّۄں گُجرے پر اُہناں آس دا پلّا نہِیں چھڈِّیا تے پھِر دُنِییاں لئی مِسال بݨ گئے۔ اجۄکی نٹھّ بھجّ دی ذِںدّگی وِچّ وی ہر رۄذ کُجھ سماں آپݨے لئی کڈھّۄ٬ کُدرت نال ساںجھ پائۄ۔ آپݨے مۄبائِل پھۄن تۄں کُجھ سماں پھاسلا بݨا کے آپݨے آپ نال جُڑۄ۔ مَیڈِیٹیشن کرۄ٬ اِسدے بڑے ادبھُت نتِیجے نِکلدے ہن۔ جِس دِشا ولّ اسِیں سارے بھجّ رہے ہاں٬ اُس پْرتی سُچیت ہۄݨ دے نال نال سانُۄں آپݨے آپ پْرتی وی سُچیت ہۄݨ دی لۄڑ ہَے۔

* * * * *