شِملے دی مال رۄڈ دے کںڈھّے تے چھڈّی ہۄئی پارک وِچ کُجھ ساف تے پالش کِیتے ہۄئے بَیںچ پئے سن۔ کۄل دے دفتراں دے بابُۄ چھُٹّی مِلݨ تے جاں افسر دی اکھّ بچا کے آئُںدے تے آ کے اِہناں بَیںچاں تے ڈھہِ پَیںدے۔ اِک لمّی آکڑ لَے کے اُہ دھَۄݨ اِک پاسے نُۄں سُٹ دیںدے تے اکھِّییاں مِیٹ لَیںدے۔ کُجھ چِر مگرۄں جد اُنہاں نُۄں کھۄلہدے تاں ساہمݨے دے دِل-کھِچّویں پربتی دْرِش ول اِس ترہاں ویکھدے جِس ترہاں اِک رجِیا ہۄئِیا ڈھگّا تُۄڑی ول ویکھدا ہَے۔ لہِ لہِ کردے چِیل تے کَیل دے رُکھاں نال ڈھکّی ہۄئی وادی تے کِسے وڈے سارے جنَۄر دے چِترے-مِترے کھمبھّاں واںگ کَیتھُۄ کۄٹھِییاں نال سجّی ہۄئی ساہمݨے دی پہاڑی اُنہاں نُۄں اُکّا ناں ہِلاںدی۔ اُگھڑی اکھِّیں وی اُہ کُجھ ناں ویکھ سکدے سگۄں آپݨے خِیالاں وِچ ہی مست رہِںدّے۔ ’اِہ نواں افسر کِڈّا کمِینا ہَے٬ ہر ویلے جھِڑکاں دیݨ دے بہانے ہی لبھّدا ہَے۔‘ ’بچّا جمّݨ لئی جے مَیں آپݨی وہُٹی نُۄں پِںڈّ بھیج دِیاں تاں ایتھۄں دے مَیٹرنٹی ہسپتال دا خرچ بچ جائیگا۔ پِںڈّاں وِچ وی بچّے جمّدے ہی ہن مَیں وی پِںڈّ وِچ ہی جمِّیا ساں‘ ’چھاہ ویلے تِنّ پُۄرِییاں کھاݨ نال میرا ڈھِڈّ کُجھ پھُلِّیا رہِںدّا ہَے۔ کلہ تۄں دۄ ہی کھائِیا کراںگا‘ آدِ کئی خِیال اِنہاں بابُۄیاں دے اڈۄل سرِیر دی چۄٹی تے ٹپۄسِییاں لاںدے رہِںدّے۔

اِنہاں بَیںچاں تے اِک چَۄڑے مۄڈھِیاں تے گۄرے رںگّ والا پٹھاݨ مِہر گُلّ وی آ کے بَیٹھِیا کردا سی۔ اُس دا کُلّے لُںگّی نال ڈھکِیا ہۄئِیا وڈا سارا سِر سدا اُس دے ہتھّ والی اںگّریذی دی کِتاب تے جھُکِیا رہِںدّا تے اُس دِییاں تیذ تے لِشکݨِییاں اکھّاں سدا ڈِںگّ پڑِںگّ اکھّراں نُۄں جۄڑ کے شبد بݨاںدِییاں رہِںدِّییاں۔ مِہر گُلّ سُۄبا سرہدّ دے اِک پِںڈّ کمال بںدّی دے رہِݨ والا مہِمُۄدی پٹھاݨ سی تے شِملے دے کانوَیںٹ سکُۄل وِچ چپڑاسی سی۔ ‘’خان ساہِب اِہ کی ہرف اے؟‘’ مِہر گُلّ نیں اِک ہرف تے اُںگلی کر کے کۄل بَیٹھے اِک پڑھے لِکھے رُۄمی ٹۄپی والے مُسلمان مُںڈّے تۄں پُچھِیا۔ ‘’رُۄم٬ رُۄم٬ رُۄم دا متلب؟‘’ ‘’رُۄم متلب کمرا‘’ رُۄمی ٹۄپی والے مُںڈّے نیں دھِیرج نال دسِیا۔ ‘’رُۄم متلب کمرا٬ رُۄم متلب کمرا . . . .’’ مِہر گُلّ رٹ لائی گِیا۔ کُتکُتاڑِییاں کڈھدی ٹھںڈھّی ہوا وِچ سڑک تے ہسدے جاںدے آدمی تے رںگّ برںگِّییاں٬ چھترِییاں تاݨی ٹِپ ٹِپ ٹُردِییاں ذنانِییاں٬لمّے لمّے سمبّلِیاں والے نواب تے گۄٹے جڑِییاں گھگرِییاں پائی پہاڑناں٬ الف لَیلا دِییاں کہاݨِییاں دے پاتراں واںگ رِکشِیاں وِچ بَیٹھِییاں سُںدّر تے مستانِییاں میماں تے چپّا چپّا مَیل نال لدّے ہۄئے ہاتۄ٬ مِٹھِّییاں سُراں کڈھدے ناچ گھر دے پِیانۄ جاں گُںدِّییاں ہۄئیِیاں پِنِّییاں والِییاں تے گاجراں واںگر سِدھِییاں٬ سڑک تے سَیر کردِییاں میماں اُس نُۄں آپݨے کمّ تۄں ذرا بے-دھِیان نہِیں سن کر سکدِییاں ‘’بھائی ساہِب اِہ کی ہرف اے؟‘’ مِہر گُلّ نیں پھِر رُۄمی ٹۄپی والے مُںڈّے تۄں پُچھِیا۔ ’رِیوَیل‘ ’رِیوَیل‘ متلب؟ بہُت اَیش کرنا . . . .’ مِہر گُلّ نیں پھِر رگڑا لاݨا شُرُۄ کر دِتا۔ اِس ہرف دی چھُہ نال مال رۄڈ دی شام ویلے دی رَۄݨک رُۄمی ٹۄپی والے مُںڈّے نُۄں کُجھ ہۄر ہی رۄشنی وِچ دِسݨ لگ پئی۔ ‘’اِہ ایڈے بݨے پھبے ہِںدُّستانی تے اںگّریذ کِتھّے جا رہے ہن؟‘’ اُہ سۄچݨ لگ پِیا۔ ’کِتے وی چلے جاݨ, ہۄٹل٬ ناچ گھر٬سِنما کلبّ کِتے وی جِتھّے شراب پی کے رات دے بارہاں وجائے جا سکݨ, تاں جۄ اگلے دِن سویر دے نَۄں وجے تک نِیںدر پئی رہے۔ اِنہاں ریشم نال لدّے بںدّے ذنانِییاں نُۄں کِئۄں نِرا مَۄجاں لُٹݨ دا ہلک پَے گِیا ہۄئِیا اے؟ کھَۄرے اج دُنِییاں دا اکھِیرلا دِن سی جاں کھَۄرے اِنہاں لۄکاں نُۄں کیول کُجھ گھںٹِّیاں دی بادشاہی مِلی سی جۄ اِہ انّہے تے کملے ہۄئے پھِردے سن۔اِنہاں دے اِس ہلک نیں دیس وِچ کِنّا گںدّ پائِیا ہۄئِیا اے۔ لکھّاں آدمی سارے اُپجائۄُ کمّ چھڈّ کے اِنہاں دی سماجک ٹَیں نُۄں کائِم رکھݨ وِچ جُٹے ہۄئے ہن۔ جے اِہ لۄک ایڈی مِہنت نال بݨائِیا ہۄئِیا ریشم آپݨے دوالے تھپّݨا ناں لۄڑن تاں شائِد سارے دیش نُۄں کھدّر تاں پاݨ نُۄں مِل ہی سکے تے اِہ دیسی کُڑِییاں اینی اںگّریذی کِئۄں بۄلدِییاں ہن؟ تے اِہ چِٹّے مُۄںہاں والے ساڈے دھکّۄ-ذۄری دے پراہُݨے جۄ ہر تھاں نُۄں آپݨا سمجھ کے پَیر دھردے سن تے ساڈے ہر آدمی نُۄں آپݨا نَۄکر سمجھ کے گھُۄردے سن۔ جِس گھر وِچ اینے چۄکھے تے ایڈے ڈاڈھے پراہُݨے ہر ویلے مَۄجُۄد رہِݨ اُس گھر والِیاں واستے پِچھے کی ودھ سکدا ہَے؟ اِک ہپھے ہۄئے بُڈھے نُۄں اِک گھۄڑی دَۄڑائی جاںدے نَۄجوان اںگّریذ اپھسر دے پِچھے کُبِیاں ہۄ ہۄ کے تے ذۄر ذۄر دِییاں باہِیں مار کے دَۄڑدِیاں ویکھ اُس دا من غُسّے تے غَیرت نال بھر گِیا تے اُس دے خِیالاں دی لڑی ٹُٹ گئی۔

‘‘ خان جی اِہ کی ہرف اے‘’ مِہر گُلّ نیں پِچھلا ہرف یاد کر کے اِک ہۄر تے اُںگلی رکھی۔ ’کرُۄئل٬ کرُۄئل متئب ذالم‘ رُۄمی ٹۄپی والے مُںڈّے نیں سمجھائِیا تے پھِر سۄچݨ لگ پِیا۔ گۄرے گۄرے رںگّاں والے تے ڈھِلّے ڈھِلّے چمّاں والے اِہ اںگّریذاں ورگے ہِںدُّستانی تے ہِںدُّستانِییاں ورگے اِہ اںگّریذ کِڈّے ذالم ہن۔ ڈھِلِّییاں دھَۄݨاں چھڈّی رِکشِیاں وِچ بَیٹھے ہٹِّییاں وِچ جھاتِییاں مار مار کۄئی پَیسے کھرچݨ دا پجّ بہانا لبھّدے ہن۔ رِکشے کھِچݨ والِیاں نیں سارے دِن دی بھجّ دَۄڑ وِچ لتّاں نُۄں تتِّییاں ٹھںڈِّییاں ہۄݨ تۄں بچاݨ لئی گۄڈِیاں تِیکر پٹِّییاں بنِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ مُڑھکۄ مُڑھکا٬ ہپھے ہۄئے اِہ رِکشا کُلی مُۄںہ اڈّی تے ڈِگدے ڈھہِںدّے اِنہاں لۄکاں نُۄں دھِکّ دھِکّ کے پہاڑِییاں تے چاڑھدے تے پدھرے تھاواں تے گھۄڑِیاں واںگ رِکشِیاں دے اگے دَۄڑدے۔ اِنہاں رںگّ برںگِّییاں وردِییاں پائیِیاں ہۄئیِیاں سن تاں جۄ اِنہاں دے مالکاں نُۄں بِناں مُۄںہ ویکھے ہی پتا لگ جائے کِہ کِہڑا اِس دی مالکی وِچ ہَے۔ بھۄئِں تے پَیر ناں دھرن والے تے ڈںگّراں دا کمّ بںدِّیاں تۄں لَیݨ والے اِہ بںدّے شائِد اُنہاں دا مُۄںہ ویکھݨ دا ہَۄسلا ناں رکھدے ہۄݨ۔ ’تیرے رِکشے دا کُلی مَینُۄں چۄکھا لںگّاںدا دِسدا ہَے‘ اِک ساہِب نیں اگلے رِکشے وِچ جاںدی میم نُۄں کِہا۔ ’میرے خِیال وِچ اُہ چںگّی ترہاں جاݨدا ہَے کِہ اُس نُۄں اِس بارے کی کرنا چاہِیدا ہَے‘ اگۄں جواب مِلِیا۔

‘‘ بھرا جی اِہ کی ہرف ہَے؟‘’ ‘’بِیئۄُٹِیپھُل٬ بِیئۄُٹِیپھُل دا متلب خُۄبسُۄرت۔‘’ سڑک تے جاںدے اِک بھۄلڑ جِہے پِئۄ نیں آپݨی مُٹِیار دھی دے مُۄںہ تے ٹۄر ول گہُ نال تکِیا۔شائِد کِیاس لا رِہا سی کِہ کِڈے کُ وڈے دھناڈھ نُۄں پھاہ سکیگی۔ آئُݨ والے بہُت سارے سالاں لئی اُس کُڑی دی گرمِییاں وِچ شِملے دی سَیر کُجھ ایسے گلّ تے نِربھر سی جاں کھَۄرے اخبار وِچ وِیاہ دا اِشتِہار دیݨ لئی اُس دے گُݨ جاچدا پِیا سی۔

‘’خان جی تُسِیں رۄذ ایتھے آئِیا کرۄ‘’ مِہر گُلّ نیں رُۄمی ٹۄپی والے مُںڈّے دی مِنّت کِیتی۔

‘’کِئۄں کی گلّ اے؟‘’

‘‘ مَیں تُہاتھۄں اںگّریذی پڑھِیا کراںگا۔‘’

‘’اںگّریذی پڑھ کے تُۄں کی کرنی ایں؟‘’

‘’اِہ بڑی ذرُۄری اے خان ساہِب اںگّریذی مَیں ذرُۄر پڑھنی اے۔‘’ مِہر گُلّ نیں آپݨا کِسّا چھیڑ دِتا۔ ‘’جے مَیں اںگّریذی پڑھ گِیا تاں مَینُۄں اِکلِّیاں بَیںچ تے نہِیں بہِݨا پویگا۔ مَیں ذُہرا نُۄں نال لَے کے ایس ویلے سڑک تے پھِرِیا کراںگا۔‘’

‘‘ ذُہرا کَۄݨ اے؟‘’ رُۄمی ٹۄپی والے مُںڈّے نیں کُجھ دِلچسپی نال پُچھِّیا۔

‘’اُہ ساڈے پِںڈّ دے نمبّردار دی دھی اے۔ مَیں تے اُہ چھیوِیں جمات تِیکر کٹھّے پِںڈّ دے سکُۄل وِچ پڑھدے رہے ہاں۔ چھے پاس کر کے مَیں اُٹھ بَیٹھا تے اُس دے پِئۄ نیں اُس نُۄں کۄہاٹ دے سکُۄل وِچ بھیج دِتّا تے اُہ اںگّریذی دِییاں اٹھّ پاس کر گئی۔ ہُݨ اُس دا پِئۄ کہِںدّا اے مَیں اںگّریذی پڑھے ہۄئے مُںڈّے تۄں بغَیر کِسے نال اِس دا وِیاہ نہِیں کرنا۔ کانوَیںٹ سکُۄل دی میم ساہِب کہِںدّی ہَے کِہ جے مَیں اِہ تے اِک ہۄر کِتاب پڑھ جاواں تاں اںگّریذی دِییاں اٹھّ کر سکدا ہاں۔‘’ اِہ آکھ کے مِہر گُلّ نیں آپݨے وڈے سارے ہتھّ وِچ پھڑی نِکّی جِہی اںگّریذی دی کِتاب ول گھِرݨا نال ویکھِیا جِویں کۄئی بھَیڑا جِہا بںدّا افسر بݨ کے اُس تے رُہب پا رِہا ہۄوے۔

‘‘ مَیں اِک سفا پڑھدا ہاں تُسِیں سُݨۄ‘’ مِہر گُلّ نیں لُںگّی سِر تۄں لاہ کے ہیٹھاں رکھ دِتی٬ تے کِتاب دا اِک سفا کھۄلہِیا۔ اِرادے نال بھرپُۄر چِہرے دی رںگّت کُجھ کرڑی ہۄ گئی۔آپݨِییاں تیذ اکھّاں نُۄں اُس نیں کِتاب دے ہرفاں نُۄں مِہر گُلّ ذۄر نال گجّ کے بۄلدا پر اَۄکھے ہرف تے آ کے اُس دی ذبان مُۄںہ وِچ پلسیٹے مارن لگ جاںدی تے اُس دِییاں ناساں پھُل جاںدِییاں۔ سۄچ دی تھاں دِماغ گُسّے تے کہِر نال بھر جاںدا۔ اکھّاں جھمک جھمک کے ہمیشاں لئی گواچے ہرف نُۄں سِر وِچۄں ٹۄلدا۔ تلوار مارنی جاں گۄلی چلاݨی اُس واستے ایس تۄں کیڈی سَۄکھی سی۔ چھیکڑ آ کے اُہ پھیر پُچھدا ‘’خان ساہِب اِہ کی ہرف اے؟‘’