پںجّابی دا وِکاس

(سُۄچنا: اگّے لِکھے دۄ آرٹِیکل سِرجݨا دے اںکّ-124, اپرَیل-جُۄن 2002, پنّا نں: 1… اُتّے چھپے سن۔ اِنہاں دا نۄٹِس لَے کے پںجّاب سرکار دے وِدِّیا دے مہِکمے دے چِیپھ سَیکٹری نیں اِکّ مِیٹِںگّ بُلاکے اتے وِستھار وِچّ وِچار وٹاںدرا کرن پِچھّۄں پںجّ مَیمبّری کمیٹی (سْری مدن لال ہسِیجا٬ ڈائِرَیکّٹر بھاشا وِبھاگ پںجّاب٬ پْردھان اتے چار مَیمبّر ڈا. کُلدِیپ سِںگھّ دھِیر٬ پںجّابی وِبھاگ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا٬ جنمیجا جَۄہل کمپِّئۄُٹر ماہر٬ ڈا. گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل٬ کمپِّئۄُٹر ڈِپارٹمَیںٹّ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی٬ تے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں آرٹِیکل دا لیکھک٬ دی بݨا کے آپݨی رائے دیݨ لئی کِہا۔ نِرسںکّۄچ لِکھِیا جاںدا ہَے کِہ پہِلے تِنّاں دی مِلھی بھُگت اتے بدنِیتی کارن٬ گلّ کِسے وی تݨ پتّݨ ناں لگّ سکی۔ بھاویں کِہ ڈا. گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل اتے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں آپݨے تَۄر اُتّے اںتّم رِیپۄرٹ تِیار کرکے کمیٹی دے پْردھان ساہِب نُۄں آپݨے ہتھِّیں سَۄمپ دِتّی سی۔)

*****

پںجّابی دا وِکاس

پںجّابی بھاشا دی وِیاپک پدھّر اُتّے ورتۄں دا مسلا بہُت گمبھِّیر مسلا ہَے۔ وکتی واہ-واہ کھٹّݨ دی بھاونا نالھ جاں بھاوُکتا دی پُٹھّ چاڑھکے اِس مسلے نُۄں پیش کرن نالھ کمّ نہِیں ہۄݨ لگّا۔ پںجّابی ہِتَیشی لیکھکاں٬ بُدھِّیماناں اتے لیکھک سبھاواں ولّۄں سرکاری سکُۄلاں وِچّ اںگّریذی دی پڑھائی نُۄں لَے کے جِس ڈھںگّ نالھ پںجّابی دے پْرچار پْرسار دا مسلا اُبھارِیا گِیا ہَے اُس تۄں جاپدا ہَے کِہ اُہناں وِچّ مسلے دی گمبھِّیرتا نُۄں سمجھݨ دی سمرتھّا نہِیں جاں اُہ نِپٹ مدھّورگی دمبھّی مانسِکتا دے شِکار ہن۔ پںجّاب وِچّ پںجّابی بھاشا سِکھِّیا دے کھیتر تے پْرشاسن دی ہر پدھّر اُتّے ورتۄں وِچّ آوے٬ اِس بارے کۄئی دۄ راواں نہِیں۔ پر پںجّابی بھاشا نالھ اسلی مۄر اُہناں سارِییاں لۄڑاں دے پںجّابی نُۄں ہاݨ دا بݨائُݨ نالھ ہی پُگائِیا جا سکدا ہَے جۄ وِکست تکنالۄجی اتے وِشوِیکرن دے اجّ دے دَۄر وِچّ اِسدے ساہمݨے ہن۔ سبھ تۄں وڈّا مسلا ہَے پںجّابی نُۄں سچّمُچّ باکی وِکست بھاشاواں دے ہاݨ دی ذُبان بݨائُݨ دا۔ اِس پکھّ تۄں اسِیں کِنّے غرِیب تے پچھڑے ہۄئے ہاں٬ اِس دا انُمان اِںٹرنَیٹّ اُتّے دُۄجِییاں ذُباناں اتے پںجّابی دی ورتۄں دا ٹاکرا کرکے سہِجے ہی ہۄ سکدا ہَے۔ کمپِّئۄُٹر تے اِںٹرنَیٹّ اجّ دے یُگ دی لۄڑ ہَے۔ اِس تتھّ ولّ وی دھِیان دیݨا ذرُۄری ہَے کِہ ہُݨ دے پںجّاب پْردیش دِییاں سِیماواں تۄں اگاںہ وی کِنّے ہی پںجّاب مَۄجُۄد ہن۔ اِس پرسںگّ وِچّ سْری کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا ہتھّلا لیکھ پںجّاب سرکار دے سمبّںدھّت وِبھاگاں٬ یُۄنِیورسِٹِییاں تے پںجّابی بُدھِّیماناں دے گمبھِّیر تے پھَۄری دھِیان دی مںگّ کردا ہَے۔ کمپِّئۄُٹر اتے اِںٹنَیٹّ اُتّے پںجّابی پھَۄںٹ دے کی-بۄرڈ دی اِکسارتا لِیائُݨ نالھ ہی پںجّابی پُستکاں٬ اخباراں٬ رسالِیاں تے کھیتر دا وِستار کِیتا جا سکدا ہَے اتے پںجّابی بھاشا وِچّ سںچّار دِییاں جُگتاں نُۄں سمیں دے ہاݨ دِییاں بݨائِیا جا سکدا ہَے۔

-سمپّادک

*****

پںجّابی پھَۄںٹاں اتے کی-بۄرڈ لیء-آئۄُٹ دا وکھریواں

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں

آرمبھّ وِچّ اِہ ورنݨ کرنا ذرُۄری ہۄ جاںدا ہَے کِہ اکھّراں دی شکل نُۄں پھَۄںٹ کِہا جاںدا ہَے اتے جِس نالھ اسِیں اِہّ اکھّر لِکھدے ہاں اُس نُۄں کی-بۄرڈ کِہا جاںدا ہَے۔

پںجّابی پھَۄںٹ تے اُسدا کی-بۄرڈ لیء-آئۄُٹ بھاویں اِکّ نہِیں پر اِکّ-مِکّ ذرُۄر ہن۔ اِس وِچار نُۄں اِس ترہاں درسائِیا جا سکدا ہَے کِہ ’مَیں تے ماہی اِکّ-مِکّ٬ اسِیں دیکھݨ نُۄں بھاویں دۄ۔‘ پںجّابی پھَۄںٹ دے اکھّر اِس دے کی-بۄرڈ دے اُدر وِچّۄں ہی جنم لَیںدے ہن۔ ہُݨ اگّے آئُںدے ہاں٬ اسلی مُدّے ولّ۔

کۄئی سماں سی جدۄں پںجّابی لِکھݨ والھِیاں لئی کمپِّئۄُٹر اِکّ نواں یںتّر سی جۄ کیول اںگّریذی وِچّ ہی لِکھ-پڑھ سکدا سی۔ اِس واتاورن وِچّ پںجّابی پِیارِیاں دے مناں وِچّ کمپِّئۄُٹر دی پںجّابی لئی ورتۄں دی چاہت دا پَیدا ہۄ جاݨا کُدرتی ہی سی۔ سِیاݨے کہِںدّے ہن کِہ جِتھّے چاہ اُتھّے راہ۔ تے اُنہاں نیں آپۄ-آپݨی سُچّی سۄچ دے انُسار آپݨی چاہ دے نویں راہ لبھّے۔ جِویں کِہ آرمبھّ وِچّ ہُںدّا ہی ہَے٬ اِسدا سِٹّا بہُت سرِییاں پںجّابی پھَۄںٹاں دے جنم وِچّ ہۄئِیا۔ اِنہاں دے اکھّر تاں پںجّابی ورݨمالھا انُسار ہی رہے٬ کِئُںکِہ اِہ پھَۄںٹاں وکھّۄ-وکھّ تھاواں اُتّے اتے وکھّۄ-وکھّۄ اُدّمِییاں ولّۄں بݨائیِیاں گئیِیاں سن٬ اِس لئی اِنہاں دے کِیء-بۄرڈ لیء-آئۄُٹ دا وکھّۄ-وکھّ ہۄݨا وی اُتنا ہی کُدرتی سی۔ پر اِہ وکھّ-وکھّ کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ والھا ورتارا اںگّریذی کمپِّئۄُٹر نالھ نہِیں ورتِیا۔ کِئُںکِہ کمپِّئۄُٹر نیں بݨدے سار ہی آپݨا اِکّ کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ اپݨا لِیا اجّ بھاویں اںگّریذی دِییاں سَیںکڑے پھَۄںٹاں ہن پر اُنہاں دا کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ اِکّۄ ہی ہَے۔ ہر اِکّ پھَۄںٹ دی ’اے‘ اِکّۄ تھاں تۄں پَیںدی ہَے۔ پر پںجّابی دا ’پپّا‘ کِسے پھَۄںٹ دا کِتے اتے دُۄسری پھَۄںٹ دا ہۄر کِتے جا کے پَیںدا ہَے۔ جدۄں لۄڑ انُسار پںجّابی دی اِکّ پھَۄںٹ نُۄں دُۄسری پھَۄںٹ وِچّ بدلی کردے ہاں تاں ساری لِکھت دا کُجھّ ہۄر دا ہۄر ہی بݨ جاںدا ہَے۔ جِویں کِہ اِکّ پھَۄںٹ دے ’پںجّابی‘ شبد دا دُۄجی پھَۄںٹ وِچّ ’گُلابی‘ بݨ جاݨا۔

جدۄں کِہ پںجّابی دی کمپِّئۄُٹری لِکھت دا آدان-پردان اِیمیل پْربںدھّ نیں اِکّ بچِّیاں دے کھیلہ بݨا دِتّا ہَے تاں پںجّابی پھَۄںٹاں دے اِس کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ دے وکھریویں دِییاں اَۄکڑاں اُجاگر ہۄݨ لگِّییاں ہن۔ اِسدے نالھ-نالھ تکنالۄجی دے وِکاس نالھ پھَۄںٹۄگراپھر مںڈّی وِچّ آ جاݨ کرکے نوِیں پھَۄںٹ بݨائُݨی جاں اُس نُۄں نواں رُۄپ دیݨا ہۄر وی اِکّ کھیلہ بݨ گِیا ہَے۔ جِس نالھ پںجّابی پھَۄںٹاں اتے اُنہاں دے کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ دی گِݨتی اݨگِݨتی ہۄ گئی ہَے۔ کِئُںکِہ مَیں وی اِس سمبّںدھّ وِچّ رُچی رکھّدا ہاں٬ میرے پںدّراں جِییاں دے پرِوار وِچّ کۄئی وی ناں اَیسا نہِیں جِس دے ناں اُتّے کِسے ناں کِسے پھَۄں دا ناں ناں ہۄوے٬ بھاویں اُہ تجربے دے تَۄر ’تے جاں کِسے اُساری دے مُڈھلے پڑاء اُتّے ہی ہۄوے۔

اِس اِیمیل دے پْربںدھّ کرکے پںجّابی لِکھݨا٬ پڑھنا٬ وَیبّ سائیِٹ بݨائُݨا٬ اخبار٬ رسالے آدِ چھاپݨا وی گلۄبل ہی بݨ گِیا ہَے۔ اِس دی لۄڑ انُسار چاہِیدا تاں اِہ سی کِہ پںجّابی دِییاں سارِییاں پھَۄںٹاں دا اِکّ گلۄبل کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ ہُںدّا۔ پر اجِہا ہۄ نہِیں سکِیا۔ کِئۄں نہِیں ہۄ سکِیا٬ اِہ مُدّا اِس لیکھ دا وِشا نہِیں ہَے۔ پر اِہ یکِین نالھ کِہا جا سکدا ہَے کِہ جدۄں تِیکر اجِہا نہِیں ہۄ جاںدا پںجّابی پِیارے اِس دا گھۄر سںتّاپ بھۄگدے رہِݨگے۔ اِہ وی پتا لگِّیا ہَے کِہ کئی وپارک بِرتی دے سجّݨاں نیں تاں اِس نُۄں آپݨی کمائی دے اِکّ سادھن وجۄں وی اپݨا لِیا ہَے۔ سۄ اُہ کدۄں چاہُݨگے کِہ اِس بِیماری دا سدِیوی ہلّ ہۄ جاوے۔

میرے وِچار انُسار اِس اپرادھ دِییاں سبھ تۄں ودھّ دۄشی پںجّاب سرکار٬ پںجّاب دِییاں یُۄنورسِٹِییاں٬ پںجّاب دا بھاشا وِبھاگ اتے شْرۄمݨی گُردُیار پْربںدھّک کمیٹی ہن۔ جِنہاں کۄلھ سمرتھّا وی ہَے٬ سادھن وی ہن اتے جِنہاں دا پھرذ وی بݨدا ہَے کِہ اُہ پںجّابی کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ دے ایکی کرݨ ولّ نِگّر کدم اُٹھائُݨ۔

اِس دے دۄشی پںجّابی کمپِّئۄُٹر جاݨدے پںجّابی بُدھِّیجِیوی وی کۄئی گھٹّ نہِیں ہن۔ اجّ لۄڑ ہَے اِس بہُت ہی ذرُۄری مُدّے اُتّے اِکّ تکڑا سںوّاد رچاکے کِسے ترک پُۄرن سِٹّے اُتّے پہُںچّݨ دی اتے اُس اُتّے امل لئی سارتھک یتن کرن دی۔ مَیں آپݨے تَۄر ’تے کُجھّ یتن کِیتے ہن جِنہاں تۄں مَیں سِٹّا اِہ کڈھِّیا ہَے کِہ:

1. پںجّابی آپݨے بھوِکھّ تۄں بہُت بیپرواہ ہن۔

2. پںجّابِییاں دے نِجّی ہِت جنتا اتے سمُچّ دے ہِتاں نالھۄں بھارُۄ ہُںدّے ہن۔

3. پںجّابی سمُچّ وِچّ رُۄڑھِیوادی ہن۔ جۄ جِتھّے بَیٹھا ہَے اُہ اُس تۄں اِکّ کدم وی سجّے کھبّے ہۄݨ لئی تِیار نہِیں ہَے۔ جدۄں تِیکر اُس دی کۄئی اٹپّ مجبُۄری ناں بݨ جائے۔

4. پںجّاب دی سرکار اتے اِسدے مہِکمِیاں وِچّ بَیٹھی اپھسرشاہی لئی اُسارُۄ کمّ نہِیں سگۄں وادھُۄ دمّ کمائُݨے جاں چمّ بچائُݨے پِیارے ہن۔

کھَیر اِہ تاہنے مِہݨے مارن دا کۄئی لابھ نہِیں ہۄݨ لگّا۔ اِس ویلھے لا پا کے جے کۄئی آس ہَے تاں اُہ پںجّابی دے بُدھِّیجِیوِییاں اُتّے ہی بݨدی ہَے۔ سۄ اُنہاں اگّے اِہ ارداس کِیتی جاںدی ہَے کِہ اُہ پںجّابی پھَۄںٹاں دے اِکّ ترک پُۄرن کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ اُتّے آپݨے وِچار کھُلّہ کے پْرگٹ کرن اتے آپۄ آپݨا پْربھاو ورت کے اِسنُۄں کِس وِشیش نِرݨے ’تے پہُںچّائُݨ وِچّ سہائی ہۄݨ۔

کِسے وی کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ اُتّے سۄچ وِچار کرن تۄں پہِلۄں اگّے لِکھے گئے مُدِّیاں نُۄں دھِیان وِچّ رکھّݨا لاہیوںدّ رہیگا:

1. پںجّابی دی ورتۄں کیول پںجّاب وِچّ ہی نہِیں سگۄں سارے ہی سںسّار وِچّ٬ جِتھّے کِتے وی کۄئی پںجّابی بَیٹھا ہَے٬ کِیتی جاںدی ہَے۔

2. پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی ورتۄں پںجّاب نالھۄں ودھّ بدیشی پںجّاب وِچّ کِیتی جاںدی ہَے۔

3. پںجّابی کمپِّئۄُٹر پْربںدھّ دا سمبّںدھّ اںگّریذی کمپِّئۄُٹر پْربںدھّ نالھ اٹُٹّ ہَے۔ بھاشاواں دۄ جاں دۄ ہذار ہۄ سکدِییاں ہن پر کمپِّئۄُٹر پْربںدھّ اِکّ ہی رہیگا۔ اِس ویلھے سںسّار وِچّ دۄ پْرکار دے کمپِّئۄُٹر پْربںدھّ ہن۔ اُ) آئی.بی.اَیمّ اتے ا) اَیپل مَیکنِیتۄش۔ اِنہاں دۄہاں نیں ہی سںسّار نُۄں بیمتلبا وکھت پائِیا ہۄئِیا ہَے۔ اِس وِچّ وی آم ورتݨ والھا آئی.بی.اَیمّ ہُݨ مُکھی ہۄ رِہا ہَے۔

سۄ نویں کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ اُتّے سۄچ وِچار کرن ویلھے اگّے لِکھے مُدّے ذرُۄر وِچار لَیݨے چاہِیدے ہن:

1. جِتھّے وی پںجّابی اتے اںگّریذی کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ دا سُمیل ہۄوے اُسدا لابھ اُٹھائ جاوے۔ جِویں ’کے‘ تے ’ککّا‘, ’پی‘ تے ’پپّا‘ اتے ’جے‘ تے ’ججّا‘ آدِ۔

2. اںگّریذی دِییاں کِییاں دا وِرۄدھ بِلّکُلّ ناں سہیڑِیا جاوے۔ جِہڑا کِہ اجّ دِییاں کئی پںجّابی پھَۄںٹاں نیں سہیڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ جِویں کۄٹ کَۄمِیاں اُتّے پںجّابی اکھّراں دِییاں کِییاں پا کے۔ اِہ کمّ ہوا ہی نہِیں سگۄں ہنیری دے اُلٹے رُکھ سائیِکل چلائُݨ دے تُلّ ہَے۔ اُس دی تھاں سہائِک رُکھ دِشا بدلِیاں سوار دی مانسک دشا وِچّ ذمِین اسمان دا پھرک پَے جاںدا ہَے۔ اُہۄ ہی پْربںدھّ تُہاڈے پَیر-پَیر ’تے اَۄکڑاں کھڑھِییاں کرن دی تھاں ’تے تُہاڈا تتّپر سہائِک بݨ جاںدا ہَے۔

3. پںجّابی وِچّ کمپِّئۄُٹری شبد جۄڑ کۄش دی سکھت لۄڑ ہَے۔ اِہ اِکّ اَیسا وردان ہَے جِس تۄں پںجّابی کمپِّئۄُٹر اڑِیئل کھۄتی واںگ بیمُکھّ ہۄئِیا کھڑۄتا ہَے۔ اِس کمّ لئی پںجّابی دے سارے اکھّر 26+26 ڈِکشنری کِییاں اُتّے ہی ہۄݨے چاہِیدے ہن۔ جۄ سمبھّو ہن۔

4. پںجّابی پںکّچُۄئیشن اتے اںگّریذی پںکّچُۄئیشن وِچّ رتی بھر وی پھرک نہِیں ہَے۔ پھِر کِئۄں ناں پںکّچُۄئیشن نُۄں اُسے ترہاں ہی رکھِّیا جائے؟ اِہ کی سِیاݨپ ہۄئی کِہ پںکّچُۄئیشن دِییاں کِییاں نُۄں اکھّراں لئی ورت لِیا جاوے اتے اکھّراں دِییاں کِییاں نُۄں پںکّچُۄئیشن لئی۔ پںکّچُۄئیشن بدلݨ لئی دلِیل پںجّابی ٹائیِپ رائیِٹر دی ورتۄں کر کے دِتّی جاںدی ہَے۔ سہی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ جدۄں گڈّے دی سوار کرنی ہۄوے تاں اُسدا ڈھںگّ ترِیکا سِکھّݨا اتے اپنائُݨا پویگا پر جدۄں ہوائی جہاذ دا سپھر کرنا ہۄوے تاں اُسدا۔ کۄئی پںجّابی پائِلٹ جہاذ چلائُݨ لگِّیاں آپݨے ہتھّ وِچّ بَیلاں نُۄں ہکّݨ والھی پراݨی لَے کے نہِیں جہاذ وِچّ چڑھدا۔ ٹائیِپ رائیِٹر تۄں کمپِّئۄُٹر اُتّے بدلی کردِیاں کِتنا کُ سماں لگّدا ہَے؟ کیول اِکّ ادھّا گھںٹّا۔ اِس مامُۄلی کھیچلھ لئی ساری پںجّابِیئت نُۄں سُۄلھی اُتّے ٹںگّی رکھّݨا کدی وی سِیاݨپ دی گلّ نہِیں ہۄ سکدی۔

5. ودھّ ورتۄں وِچّ آئُݨ والھے اکھّر پہِلِییاں (نَۄرمل) کِییاں اُتّے رکھّے جاݨ اتے گھٹّ ورتۄں وِچّ آئُݨ والھے شبد تھۄڑھے دُۄر (شِپھٹ کِییاں اُتّے) ہۄ سکدے ہن۔ باکی دے اُس پھَۄںٹ دے سِمبّلاں والھے بھاگ وِچّ پائے جا سکدے ہن۔

اُپرۄکت سارِیاں نُکتِیاں دا دھِیان رکھّدِیاں دھنی رام چاتْرِک٬ جۄ وذِیر ہِںدّ پْرَیسّ امّْرِتسر دے چھاپے لئی تِیار کرن والھے پںجّابی دے اکھّراں دا پہِلا نِرماتا اتے پںجّابی دا سِرمَۄر کوی ہَے٬ دے ناں اُتّے بݨائی گئی پھںٹ ڈِییارچاتْرِکوَیبّ پھَۄںٹ دا کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ سَیٹّ کِیتا گِیا ہَے۔ پُۄری چھاݨ بِیݨ اتے لۄڑِیںدے سُدھاراں پِچھّۄں اِس دا ناں مِیاری پںجّابی کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ وی رکھِّیا جا سکدا ہَے۔ (سُۄچنا: اِس لیکھ دا مںتّو دھنی رام چاتْرِک پھَۄںٹ دی مشہُۄری کرنا بِلکُل نہِیں ہَے۔ سگۄں اِس نُۄں اِکّ ماڈل وجۄں پیش کرنا ہَے۔)

ڈِییارچاتْرِک پھَۄں اِس ویلھے ٹراںٹۄ دے دۄ اخباراں ’اجِیت وِیکلی‘ تے ’پںجّ پاݨی‘ اتے کئی وَیبّ سائیِٹاں جِویں٬ ’اجِیت وِیکلی ڈاٹ کام‘, ’گلۄبلپںجّاب ڈاٹ کام‘, ’لِکھار ڈاٹ نَیٹّ‘ آدِ وِچّ پُۄری سپھلتا نالھ چلّ رہی ہَے۔ بھاو اِس نیں آپݨا ’کرم-بھُۄمی-کھیتر‘ دا اِمتِہان وی پاس کر لِیا ہَے۔

اِہ اٹلّ ورتارا ہَے کِہ پںجّابی کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ نیں اِکّ ناں اِکّ دِن اِکّ ہۄݨا ہی ہَے۔ پھِر پںجّابی پِیارِئۄ کِئۄں اَیویں اِس کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ دِییاں کِییاں دے وکھریویں دے نرک نُۄں بہُتا سماں بھۄگِیئے اتے لمکائیِئے؟

اںتّ وِچّ پںجّابی نالھ ہر مۄہ رکھّݨ والھے - جِس وِچّ شامل ہن بُدھّی جِیوی٬ کمپِّئۄُٹر دے ورتۄںکار٬ پںجّابی بھاشا نُۄں ودھدا پھُلدا دیکھݨ دے چاہوان٬ نُۄں اِہ اپِیل کِیتی جاںدی ہَے کِہ اِس مُدّے نُۄں جںگّی پدھّر اُتّے اُٹھائِیا جاوے اتے آپݨی سمرتھّا انُسار اِس وِچّ وِچاردھارک یۄگدان پا کے اِس نُۄں اںتّم تے وِجئی نِرݨے اُتّے پہُںچّائِیا جاوے۔ اِہ مہان کرج آپݨے وِرّ پُرذۄر ڈھںگّ نالھ اخباراں٬ ریڈِیئۄ٬ ٹی.وی اتے بھاشناں راہِیں پیش کر کے نجِٹھِّیا جا سکدا ہَے۔

اپݨے وِچار ساںجھے کرن لئی اِس لیکھک بھاو کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نالھ اجّ دے پھۄن نں: 905-796-0531 اُتّے جاں ای میل kirpal.pannu36@gmail.com راہِیں سمپّرک کِیتا جا سکدا ہَے۔

*****

(دھِیان یۄگ ٹِپّݨی: ہیٹھ لِکھی ٹِپّݨی سردار گُردِیال سِںگھّ رائے نیں آپݨی مشہُۄر چِرۄکݨی چلدی آ رہی وَیبّ سائیِٹ ‘Likhari.net’ اُتّے کئی مہِینے پا رکھّی۔ اِس دا کِسے پاسِئۄں وی کۄئی بݨدا ٹھݨدا ترک پُۄرن اُتّر نہِیں آئِیا۔ جۄ پںجّابی پاٹھکاں اتے لیکھکاں دے سُبھاء نُۄں تاں اُجاگر کردا ہی ہَے تے نالھ-نالھ اُنہاں دے سِر اِکّ بھاری اُلامبھا وی دھردا ہَے۔)

نۄٹ: اںتّرراشٹری ’یُۄنِیکۄڈ سںسّتھا‘ دی بُنِئد بھاویں 1988 وِچّ رکھّی گئی سی پر اِہ رجِسٹر 1991 وِچّ ہۄئی سی۔ بھارتی اتے ہۄر دیشاں دِییاں لِپِّییاں نُۄں اِہ اںتّْرراشٹری یُۄنی (Universal, Unique) کۄڈ سنّ 2000 وِچّ مِل گئے سن۔ سارے سںسّار دِییاں لِپِییاں (168) لئی ہُݨ یُۄنِیکۄڈ دی ورتۄں ہُںدّی ہَے۔ پںجّابی لئی یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں دی ورتۄں ہُںدِّیاں 24 سال ہۄ گئے ہن پر کُجھ پںجّابی لیکھک اجے وی اسِیس٬ انمۄل٬ چاترِک٬ جَۄئے٬ ستلُج اتے ہۄر٬ A B C, ... X Y Z آدِ اںگّریذی اکھّراں دے کۄڈاں اُتّے گھڑے/بݨائے/چِپکائے پںجّابی اکھّراں دی ورتۄں کر رہے ہن۔ اجِہا کِئۄں ہَے٬ کی کۄئی دسّ سکدا ہَے؟

-گُردِیالسِںگھّ رائے

*****

میرے وِچار انُسار پںجّابی کمپِّئۄُٹر دا بھوِچّ پںجّابی دِییاں یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں وِچّ ہَے۔ اِہ سںسّار بھر وِچّ مِیاری پھَۄںٹاں ہن۔ اِنہاں نُۄں کِسے وی کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ نالھ ٹائیِپ کِیتا جا سکدا ہَے۔ ہر اکھّر لئی آپݨا نِویکلھا کۄڈ ہَے۔ کیول آپݨی اِچھّا دے کی-بۄڈ لیء-آئۄُٹ نُۄں یُۄنِیکۄڈ نالھ سںدھّی کروائُݨ دی لۄڑ ہَے۔ جۄ سَۄکھی ہی ہۄ جاںدی ہَے۔

-کِرپال سِںگھّ پنُّۄں