دِلّی مَیں بائی سال دا ہۄ کے گِیا ساں تے ستائی سال دا ہۄ کے مُڑِیا۔ جُیانی دا بِہترِین سماں مَیں دِلّی وِچّ بِتائِیا۔ اُتھے مَیں کاپھی کُجھّ سِکھِّیا تے انیکاں کھیتراں دے نامور بںدِّیاں نُۄں مِلِیا۔ اُنہاں `چ چَیمپِیئن کھِڈاری وی سن٬ پْرسِدھّ لیکھک وی تے ہںڈھّے ورتے سِیاستدان وی سن۔ جدۄں مَیں دِلّی گِیا ساں تاں سِدھّا سادا پیںڈُۄ مُںڈّا ساں پر مُڑن تک واہوا چُست چلاک ہۄ گِیا ساں۔ دِلّی دی رہِتل نیں مَینُۄں پکّا دِلّی والا بݨن دے مَۄکے دِتّے سن پر مَیں پیںڈُۄ دا پیںڈُۄ ہی رِہا ساں۔ دِلّی وِچّ میرے جاݨُۄں مَینُۄں ہمیشاں ’جٹّا‘ کہِ کے بُلائُںدے سن۔
مَیں کھالسا کالج دِلّی دی پکّی لَیکچراری تۄں استِیپھا دِتّا تاں کالج دے پْرِںسِّیپل گُربچن سِںگھّ بلّ نیں مَینُۄں اجِہا کرن تۄں رۄکِیا سی۔ جدۄں مَیں نہِیں ساں رُکِیا تاں اُس نیں کھِجھ کے کِہا سی٬ “اۄنلی اے جاٹ ار اے پھُۄل کَین ڈُۄ دِسّ۔” مَیں آکھِیا سی٬ “سر٬ تُہاڈا ادھّا پھِکرا بِلکُل سہی ہَے٬ باکی سماں دسّیگا۔” سمیں نیں اِہۄ دسِّیا کِہ مَیں تِیہ سال دے کرِیب آپݨے پِںڈّ نیڑے ڈھُڈِّیکے دے پیںڈُۄ کالج وِچّ رُۄہ نال پڑھا سکِیا تے چار سال مُکںدّپُر دے امردِیپ سِںگھّ شیرگِلّ مَیمۄرِیئل کالج دی پْرِںسِّیپلی کِیتی۔ کھیڈاں تے کھِڈارِییاں بارے میری کلم دِلّی تۄں چلّݨ لگّی سی جِہڑی ڈھُڈِّیکے تے مُکںدّپُر وی چلدی رہی تے اجے تک چلّی جاںدی ہَے۔
دِلّی پڑھدِیاں پڑھائُںدِیاں مَیں نَیشنل سٹیڈِیئم تے یُۄنِیورسِٹی دے کھیڈ مَیداناں وِچّ جاݨ دے نال اِںڈِیئن کاپھی ہائۄُس٬ ساہِت سبھا دِییاں بَیٹھکاں٬ لائِبْریرِییاں تے گُرُۄ گھراں وِچّ جاںدا رہِںدّا ساں۔ کدے کدے سِنما وی ویکھ لَیںدا ساں۔ لَیکچر سُݨن تے سَیمِینار وِچّ جاںدا تے بۄلݨ دی ہاذری لُیائُںدا۔ اِس گلّۄں کھُشکِسمت رِہا کِہ دِلّی دے جی.بی.رۄڈ ورگے بدنام رَیڈّ ایرِیئے ولّ نہِیں گِیا۔ آم بںدّے کہِںدّے سن کِہ دِلّی وِچّ ہریک دی جیب کٹّی جاںدی ہَے پر میری جیب کٹّی جاݨۄ بچی رہی۔ جاں اِئۄں کہِ لئۄ کِہ میری جیب کدے جیب کترِیاں دے کٹّݨ جۄگی ہۄئی ہی نہِیں سی!
جِہڑی ماڑی مۄٹی شتانی مَیں سکُۄل پڑھدِیاں سِکھّی سی اُس نُۄں دِلّی جا کے ذرُۄر کھمبھّ لگّے۔ مَینُۄں کِسے بھیتی بںدّے نیں دسّ پا دِتّی سی کِہ جدۄں پِںڈّ نُۄں جاݨا ہۄوے تاں رات دی گڈّی چڑھنا چاہِیدَے۔ رات دی گڈّی اُتے ٹِکٹ لَیݨ تۄں بِناں ای سر جاںدَے۔ مَیں سال `چ تِنّ چار وار پِںڈّ جاںدا ساں۔ مَینُۄں دِلّی تۄں پھِرۄذپُر جاݨ والی پںجّاب میل سُۄت بہِںدّی سی۔ اُہدے اُتے کۄٹکپُۄرے تۄں اُتّر کے مُکتسر وِچّ دی بھُۄیا دے پِںڈّ تے مۄگے وِچّ دی آپݨے پِںڈّ جا سکدا ساں۔
مَیں رات دی رۄٹی کھا کے دِلِّیئۄں پںجّاب میل دے سَۄݨ والے ڈبّے وِچّ چڑھ جاںدا۔ ٹِیٹی ٹِکٹاں چَیکّ کردا جدۄں میرے کۄل آئُںدا تاں مَیں بھیتی بںدّے دے دسّے گُر انُسار ٹِیٹی دے ڈھِڈّ نُۄں پۄلی جِہی اُںگل لائُںدا۔ اُہ مَینُۄں اِکّ کھُۄںجے سدّ لَیںدا تے دساں دا نۄٹ لَے کے کِسے سلِیپر اُتے سُیا دِںدّا۔ مَیں بٹھِںڈّے جا کے جاگدا۔ سِیالاں `چ سوارِییاں پلیٹپھارماں `تے چھِٹِییاں دِییاں دھُۄݨِییاں لائی بَیٹھِییاں ہُںدِّییاں جِنہاں `چۄں دھُۄںیاں اُٹھّدا۔ ریلاں دا وڈّا جںکّشن ہۄݨ کارن مُسافِراں دی چہِل پہِل ہُںدّی۔ اِںجݨ چِیکاں ماردے پھِردے۔ کۄئی گڈّی گںگّانگر نُۄں جا رہی ہُںدّی٬ کۄئی پٹِیالے نُۄں٬ کۄئی رِواڑی نُۄں تے کۄئی پھاذِلکا نُۄں۔ اِسے جںکّشن اُتے گڈّی دی اُڈِیک کردِیاں کوِیشر کرنَیل سِںگھّ پارس نیں چھںدّ جۄڑِیا سی-جگّ جںکّشن ریلاں دا گڈّی اِکّ آوے اِکّ جاوے …۔
ٹِیٹی دے ڈھِڈّ نُۄں اُںگل لائُںدِیاں مَینُۄں پہِلی وار ہی ماڑی جِہی سںگّ لگّی سی۔ دُۄجی وار سںگّ لتھّ گئی سی بلکِہ ڈھِڈّ نُۄں اُںگل لائُݨ دا سُیاد آئُݨ لگّ پِیا سی۔ جدۄں پہِلی وار ٹِیٹی میرے کۄل آئِیا سی تے اُس نیں مَیتھۄں ٹِکٹ پُچھّی سی تاں مَیں اُہدے اُبھرے ہۄئے ڈھِڈّ نُۄں اُںگل لائُݨ تۄں جھِجک رِہا ساں۔ کی پتا اگلا کی کہے؟ اُہ سِیاݨا بِیاݨا بںدّا سی تے مَیں مُںڈّا کھُںڈّا ساں۔ اخِیر ہَۄںسلا کر کے مَیں سجّے ہتھّ دی مُۄہرلی اُںگل اُہدے پۄلے ڈھِڈّ اُتے پۄلی جِہی لائی تاں اُہ ہسّ پِیا سی جِویں کُتکُتاڑی نِکلی ہۄوے۔ پھِر اُہنے مَینُۄں `نہیرے کھُۄںجے `چ لِجا کے پُچھِّیا سی٬ “دسّ کی گلّ اےَ؟” مَیں دساں دا نۄٹ کڈھِّیا سی جۄ اُس نیں چُپّ کر کے جیب وِچّ پا لِیا سی تے مَینُۄں اِکّ کھالی سلِیپر اُتے سُیا گِیا سی۔ مَیں من `چ کِہا سی٬ “اِہ تاں ڈھںگّ ای بہُت سُکھالَے!”
بیشکّ لائِبْریرِییاں وِچۄں پڑھن لئی مَینُۄں لۄڑِیںدِییاں کِتاباں مِل جاںدِییاں سن پھِر وی مَیں آپݨِییاں منبھائُںدِییاں کِتاباں کھرِیددا رہِںدّا ساں۔ کناٹ پلیس دی اِکّ دُکان تۄں مَیں اِکّ کِتاب کھرِیدی جِس دا ناں سی-سپۄرٹسمَینّ آف اور ٹائیِمذ۔ اِہ اِکّ سپۄرٹسمَین لیکھک دی ہی لِکھی ہۄئی سی۔ اِس کِتاب نیں وی مَینُۄں کھیڈ لیکھک بݨن دی چیٹک لائی۔ مِیل دی دَۄڑ لئی `چار مِںٹّ دی ہدّ‘ ناں دا آرٹِیکل مَیں اِس پُستک تۄں پْربھاوِت ہۄ کے لِکھِیا سی جۄ ’آرسی‘ وِچّ چھپِیا۔
لائِبْریرِییاں تے کِتاباں دِییاں دُکاناں `تے تاں کِتاباں ہی مِلدِییاں سن پر اِںڈِیئن کاپھی ہائۄُس دے کھُلّہے پںڈّال وِچّ کاپھی دے نال لیکھک تے کلاکار وی مِل جاںدے سن۔ جدۄں مَینُۄں وِہل مِلدی مَیں سائیِکل اُتے لتّ دِںدّا تے کناٹ پلیس اِںڈِیئن کاپھی ہائۄُس چلا جاںدا۔ کاپھی دا کپّ اُدۄں پچّی پَیسے دا آئُںدا سی تے پچّی پَیسِیاں دے ہی دۄ وڑے آ جاںدے سن۔ لیکھکاں دا آم کر کے اِہۄ آرڈر ہُںدّا سی۔ جِدّݨ گُلذار سںدھُّۄ آ جاںدا٬ اُہ کِسے ہۄر نُۄں آرڈر ناں دیݨ دِںدّا۔ اُہ اکسر کہِںدّا٬ “آپݨے کِہڑا نِیاݨے رۄںدے آ؟” اُہدی تنکھاہ مۄٹی سی۔ جدۄں اُہ ڈاکٹرنی سُرجِیت کَۄر نال وِیاہِیا گِیا تاں دُۄہری کمائی نال ہۄر وی درِیادِل ہۄ گِیا۔
کاپھی ہائۄُس وِچّ بلوںتّ گارگی تۄں لَے کے تارا سِںگھّ کامل٬ بِشن سِںگھّ اُپاشک٬ ہذارا سِںگھّ گُرداسپُری٬ چانݨ گۄبِںدّپُری٬ نوتیج پُیادھی٬ دوِںدّر٬ راج گِلّ٬ گُردیو رُپاݨا تے گرِیب سِںگھّ تک کئی کوی تے لیکھک مِلدے۔ جِہڑے میذ دُیالے اُہ `کٹھّے ہُںدّے اُتھے ہاسے چھݨکدے تے کہِکہے گُۄںجدے۔ گُرداسپُری دے ہاسے دِییاں چھِٹّاں لامبھے بَیٹھِیاں دے کپّاں وِچّ پئی جاںدِییاں۔ اُتھے ہی اُپاشک آتھݨ دی دارُۄ دا جُگاڑ بݨا لَیںدا۔ گرِیب سِںگھّ دا سپھَید پگّ ہیٹھاں ڈھکِیا ماتا دے داگاں والا بَیںگݨی چِہرا ہاسے نال تامبے رںگّا ہۄ جاںدا۔ تارا سِںگھّ کامل گُجھّی مسخری کر کے مۄٹے بُلّہاں `چۄں مِنّہا مُسکرائُدا۔ رُپاݨے دِییاں ہسّدے ہسائُںدے دِییاں اکھّاں مِچ جاںدِییاں تے اُہدی اںدّرلی جیب `چ لکۄئی سِگرٹاں دی ڈبّی باہر ڈِگّݨ نُۄں پھِردی۔ دِلّی گیڑا مارن آئے پںجّاب دے کوی تے لیکھک وی کاپھی ہائۄُس وِچّ مِلدے۔ اِکیراں لال سِںگھّ دِل وی سِگرٹاں پِیںدا اِنکلابی نذماں سُݨائُںدا مِلِیا سی۔ پھِر اُس دے ماڑے دِن آ گئے۔ اُنہاں `چۄں کئی ربّ نُۄں پِیارے ہۄ چُکّے ہن تے پِچھّے اُنہاں دِییاں یاداں ہی رہِ گئیِیاں ہن۔
اِک وار مَیں آپݨی کہاݨی بلوںتّ گارگی نُۄں سُݨائی۔ مَیں ٹَیلِیپھۄن کر کے سماں لِیا تاں اُہ آپݨے کرجن رۄڈ والے کُیاٹر دے لاگے ہی کاپھی ہائۄُس وِچّ آ گِیا۔ میری کہاݨی دا ناں سی-اُڈدی دھُۄڑ دِسے۔ اُہدے وِچّ اِکّ واگی تے گڈِّییاں والی دا اِشک درسائِیا گِیا سی۔ … واگی ٹِبّے نیڑے ڈھالُۄ کِکّر دی چھاویں چاہ بݨا رِہا ہُںدَّے۔ اِکّ گڈِّییاں والی مُٹِیار پِڑ ہُۄںجھ کے اُہدے نیڑِئۄں لںگھّدی ہَے۔ اُہدے مُۄںہۄں ’پاݨی‘ مںگّݨا اِئۄں لگّدَے جِویں جھاںجر چھݨکی ہۄوے۔ واگی دی بکّری وی گل دی جھاںجر چھݨکائُںدی اُٹھ کھڑھی ہُںدّی ہَے۔ اُنہاں دِییاں اکھّاں مِلدِییاں ہن جۄ مۄہ پِیار دے سُنیہے دے رہِییاں ہُںدِّییاں ہن۔ پاݨی پِیا کے واگی چاہ پِیݨ دی پیشکش کر دِںدَّے۔ چاہ پِیݨ لئی گلاس اِکۄ ہُںدَّے جِیہدے `چۄں اُہ وارۄ واری گھُٹّاں بھردے ہن۔ مَیں لِکھِیا سی٬ “اِک گھُٹّ واگی بھردا اِکّ گڈِّییاں والی۔ چاہ مُکّدی گئی٬ پِیار ودھدا گِیا …۔” تدے گڈِّییاں والی نُۄں ڈیرے والِیاں ولّۄں `واذ وجّ جاںدی ہَے۔ اُہ ڈیرے نُۄں تُرن لگّدی ہَے تاں اگلے دِن پھِر مِلݨ دا اِکرار ہۄ جاںدَے۔
اگلے دِن گڈِّییاں والی نہِیں بہُڑدی تاں تکالاں نُۄں واگی ڈیرے پہُںچّدا ہَے۔ ڈیرا پُٹِّیا گِیا ہُںدّا ہَے تے دھرتی پُٹّ کے بݨائے چُلّہِیاں `چۄ سُیاہ اُڈ رہی ہُںدّی ہَے۔ جنَۄر چۄگا چُگ رہے ہُںدّے ہن۔ ہوا دے بُلّے گرداں اُڈائُںدے اُہنُۄں رۄݨہاکا کر دِںدّے ہن۔ پھِر کالی بۄلی `نہیری آئُںدی ہَے جِس دے بَیٹھ جاݨ پِچھّۄں واگی نہِیں لبھّدا۔
اِہ میری نولیکھک دی کچّ-پکّی کہاݨی سی جِس وِچّ اُپبھاوکتا بھارُۄ سی۔ پاݨی دی چھلّ ورگے پْریم پِیار دا ویگ سی۔ کِتۄں پڑھی سُݨی لۄک بۄلی ’گڈِّییاں والِیاں نال یرانا کاہدا بھلکے اُٹھ جاݨگے‘ اِہدا پْریرناسْرۄت سی۔ پْرکِرتی دا نذارا مَیں گارگی دے ’ککّے ریتے‘ ورگا بنّہِیا سی۔ گارگی کاپھی دِییاں گھُٹّاں بھردا چُپّ کر کے کہاݨی سُݨدا رِہا سی۔ اُس نیں ناں ہاں کِیتی سی ناں ہُۄں۔ کہاݨی مُکّی تاں اُہ ہَۄلی دیݨے بۄلِیا٬ “کہاݨی سُݨ کے سُیاد آ گِیا۔” پھِر آکھݨ لگّا٬ “سہُرے واگی نیں تے سالی گڈِّییاں والی نیں کِیتا تاں کُچھ نی۔ اُہناں تۄں کُچھ نی ہۄئِیا تاں تُۄں ہی کروا دِںدّا! پھیر دیکھدا کِنّا سُیاد آئُںدا؟ اُہ سُنّے ٹِبّے `تے ڈھالُۄ کِکّر ہیٹھاں مِلے سی کِہ پْرِیت نگر دی پْرِیت مِلݨی `چ `کٹھّے ہۄئے سی؟ جے ایس کہاݨی نُۄں سُیادی بݨائُݨَیں تاں واگی تے گڈِّییاں والی تۄں کُچھ کروا۔”
جِہڑا کُچھ گارگی خُد آپݨِییاں لِکھتاں وِچّ کردا کروائُںدا سی اۄہی سلاہ اُہ مَینُۄں دے رِہا سی۔ پر میری سِیما رہی کِہ کام کلۄلاں نُۄں بِیانݨ وِچّ مَیں اجے تک وی گارگی واںگ کھُلّہ نہِیں لَے سکِیا۔ اُںج مَینُۄں اِلم ہَے کِہ پاٹھک سَیکسی گلّاں نُۄں چاہ کے پڑھدے ہن۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ بھاویں لُکۄ کے ہی پڑھدے ہۄݨ! تدے تاں گارگی تے کھُشوںتّ سِںگھّ ورگے لیکھک ودھیرے مکبُۄل ہن۔ کئی وار سۄچِیدَے کِہ اُہناں نُۄں کِئۄں نی آئُںدی؟
اِک وار پْرۄ.اتر سِںگھّ تے مہِںدّر سِںگھّ جۄشی نیں مَینُۄں تے پْرۄ.پرمِںدّر سِںگھّ دے بھرا دلجِیت سِںگھّ نُۄں کاپھی ہائۄُس `چۄں کار `چ بہائِیا تے امّْرِتا پْرِیتم دے گھر نُۄں لَے چلّے۔ اُنہاں نُۄں امّْرِتا دا سُنیہا مِلِیا سی کِہ دۄ چار پںجّابی لیکھکاں نُۄں لَے کے تُرت پہُںچّۄ کِئُںکِہ اُذبیکستان دے لیکھکاں دی ٹۄلی اُنہاں دے گھر مِلݨ آ رہی ہَے۔ امّْرِتا تے اِمرۄذ دے نال اسِیں چھے ستّ جݨے اُنہاں دی آئۄبھگت لئی `کٹھّے ہۄ گئے۔ اُذبیکِییاں دی ٹۄلی وِچّ اَۄرتاں ودھیرے سن۔ اِمرۄذ نُۄں پھِکر ہۄئِیا کِہ کںدھّاں اُتے لگّے جِہڑے چِتّراں وِچّ نگنتا سی اُہ ڈھکی کِویں جاوے؟ اُہ کہِ رِہا سی کِہ اُذبیک لۄک پرداپۄش ہن۔ اِہ ناں ہۄوے کِہ اُنہاں نُۄں اِہ چِتّر اشلِیل لگّݨ?
اِہ جِہڑی شلِیلتا تے اشلِیلتا دے وِچالے سںگّ شرم دی کںدھّ ہَے کئی اِس نُۄں ٹپّ جاںدے ہن تے کئی ٹپّݨی ورجِت سمجھدے ہن۔
گپّ شپّ تے چاہ پاݨی پِیݨ تۄں بائد اُذبیک ٹۄلی نیں آپݨے گِیت تے ناچ ساڈے نال ساںجھے کِیتے تے اسِیں وی بھںگّڑے دے گیڑے دے کے وِکھا دِتّے۔ مَیں ماہِییا گائِیا تے بۄلِییاں پائیِیاں۔ امّْرِتا دے گھر چںگّی رَۄݨک لگّی۔ اُذبیکستان دے لیکھک ڈَیلِیگیشن نُۄں وِدا کرن تۄں بائد امّْرِتا پْرِیتم نیں ساڈا دھنّواد کِیتا۔ اسِیں ماڑا مۄٹا رںگّ جُ بنّہ دِتّا سی۔ سانُۄں سدّا دِتّا گِیا کِہ اسِیں ناگمݨی دی شام وِچّ شامل ہۄئِیا کرِیئے۔ مَیں کئی پاسِیں اُلجھِیا ہۄݨ کرکے ناگمݨی دی اِکۄ شام ہی ماݨ سکِیا۔ بائد وِچّ مَینُۄں پچھتاوا رِہا کِہ مَیں مہان کوِتْری امّْرِتا پْرِیتم نُۄں بڑا گھٹّ مِل گِل سکِیا۔
مَیں ساہِت سبھا دِلّی دِییاں ہفتیوار بَیٹھکاں وِچّ لگاتار جاںدا ساں۔ اِہ بَیٹھکاں کناٹ پلیس لاگے گِیانی ہری سِںگھّ دے گھر ہُںدِّییاں سن۔ اُتھے اٹھّاں دساں تۄں لَے کے وِیہ پچّی ساہِت پْریمی `کٹھّے ہُںدّے سن۔ اُنہاں وِچّ گِیانی کُلدِیپ سِںگھّ٬ دوِںدّر ستِیارتھی٬ ڈا.ہرِبھجن سِںگھّ٬ اُپاشک٬ گُرداسپُری٬ تارا سِںگھّ کامل٬ چانݨ گۄبِںدّپُری٬ نوتیج پُیادھی٬ گُربچن سِںگھّ بھُلّر٬ گُردیو رُپاݨا٬ دیوِںدّر٬ پْرۄ.رݨجِیت سِںگھّ٬ جگدِیش کَۄشل٬ وید اگنِیہۄتری تے دِلّی دے لیکھکاں تۄں بِناں پںجّاب تۄں آئے ساہِتکار وی شامل ہُںدّے۔ لیکھک آپݨِییاں رچناواں پڑھدے تے سرۄتِیاں دی رائے لَیںدے۔ جِہڑا پڑھ ہٹدا اُہدے اِکّ پاسے تۄں شُرُۄ کر کے واری سِر ہر کۄئی آپۄ آپݨے وِچار دسّدا۔
اِک وار دوِںدّر ستِیارتھی نیں ’سمُںدّر وِچّ ڈُبّدا شہِر‘ ناں دی ’کہاݨی‘ پڑھی۔ اُہ کاپھی لمّی سی جۄ گھںٹّے `چ مساں مُکّی۔ ستِیارتھی رجِسٹر دا ورکا پلٹدِیاں تِیوِییاں ورگی آواذ `چ کہِںدّا٬ “بسّ تھۄڑھی جی رہِگی۔” اُہدی کہاݨی٬ اُہدے ناول ’گھۄڑا بادشاہ‘ سٹائیِل دی سی جِس بارے کِسے نیں ٹِپّݨی کِیتی سی٬ “ایہنُۄں تاں گھۄڑا ای سمجھ سکدَے جاں بادشاہ!” کہاݨی دا اِکّ پھِکرا دُۄجے نال میل نہِیں سی کھاںدا۔ اِکّ پھِکرے `چ سپّ ڈںگّ ماردا سی تے دُۄجے پھِکرے وِچّ رںگّ مہلّ نُۄں اگّ لگّ جاںدی سی۔ اِکّ پَیرے `چ بھُچال دا ذِکر ہُںدّا سی٬ دُۄجے `چ رِشِییاں مُنِییاں دی سمادھی دا تے تِیجے `چ کٹّا مُنّ کے جھاںجراں پائُݨ دا۔ وِچے لکّ ٹُݨُۄں ٹُݨُۄں ہۄئی جاںدی سی۔ کہاݨی والی کۄئی گلّ نہِیں سی پر پھِکریباذی کمال دی سی۔
کہاݨی بارے وِچاراں ہۄݨ لگِّییاں تاں کِسے نیں کِہا٬ وِستھار ذِیادا ہَے سںجّم ہۄوے۔ کِسے نیں کِہا کِہ سںجّم ذِیادا ہَے٬ چںگّا ہۄوے جے ہۄر وِستھار ہۄوے۔ کِسے نیں کہاݨی دی تھاں اُس نُۄں ناولَیٹّ کِہا تے کِسے نیں لمّی کہاݨی آکھِیا۔ ٹَیگۄر واںگ کیس پِچھّے نُۄں کھِلاری تے کھُلّہے داہڑے اُتے مۄٹِییاں اَینکاں چاڑھی بذُرگ ساہِتکار سبھ دے سُجھاء رجِسٹر وِچّ نۄٹ کری جاںدا سی۔ پہِلاں مِلے سُجھاواں اُتے چیپِییاں لگِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ مَیں ستِیارتھی دے سجّے پاسے بَیٹھا ساں اِس لئی میری واری سبھناں تۄں اخِیر `چ آئی۔ مَیں آکھِیا٬ “مَینُۄں تاں ناں اِہ نِکّی کہاݨی لگّی اےَ٬ ناں وڈّی تے ناں ہی ناولَیٹّ۔ اِہ ستِیارتھی ساہِب دا نواں ای پںگّا ہَے جِس دا کۄئی نواں ناں رکھِّیا جاݨا چاہِیدَے۔ اِس دے سِرلیکھ بارے میرا سُجھاء اےَ کِہ ’سمُںدّر وِچّ ڈُبّدا شہِر‘ دی تھاں ’شہِر وِچّ ڈُبّدا سمُںدّر‘ رکھّ لِیا جاوے تاں ودھیرے جچیگا۔ جدۄں ہیٹھاں سارا کُچھ اُلٹا پُلٹا کِیتا ہۄئِئَے تاں سِرلیکھ وی اُلٹا ای چاہِیدَے۔”
ستِیارتھی نیں اُسے ویلے میرا سُجھاء نۄٹ کر لِیا تے میری ہَیرانی دی ہدّ ناں رہی جدۄں ’آرسی‘ وِچّ اُہ کہاݨی ’شہِر وِچّ ڈُبّدا سمُںدّر‘ سِرلیکھ ہیٹھاں ہی چھپی!