ایشِیائی کھیڈاں بھاویں 1951 وِچّ نوِیں دِلّی تۄں شُرُۄ ہۄئیِیاں پر اِنہاں دا بِیج کاپھی سماں پہِلاں بِیجِیا جا چُکّا سی۔ 1913 وِچّ ’اۄرِیئَںٹل اۄلمپِّک کھیڈاں‘ دے ناں تھلّے پھِلپائیِن دے شہِر منِیلا وِکھے تِنّ ایشِیائی مُلکاں دے کھیڈ مُکابلے ہۄئے سن۔ اِنہاں مُکابلِیاں وِچّ پھِلپائیِن 141 اںکّ لَے کے پْرتھم٬ چِین 42 اںکّاں نال دۄم تے جپان 16 اںکّاں نال پھاڈی سی۔ 1915 وِچّ ’پھار اِیسٹرن ایشِییاٹک کھیڈاں‘ دے ناں ہیٹھاں پھِر اُپْرۄکت دیشاں دے مُکابلے چِین دے شہِر شِںگھّائی وِچّ ہۄئے۔ اُتھے چِین نیں 152 اںکّ پْراپت کِیتے٬ پھِل

کھیڈاں دی دُنِییاں وِچّ مشہُۄرِییاں وی بہُت ہن تے گُمّنامِییاں وی گھٹّ نہِیں۔ جدۄں کھِڈاری چَیمپِیئن بݨ کے جِتّ مںچّ `تے چڑھدا ہَے تاں اُہدی چارے پاسے بلّے بلّے ہۄ جاںدی ہَے۔ تے جدۄں اُہ کھیڈ تۄں رِٹائِر ہۄ کے اُمر دا پِچھلا پہِر بِتائُݨ لگّدا ہَے تاں اُس نُۄں نیڑ تیڑ دے وی بھُلّ جاںدے ہن۔ اُہ گُمّنامی دی وادی وِچّ گُیاچ جاںدا ہَے۔ اجِہا ہی ایشِییا دے اِکّ چَیمپِیئن مکھّݨ سِںگھّ باجوا نال ہۄئِیا۔

ایشِییا بڑا وڈّا مہاںدِیپ ہَے۔ کرۄڑاں ارباں دی اِہدی آبادی ہَے۔ دُنِییاں دے دۄ تِہائی منُکھّ اِہدے وِچّ وسد

لام لۄہے دے چݨے ہَے پہِلوانی جِںدّ بکّرے واںگ کۄہائیِدی اے

مُڑھکے ڈۄلہ کے وِچّ اکھاڑِیاں دے جان مار کے جان بݨائیِدی اے

ملّ مُڈھّ کدِیم تۄں پںجّابِییاں دے ہِیرۄ رہے ہن۔ اجّ وی کِکّر سِںگھّ٬ کلُّۄ٬ غُلام تے گامے ہۄراں دِییاں گلّاں کرِیئے تاں رُماںچِک جِہا ہُلہارا آ جاںدَے۔ ملّاں نُۄں لۄک مِٹّی دے اکھاڑِیاں `چ تپ کرن والے تپسّوی منّدے رہے ہن۔ اُہناں دے درشن کرن٬ گھۄل ویکھݨ تے اُہناں جِہے بݨنا لۄچدے رہے ہن۔ دانی٬ بھگت٬ سُۄرمے تے ملّاں نُۄں پںجّابِییاں نیں سدا ستِکار دی نذر نال ویکھِ

تن من تے دھن نال کھیڈاں `چ یۄگدان پائُݨ والے پںجّابی پرِواراں وِچّ ہکِیمپُر دے پُریوال پرِوار دا ناں ماݨ نال لِیا جاںدا ہَے۔ ہکِیمپُر ذِلا نواں شہِر دا اِتِہاسک پِںڈّ ہَے جِس نُۄں سِکھّاں دے تِنّ گُرُۄیاں دی چرن چھۄہ پْراپت ہَے۔ اُتھے سَۄ کُ سال پہِلاں سادھارن کِسان سُںدّر سِںگھّ دے گھر اُۄدھم سِںگھّ دا جنم ہۄئِیا سی۔ اُۄدھم سِںگھّ وڈّا ہۄ کے پہِلاں ہَۄلِییاں تے پِچھۄں بھارِییاں مُۄںگلِییاں پھیرن لگّا۔ پھِر اُہ بھارے وٹِّیاں٬ ویلݨِیاں تے بۄرِییاں دے بالے کڈھّݨ لگّ پِیا۔ اُہدی تاکت دِییاں دھُمّاں دُۄر بار دے اِلاکِیاں تک پ

کیسر سِںگھّ پُۄنِییا نیں 31 اگسّت 2009 تک 460 مَیڈل جِتّ لئے ہن۔ اُہدی پتنی ہربںسّ کَۄر دۄ کُ سالاں تۄں کھیڈاں وِچّ بھاگ لَیݨ لگّی ہَے تے 21 تمغے اُہ وی جِتّ گئی ہَے۔ اُنہاں دا کہِݨا ہَے کِہ واہِگُرُۄ نیں لمّی اُمر بخشی تاں پُۄنِییا جۄڑی ولّۄں ہذار مَیڈل پھتِہ سمجھۄ۔ اگسّت دے آخری ہفتے کَیملُۄپس بی.سی.وِچّ ہۄئی کَینیڈِیئن ماسٹرذ ٹرَیک اَیںڈ پھِیلڈ چَیمپِیئنشِپس-2009 وِچۄں اُہ 13 تمغے جِتّ کے لِیائے ہن۔ لگّدَے اُہ گِنِّیذ بُک آف ورلڈ رِکارڈذ وِچّ آپݨے ناں درج کرا ہی بسّ کر

امردِیپ مَیمۄرِیئل کالج مُکںدّپُر جِتھے مَیں پْرِںسِّیپل رِہا اُتھۄں دا سپۄرٹس سرپْرست درشن سِںگھّ گِلّ وِکٹۄرِییا رہِںدّا ہَے۔ اُہ آپݨے سمیں دا تکڑا کھِڈاری سی۔ ہُݨ اُہ وَیٹرنذ دے پاور لِپھٹِںگّ مُکابلِیاں وِچّ بھاگ لَیںدا ہَے تے ستّر سال دی اُمر تۄں وڈیرِیاں دا کَینیڈِیئن چَیمپِیئن ہَے۔ اُس دا سدّا سی کِہ وَینکُۄور آئے تاں مِلے بِناں ناں جاݨا۔

مَیں سںتّۄکھ مںڈّیر نُۄں وی وِکٹۄرِییا جاݨ لئی تِیار کر لِیا۔ اسِیں تواسن تۄں تِنّ وجے والی پھَیری پھڑنی سی۔ مَیں مںڈّیر نُۄں دۄ وجے ہی کہِݨ لگّ پِیا٬ “چلِّیئے٬ نہِیں

ہوائی جہاذ اٹھتّی ہذار پھُٹّ دی اُچائی اُتے چھے سَۄ مِیل گھںٹّے دی رفتار نال اُڈّ رِہا سی۔ آدمی دی تۄر تۄں دۄ سَۄ گُݨاں تیذ۔ میرے من دے پھُرنے ہۄر وی تیذ اُڈ رہے سن۔ اُہ مِںٹّاں سکِںٹّاں `چ چنّ تارِیاں تک دِییاں اُڈارِییاں مار رہے سن۔ پل `چ پِںڈّ پہُںچّدے پل `چ کَینیڈا۔ میری سِیٹ دے ساہمݨے لگّی ٹی.وی.دی سکرِین اُتے اُڈدے جہاذ دی ستھِتی دِسی جاںدی سی۔ سکرِین اُتے دھرتی دا نکشا آئی جاںدا سی جِس اُتے شہِراں دے ناں سن٬ جںگّل بیلے سن تے جھِیلاں دا نِیلا پاݨی سی۔ باری تۄں باہر اسگاہ اسمان وِکھائی دے رِہا سی

کِتھے میرِیئن جۄنذ تے کِتھے کبڈّی دے کھِڈاری؟ ہَے کۄئی جۄڑ؟ ہاں اِکّ گلّۄں جۄڑ ہَے۔ وِشو پْرسِدھّ اتھلِیٹ میرِیئن جۄنذ پابںدِّیشُدا ڈرگّ سیون دی دۄشی پائی گئی ہَے تے اُس دے مَیڈل واپس لَے لئے گئے ہن۔ آم لۄکاں نُۄں پتا ہۄوے جاں ناں پر اِہ سچّ ہَے کِہ پںجّاب دی دیسی کھیڈ کبڈّی دے کئی سٹار کھِڈاری ورجِت ڈرگّاں لَے رہے ہن۔ جیکر تُرت کۄئی اُپاء ناں کِیتا گِیا تاں اُہ دِن دُۄر نہِیں جدۄں اُہ اُنہاں نُۄں لَے بہِݨگِییاں۔ اُہدی شُرُۄیات ہۄ چُکّی ہَے۔ کِسے کھِڈاری دی اݨِیائی مَۄت٬ کِسے دے مسل پُلّ٬ کِسے دا نِپُںسّک ہۄݨا ت

اجمیر سِںگھّ نیں ہَیمر سُٹّݨ وِچّ گۄلڈن ہَیٹ ٹْرِک مارِیا سی۔ یانی لگاتار تِنّ سۄن تمغے جِتّے سن۔ اُہ وی وِشو وَیٹرن چَیمپِیئن بݨن دے۔ اُہ پںجّاب پُلِس `چۄں اَیسّ.پی دے اہُدے تۄں رِٹائِر ہۄ کے اجّ کلّہ آپݨے پِںڈّ رہِںدّا ہَے تے ستھّاں دا شِںگّار ہَے۔ اجے وی اُس نیں آپݨا جُسّا سمبھّالِیا ہۄئِئَے تے آپݨی اُمر دے ہَیمر سُٹاوِیاں نُۄں نیڑے نہِیں لگّݨ دِںدّا۔

مئی 1966 دی گلّ ہَے۔ پٹِیالے دے نَیشنل اِںسٹِیچِئۄُٹ آف سپۄرٹس وِچّ چۄٹی دے اتھلِیٹاں دا کۄچِںگّ کَیمپ لگّا ہۄئِیا سی۔ مَیں اُدۄں کھ

گِیاراں اگسّت 2007 دا کھِڑی دھُپّ والا دِن سی۔ سویر دا تاپمان اِکّی سَیںٹِیگریڈ٬ دُپہِر دا اِکتّی تے شام دا چھبّی درجے سی۔ پر مَۄسم دی کِس نُۄں پرواہ سی؟ مِیںہ پَیںدا ہُںدّا تد وی کۄئی پھرک نہِیں سی پَیݨا۔ ورلڈ کبڈّی کپّ تاں چھتّے ہۄئے واتانکُۄل کَۄپِس کَۄلِیذِیئم وِچّ ہۄݨا سی جِس دی اگائۄُں ٹِکٹ چالی ڈالر تے گیٹ اُتے پںتّالی ڈالر سی۔ بھارتی رُپئیِیاں وِچّ اِہ ٹِکٹ ڈیڈھ ہذار رُپئے تۄں اُپر بݨدی ہَے۔ پںجّاب وِچّ جے کِسے نُۄں کِہا جاوے کِہ ڈُۄڈھ ہذار دی ٹِکٹ لَے کے کبڈّی ویکھݨی ہَے تاں شا

کِسے پُراݨے چَیمپِیئن نال مُلاکات کرن دا آپݨا انںدّ ہَے۔ خاس کر کے بذُرگ چَیمپِیئن نال۔ اُس دِییاں گلّاں کئی سال پہِلاں دا سماں اکھّاں اگّے لِیا دِںدِّییاں ہن۔ مَیں نِکّا سِںگھّ دا ناں سُݨِیا ہۄئِیا سی۔ اُس نیں 1951 دِییاں ایشِیائی کھیڈاں وِچّ 1500 مِیٹر دی دَۄڑ `چۄں سۄنے دا تمغا جِتِّیا سی۔ اُتھے ہی چھۄٹا سِںگھّ مَیراتھن دَۄڑ دا جیتُۄ سی۔ نِکّا سِںگھّ تے چھۄٹا سِںگھّ اِکۄ ارتھ دیݨ والے ناں ہۄݨ کارن میرے ذِہن وِچّ ہُݨ تک رلگڈّ ہُںدّے رہِںدّے ہن۔ کدے مَیں نِکّا سِںگھّ نُۄں مَیراتھن

سِیاٹل دا کھیڈ میلا 28 تے 29 جُلائی 2007 نُۄں بھرنا سی۔ میلا کمیٹی نیں اِس دی کاپھی مشہُۄری کِیتی سی۔ اخباراں تے رسالِیاں وِچّ اِشتِہار چھپے سن تے ریڈِیئۄ راہِیں وی پرچار کِیتا گِیا سی۔ اِس وار دے کھیڈ میلے دی وِشیش گلّ اِہ سی کِہ اڈّۄ اڈّ کھیڈ میلے کرائُݨ دی تھاں اَیتکِیں سارے سِیاٹلِیئے رل کے اِکۄ ساںجھا میلا منا رہے سن۔ ایکے وِچّ بڑی برکت ہُںدّی ہَے جِس نال پھںڈّ `کٹھّا کرنا پہِلاں نالۄں سُکھالا ہۄ گِیا سی۔ درشک وی بِناں کِسے نِںدّ وِچار دے وڈّی گ

بابا گُلاب سِںگھّ جدۄں جِیںدا سی تاں اُہدے بارے مَیں اِکّ آرٹِیکل لِکھِیا سی-مَیڈلاں دا بۄہل۔ وَیٹرنذ دِییاں اںتّرراشٹری اتھلَیٹِک کھیڈاں وِچۄں اُس نیں پںجّاہ مَیڈل جِتّے سن تے ہۄر جِتّی جا رِہا سی۔ وڈّئُمرے کھِڈارِییاں وِچّ اُہ بھارت دا پہِلا اتھلِیٹ سی جِس نیں کَۄماںتری پدھّر `تے اینِییاں ملّاں مارِییاں۔ اُس تۄں پِچھۄں کَینیڈا وسّدا کیسر سِںگھّ پُۄنِییاں بابا گُلاب سِںگھّ دے راہ پِیا ہۄئِئَے۔ بابا پھَۄجا سِںگھّ نیں مَیڈل بھاویں بہُتے نہِیں جِتّے پر مَیراتھن دَۄڑاں وِچّ شۄبھا بہُت کھٹّی ہَے۔ ہۄر وی کئی بابِیاں نیں آپۄ آپݨِییاں

گلّ پُراتن اۄلمپِّک کھیڈاں تۄں شُرُۄ کردے ہاں۔ اِکّ دںدّ کتھا انُسار اَیلِس دے راجے اۄنۄمس نیں اِہ شرت رکھّی ہۄئی سی کِہ اُہ آپݨی خُۄبسُۄرت دھی ہِپۄڈیمِییا دا ڈۄلا اُسے راجکُمار نُۄں دیویگا جِہڑا راجے دے رتھ نُۄں ڈاہی ناں دیوے۔ ڈاہی لَیݨ دی سُۄرت وِچّ راجے ہتھّۄں بھلّے نال مارے جاݨ دی سذا لاگُۄ سی۔ راجکُماری نُۄں ورن لئی واری واری راجکُمار نِتردے۔ اُہ راجکُماری نُۄں آپݨے رتھ وِچّ بِٹھا کے دَۄڑن لگّدے تاں شاہی رتھ اُہناں دا پِچھّا کردا۔ شاہی رتھ دے گھۄڑے ودھیرے تیذترار ہُںدّے جۄ راجکُماراں دے رتھاں نُۄں جا

نِئۄُ وَیسّٹمِنسٹر دا سُکھساگر ٹُۄرنامَیںٹ آپݨے ناں جِنّا ہی سُکھمئی تے شاںتمئی رِہا۔ وَینکُۄور ولّ وَیسے پُلِیس تے سکِئُرِٹی تۄں بِناں کبڈّی ٹُۄرنامَیںٹ نیپرے نہِیں چڑھدے۔ ترارے `چ آئے بںدِّیاں دے گیئر `چۄں نِکل جاݨ دا ڈر ہُںدَّے۔ چںگّے بھلے کھیڈ میلے `چ بدمگذی ہۄ جاںدی ہَے۔ کلبّاں دے تتّے ہمائِتی آپۄ آپݨے کھِڈارِییاں دی ہمائِت وِچّ ٹھہِک پَیںدے ہن۔ کھِڈارِییاں اُتے چۄکھا پَیسا لگِّیا ہُںدَّے جۄ پُیاڑے دی جڑھ بݨ جاںدَے۔ کھیڈ پْربںدھّکاں دے وی وسّۄں باہری گلّ ہۄ جاںدی ہَے۔ بچاء رکھّݨ لئی کُجھّ سالاں تۄں سکِہ

دُنِییاں ہۄ ہۄ تُری جاںدی ہَے۔ پںجّاہ کِلۄمِیٹر واک دا چَیمپِیئن ذۄرا سِںگھّ سدا لئی تُر گِیا ہَے۔ اُہدے اکال چلاݨے دا پتا مَینُۄں کئی مہِینے بائد لگّا۔ اجِہے وِلکھّݨ اتھلِیٹ دی یاد کھیڈ جگت نال ساںجھی کرنی بݨدی ہَے۔ ساڈے بہُت سارے کھِڈاری آپݨی کھیڈ سمیں لۄکاں وِچّ بڑے ہرمن پِیارے ہُںدّے ہن پر بائد وِچّ اُہ بھُلّ بھُلا جاںدے ہن۔ کئیِیاں دا بُڈھاپا اِکلاپے تے گُمّنامی وِچّ گُذردا ہَے تے اُنہاں دے پرلۄک سِدھار جاݨ دا وی پتا نہِیں لگّدا۔

ڈِسکس سُٹّݨ وِچّ ایشِییا دے چَیمپِیئن بلکار سِںگھّ دے گُذر جا

میری اِس پھیری دا سببّ اَیڈمِںٹّن کبڈّی کپّ کرائُݨ والے سجّݨاں مِتّراں نیں بݨائِیا سی۔ اُتھے اِںدرجِیت سِںگھّ مُلّامپُر ’دیش وِدیش ٹائیِمذ‘ ناں دا مَیگذِین کڈھّدا ہَے۔ اُہ بڑا ہِمّتی تے مِلاپڑا نَۄجُیان ہَے جِس نُۄں کبڈّی تے گائِکی دے بڑے وڈّے میلے کرائُݨ دا تجربا ہَے۔ کبڈّی نُۄں اَیڈمِںٹّن دِییاں ورلڈ ماسٹر کھیڈاں وِچّ درشنی کھیڈ وجۄں شامل کروائُݨ دا سِہرا اُہدے تے اَیڈمِںٹّن دے کبڈّی پْریمِییاں سِر ہَے۔ اگلے سال اُہ آپݨے شہِر وِچّ کبڈّی دا ’ورلڈ کپّ‘ کرائُݨ دا نِشچا کری بَیٹھے ہن۔ اُنہاں نیں مَینُۄں تے کبڈّی

جِویں ہاکی وِچّ بلبِیر سِںگھّ ناں نُۄں بخش ہَے تِویں اتھلَیٹِکس وِچّ مہِںدّر سِںگھّ ناں دی گُڈّی چڑھی رہی ہَے۔ تِنّ مہِںدّر سِںگھّ ٹۄکِیئۄ٬ جکارتا تے بَیںکاک دِییاں ایشِیائی کھیڈاں دے چَیمپِیئن بݨے ہن۔ 1958 وِچّ ٹۄکِیئۄ دِییاں تِیجِییاں ایشِیائی کھیڈاں `چۄں کھانکھانے دے مہِںدّر سِںگھّ نیں گۄلڈ مَیڈل جِتِّیا سی۔ چار سال بائد جکارتا دِییاں ایشِیائی کھیڈاں `چ ذِلہا جلںدھّر دا اِکّ ہۄر مہِںدّر سِںگھّ 1500 مِیٹر دی دَۄڑ نُۄں پَے گِیا سی۔ 1970 وِچّ بَیںکاک دِییاں ایشِیائی کھیڈاں

سۄلاں تے ستاراں جُۄن نُۄں مالٹن دا وئِلڈوُڈّ پارک چھپار دا میلا بݨِیا رِہا۔ کِدھرے کبڈِّییاں پئیِیاں٬ کِدھرے باسکٹبال دے مَیچ ہۄئے تے کِدھرے والِیبال تے سَۄکر کھیڈی جاںدی رہی۔ کُجھّ اتھلَیٹِکس دے اِیوَیںٹ وی ہۄئے تے مَیچاں دی کُمَیںٹری دے نال کھیڈ سبھِّیاچار دِییاں ہۄر گلّاں وی ہُںدِّییاں رہِییاں۔ لںگّر چلائُݨ والے لںگّر ورتائُںدے رہے تے کئی بیلی کاراں دِییاں ڈِکِّییاں ولّ وی گیڑے مارنۄ نہِیں ہٹے۔ پںجّابِییاں نُۄں میلے `چ `کٹھّے کرن دا سببّ بݨائِیا دیشبھگت سپۄرٹس کلبّ نیں جِس دا اِہ تیتِیواں کھیڈ میلا سی جۄ اَیتکِیں شہی

کُشتی پںجّابِییاں دی جدّی پُشتی کھیڈ ہَے۔ اِس وِچّ پںجّاب نیں کئی رُستمے ذماں پَیدا کِیتے ہن۔ سِکھّاں دے دُۄجے گُرُۄ اںگّد دیو جی نیں کھڈُۄر ساہِب وِچّ ملّ اکھاڑے دی نِیںہ رکھّی سی جِس دی یاد وِچّ گُردوارا ملّ اکھاڑا سُبھائِمان ہَے۔ چھیویں گُرُۄ ہرگۄبِںدّ ساہِب کُشتِییاں دے بڑے وڈّے سرپْرست سن۔ اُنہاں نیں پہِلوان پال رکھّے سن تے اُنہاں دے گھۄل کروائِیا کردے سن۔ اُہ خُد وی سرِیرک تَۄر `تے بڑے بلوان سن تے سِکھّاں نُۄں بلوان بݨائُݨا چاہُںدّے سن۔ پَیںدے کھاں پٹھاݨ تۄں لَے کے کرِیم بخش٬ کِکّر سِںگھّ٬ گۄبر٬ غُلام