
एशिआई खेडां भावें 1951 विच्च नवीं दिल्ली तों शुरू होईआं पर इनहां दा बीज काफी समां पहिलां बीजिआ जा चुक्का सी। 1913 विच्च ‘ओरीऐंटल ओलंपिक खेडां’ दे नां थल्ले फिलपाईन दे शहिर मनीला विखे तिंन एशिआई मुलकां दे खेड मुकाबले होए सन। इनहां मुकाबलिआं विच्च फिलपाईन 141 अंक लै के प्रथम, चीन 42 अंकां नाल दोम ते जपान 16 अंकां नाल फाडी सी। 1915 विच्च ‘फार ईसटरन एशीआटक खेडां’ दे नां हेठां फिर उप्रोकत देशां दे मुकाबले चीन दे शहिर शिंघाई विच्च होए। उथे चीन नें 152 अंक प्रापत कीते, फिल
खेडां दी दुनीआं विच्च मशहूरीआं वी बहुत हन ते गुंमनामीआं वी घट्ट नहीं। जदों खिडारी चैंपीअन बण के जित्त मंच `ते चहड़दा है तां उहदी चारे पासे बल्ले बल्ले हो जांदी है। ते जदों उह खेड तों रिटाइर हो के उमर दा पिछला पहिर बिताउण लग्गदा है तां उस नूं नेड़ तेड़ दे वी भुल्ल जांदे हन। उह गुंमनामी दी वादी विच्च गुआच जांदा है। अजिहा ही एशीआ दे इक्क चैंपीअन मख्खण सिंघ बाजवा नाल होइआ।
एशीआ बड़ा वड्डा महांदीप है। करोड़ां अरबां दी इहदी आबादी है। दुनीआं दे दो तिहाई मनुख्ख इहदे विच्च वसद
लाम लोहे दे चणे है पहिलवानी जिंद बक्करे वांग कोहाईदी ए
मुहड़के डोल्ह के विच्च अखाड़िआं दे जान मार के जान बणाईदी ए
मल्ल मुढ्ढ कदीम तों पंजाबीआं दे हीरो रहे हन। अज्ज वी किक्कर सिंघ, कल्लू, ग़ुलाम ते गामे होरां दीआं गल्लां करीए तां रुमांचिक जिहा हुल्हारा आ जांदै। मल्लां नूं लोक मिट्टी दे अखाड़िआं `च तप करन वाले तपस्सवी मंनदे रहे हन। उहनां दे दरशन करन, घोल वेखण ते उहनां जिहे बणना लोचदे रहे हन। दानी, भगत, सूरमे ते मल्लां नूं पंजाबीआं नें सदा सतिकार दी नज़र नाल वेखि
तन मन ते धन नाल खेडां `च योगदान पाउण वाले पंजाबी परिवारां विच्च हकीमपुर दे पुरेवाल परिवार दा नां माण नाल लिआ जांदा है। हकीमपुर ज़िला नवां शहिर दा इतिहासक पिंड है जिस नूं सिख्खां दे तिंन गुरूआं दी चरन छोह प्रापत है। उथे सौ कु साल पहिलां साधारन किसान सुंदर सिंघ दे घर ऊधम सिंघ दा जनम होइआ सी। ऊधम सिंघ वड्डा हो के पहिलां हौलीआं ते पिछों भारीआं मूंगलीआं फेरन लग्गा। फिर उह भारे वट्टिआं, वेलणिआं ते बोरीआं दे बाले कढ्ढण लग्ग पिआ। उहदी ताकत दीआं धुंमां दूर बार दे इलाकिआं तक प
केसर सिंघ पूनीआ नें 31 अगस्सत 2009 तक 460 मैडल जित्त लए हन। उहदी पतनी हरबंस कौर दो कु सालां तों खेडां विच्च भाग लैण लग्गी है ते 21 तमग़े उह वी जित्त गई है। उनहां दा कहिणा है कि वाहिगुरू नें लंमी उमर बख़शी तां पूनीआ जोड़ी वल्लों हज़ार मैडल फतिह समझो। अगस्सत दे आख़री हफ़ते कैमलूपस बी.सी.विच्च होई कैनेडीअन मासटरज़ टरैक ऐंड फीलड चैंपीअनशिपस-2009 विचों उह 13 तमग़े जित्त के लिआए हन। लग्गदै उह गिंनीज़ बुक आफ़ वरलड रिकारडज़ विच्च आपणे नां दरज करा ही बस्स कर
अमरदीप मैमोरीअल कालज मुकंदपुर जिथे मैं प्रिंसीपल रिहा उथों दा सपोरटस सरप्रसत दरशन सिंघ गिल्ल विकटोरीआ रहिंदा है। उह आपणे समें दा तकड़ा खिडारी सी। हुण उह वैटरनज़ दे पावर लिफटिंग मुकाबलिआं विच्च भाग लैंदा है ते सत्तर साल दी उमर तों वडेरिआं दा कैनेडीअन चैंपीअन है। उस दा सद्दा सी कि वैनकूवर आए तां मिले बिनां नां जाणा।
मैं संतोख मंडेर नूं वी विकटोरीआ जाण लई तिआर कर लिआ। असीं तवासन तों तिंन वजे वाली फैरी फड़नी सी। मैं मंडेर नूं दो वजे ही कहिण लग्ग पिआ, “चल्लीए, नहीं
हवाई जहाज़ अठत्ती हज़ार फुट्ट दी उचाई उते छे सौ मील घंटे दी रफ़तार नाल उड्ड रिहा सी। आदमी दी तोर तों दो सौ गुणां तेज़। मेरे मन दे फुरने होर वी तेज़ उड रहे सन। उह मिंटां सकिंटां `च चंन तारिआं तक दीआं उडारीआं मार रहे सन। पल `च पिंड पहुंचदे पल `च कैनेडा। मेरी सीट दे साहमणे लग्गी टी.वी.दी सकरीन उते उडदे जहाज़ दी सथिती दिसी जांदी सी। सकरीन उते धरती दा नकशा आई जांदा सी जिस उते शहिरां दे नां सन, जंगल बेले सन ते झीलां दा नीला पाणी सी। बारी तों बाहर असगाह असमान विखाई दे रिहा सी
किथे मेरीअन जोनज़ ते किथे कबड्डी दे खिडारी? है कोई जोड़? हां इक्क गल्लों जोड़ है। विशव प्रसिध्ध अथलीट मेरीअन जोनज़ पाबंदीशुदा डरग्ग सेवन दी दोशी पाई गई है ते उस दे मैडल वापस लै लए गए हन। आम लोकां नूं पता होवे जां नां पर इह सच्च है कि पंजाब दी देसी खेड कबड्डी दे कई सटार खिडारी वरजित डरग्गां लै रहे हन। जेकर तुरत कोई उपाअ नां कीता गिआ तां उह दिन दूर नहीं जदों उह उनहां नूं लै बहिणगीआं। उहदी शुरूआत हो चुक्की है। किसे खिडारी दी अणिआई मौत, किसे दे मसल पुल्ल, किसे दा निपुंसक होणा त
अजमेर सिंघ नें हैमर सुट्टण विच्च गोलडन हैट ट्रिक मारिआ सी। यानी लगातार तिंन सोन तमग़े जित्ते सन। उह वी विशव वैटरन चैंपीअन बणन दे। उह पंजाब पुलिस `चों ऐस्स.पी दे अहुदे तों रिटाइर हो के अज्ज कल्ल्ह आपणे पिंड रहिंदा है ते सत्थां दा शिंगार है। अजे वी उस नें आपणा जुस्सा संभालिआ होइऐ ते आपणी उमर दे हैमर सुटाविआं नूं नेड़े नहीं लग्गण दिंदा।
मई 1966 दी गल्ल है। पटिआले दे नैशनल इंसटीचिऊट आफ़ सपोरटस विच्च चोटी दे अथलीटां दा कोचिंग कैंप लग्गा होइआ सी। मैं उदों ख
गिआरां अगस्सत 2007 दा खिड़ी धुप्प वाला दिन सी। सवेर दा तापमान इक्की सैंटीगरेड, दुपहिर दा इकत्ती ते शाम दा छब्बी दरजे सी। पर मौसम दी किस नूं परवाह सी? मींह पैंदा हुंदा तद वी कोई फरक नहीं सी पैणा। वरलड कबड्डी कप्प तां छत्ते होए वातानकूल कौपिस कौलीज़ीअम विच्च होणा सी जिस दी अगाऊं टिकट चाली डालर ते गेट उते पंताली डालर सी। भारती रुपईआं विच्च इह टिकट डेढ हज़ार रुपए तों उपर बणदी है। पंजाब विच्च जे किसे नूं किहा जावे कि डूढ हज़ार दी टिकट लै के कबड्डी वेखणी है तां शा
किसे पुराणे चैंपीअन नाल मुलाकात करन दा आपणा अनंद है। ख़ास कर के बज़ुरग चैंपीअन नाल। उस दीआं गल्लां कई साल पहिलां दा समां अख्खां अग्गे लिआ दिंदीआं हन। मैं निक्का सिंघ दा नां सुणिआ होइआ सी। उस नें 1951 दीआं एशिआई खेडां विच्च 1500 मीटर दी दौड़ `चों सोने दा तमग़ा जित्तिआ सी। उथे ही छोटा सिंघ मैराथन दौड़ दा जेतू सी। निक्का सिंघ ते छोटा सिंघ इको अरथ देण वाले नां होण कारन मेरे ज़िहन विच्च हुण तक रलगड्ड हुंदे रहिंदे हन। कदे मैं निक्का सिंघ नूं मैराथन
सिआटल दा खेड मेला 28 ते 29 जुलाई 2007 नूं भरना सी। मेला कमेटी नें इस दी काफी मशहूरी कीती सी। अख़बारां ते रसालिआं विच्च इशतिहार छपे सन ते रेडीओ राहीं वी परचार कीता गिआ सी। इस वार दे खेड मेले दी विशेश गल्ल इह सी कि अड्डो अड्ड खेड मेले कराउण दी थां ऐतकीं सारे सिआटलीए रल के इको सांझा मेला मना रहे सन। एके विच्च बड़ी बरकत हुंदी है जिस नाल फंड `कठ्ठा करना पहिलां नालों सुखाला हो गिआ सी। दरशक वी बिनां किसे निंद विचार दे वड्डी ग
बाबा गुलाब सिंघ जदों जींदा सी तां उहदे बारे मैं इक्क आरटीकल लिखिआ सी-मैडलां दा बोहल। वैटरनज़ दीआं अंतरराशटरी अथलैटिक खेडां विचों उस नें पंजाह मैडल जित्ते सन ते होर जित्ती जा रिहा सी। वड्डउमरे खिडारीआं विच्च उह भारत दा पहिला अथलीट सी जिस नें कौमांतरी पध्धर `ते एनीआं मल्लां मारीआं। उस तों पिछों कैनेडा वस्सदा केसर सिंघ पूनीआं बाबा गुलाब सिंघ दे राह पिआ होइऐ। बाबा फौजा सिंघ नें मैडल भावें बहुते नहीं जित्ते पर मैराथन दौड़ां विच्च शोभा बहुत खट्टी है। होर वी कई बाबिआं नें आपो आपणीआं
गल्ल पुरातन ओलंपिक खेडां तों शुरू करदे हां। इक्क दंद कथा अनुसार ऐलिस दे राजे ओनोमस नें इह शरत रख्खी होई सी कि उह आपणी ख़ूबसूरत धी हिपोडेमीआ दा डोला उसे राजकुमार नूं देवेगा जिहड़ा राजे दे रथ नूं डाही नां देवे। डाही लैण दी सूरत विच्च राजे हत्थों भल्ले नाल मारे जाण दी सज़ा लागू सी। राजकुमारी नूं वरन लई वारी वारी राजकुमार नितरदे। उह राजकुमारी नूं आपणे रथ विच्च बिठा के दौड़न लग्गदे तां शाही रथ उहनां दा पिछ्छा करदा। शाही रथ दे घोड़े वधेरे तेज़तरार हुंदे जो राजकुमारां दे रथां नूं जा
निऊ वैस्सटमिनसटर दा सुखसागर टूरनामैंट आपणे नां जिंना ही सुखमई ते शांतमई रिहा। वैनकूवर वल्ल वैसे पुलीस ते सकिउरिटी तों बिनां कबड्डी टूरनामैंट नेपरे नहीं चहड़दे। तरारे `च आए बंदिआं दे गेअर `चों निकल जाण दा डर हुंदै। चंगे भले खेड मेले `च बदमगज़ी हो जांदी है। कलब्बां दे तत्ते हमाइती आपो आपणे खिडारीआं दी हमाइत विच्च ठहिक पैंदे हन। खिडारीआं उते चोखा पैसा लग्गिआ हुंदै जो पुआड़े दी जहड़ बण जांदै। खेड प्रबंधकां दे वी वस्सों बाहरी गल्ल हो जांदी है। बचाअ रख्खण लई कुझ्झ सालां तों सकि
दुनीआं हो हो तुरी जांदी है। पंजाह किलोमीटर वाक दा चैंपीअन ज़ोरा सिंघ सदा लई तुर गिआ है। उहदे अकाल चलाणे दा पता मैनूं कई महीने बाअद लग्गा। अजिहे विलख्खण अथलीट दी याद खेड जगत नाल सांझी करनी बणदी है। साडे बहुत सारे खिडारी आपणी खेड समें लोकां विच्च बड़े हरमन पिआरे हुंदे हन पर बाअद विच्च उह भुल्ल भुला जांदे हन। कईआं दा बुढापा इकलापे ते गुंमनामी विच्च गुज़रदा है ते उनहां दे परलोक सिधार जाण दा वी पता नहीं लग्गदा।
डिसकस सुट्टण विच्च एशीआ दे चैंपीअन बलकार सिंघ दे गुज़र जा
मेरी इस फेरी दा सबब्ब ऐडमिंटन कबड्डी कप्प कराउण वाले सज्जणां मित्तरां नें बणाइआ सी। उथे इंदरजीत सिंघ मुल्लांपुर ‘देश विदेश टाईमज़’ नां दा मैगज़ीन कढ्ढदा है। उह बड़ा हिंमती ते मिलापड़ा नौजुआन है जिस नूं कबड्डी ते गाइकी दे बड़े वड्डे मेले कराउण दा तजरबा है। कबड्डी नूं ऐडमिंटन दीआं वरलड मासटर खेडां विच्च दरशनी खेड वजों शामल करवाउण दा सिहरा उहदे ते ऐडमिंटन दे कबड्डी प्रेमीआं सिर है। अगले साल उह आपणे शहिर विच्च कबड्डी दा ‘वरलड कप्प’ कराउण दा निशचा करी बैठे हन। उनहां नें मैनूं ते कबड्डी
जिवें हाकी विच्च बलबीर सिंघ नां नूं बख़श है तिवें अथलैटिकस विच्च महिंदर सिंघ नां दी गुड्डी चहड़ी रही है। तिंन महिंदर सिंघ टोकीओ, जकारता ते बैंकाक दीआं एशिआई खेडां दे चैंपीअन बणे हन। 1958 विच्च टोकीओ दीआं तीजीआं एशिआई खेडां `चों खानखाने दे महिंदर सिंघ नें गोलड मैडल जित्तिआ सी। चार साल बाअद जकारता दीआं एशिआई खेडां `च ज़िल्हा जलंधर दा इक्क होर महिंदर सिंघ 1500 मीटर दी दौड़ नूं पै गिआ सी। 1970 विच्च बैंकाक दीआं एशिआई खेडां
सोलां ते सतारां जून नूं मालटन दा वइलडवुड्ड पारक छपार दा मेला बणिआ रिहा। किधरे कबड्डीआं पईआं, किधरे बासकटबाल दे मैच होए ते किधरे वालीबाल ते सौकर खेडी जांदी रही। कुझ्झ अथलैटिकस दे ईवैंट वी होए ते मैचां दी कुमैंटरी दे नाल खेड सभ्भिआचार दीआं होर गल्लां वी हुंदीआं रहीआं। लंगर चलाउण वाले लंगर वरताउंदे रहे ते कई बेली कारां दीआं डिक्कीआं वल्ल वी गेड़े मारनो नहीं हटे। पंजाबीआं नूं मेले `च `कठ्ठे करन दा सबब्ब बणाइआ देशभगत सपोरटस कलब्ब नें जिस दा इह तेतीवां खेड मेला सी जो ऐतकीं शही
कुशती पंजाबीआं दी जद्दी पुशती खेड है। इस विच्च पंजाब नें कई रुसतमे ज़मां पैदा कीते हन। सिख्खां दे दूजे गुरू अंगद देव जी नें खडूर साहिब विच्च मल्ल अखाड़े दी नींह रख्खी सी जिस दी याद विच्च गुरदवारा मल्ल अखाड़ा सुभाइमान है। छेवें गुरू हरगोबिंद साहिब कुशतीआं दे बड़े वड्डे सरप्रसत सन। उनहां नें पहिलवान पाल रख्खे सन ते उनहां दे घोल करवाइआ करदे सन। उह ख़ुद वी सरीरक तौर `ते बड़े बलवान सन ते सिख्खां नूं बलवान बणाउणा चाहुंदे सन। पैंदे खां पठाण तों लै के करीम बख़श, किक्कर सिंघ, गोबर, ग़ुलाम