اَیسّ آئی آر والے جِس پْریت دِییاں گلّاں اسِیں بِیتے کئی مہِینِیاں تۄں کردے آئے ساں٬ اُہ پںجّاب وِچّ وی اِسے ہپھتے آ پُجّا ہَے اتے آپݨے بھاجڑ-پائۄُ رںگّ وِکھائُݨ لگّا ہَے۔ سپَیشل اِںٹَیںسِو رِیوِیذن (اَیسّ آئی آر) اِس تۄں پہِلاں کئی راجاں وِچّ لۄکاں نُۄں تریلِییاں لِیا چُکّا ہَے۔ سبھ تۄں پہِلاں اِسدا رَۄلا بِہار تۄں شُرُۄ ہۄئِیا سی۔ اِہ اُدۄں شُرُۄ ہۄئِیا سی٬ جدۄں اُتھّے وِدھان سبھا دِییاں چۄݨاں ہۄݨ وِچّ کُجھ ہپھتے رہِںدّے سن۔ جدۄں اچانک اِہ سرگرمی شُرُۄ ہۄئی تاں پہِلاں آم لۄک سمجھدے رہے کِہ پِچھلِییاں سبھ چۄݨاں مَۄکے جِویں اُنہاں لۄکاں نُۄں وۄٹ بݨائُݨ دا اِکّ م

بھارت دی پارلِیمَیںٹ دا اِکّ ہۄر ہپھتا بِناں کۄئی کھاس کمّ کِیتے تۄں رَۄلے-رپّے وِچّ لںگھّ گِیا تے لۄکاں دے مُدِّیاں دی بجائے اِہۄ جِہِییاں گلّاں اُتّے سِیاست کیںدرت ہۄئی رہی٬ جِہڑِییاں آم آدمی دی ذِںدّگی سُیارن والِییاں نہِیں٬ سِرپھ سِیاسی بھیڑ جِہا ہُںدِّییاں ہن۔ وِرۄدھی دھِر دے لِیڈر راہُل گاںدھی تۄں لَے کے دیش دے پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی تک ہر وڈّے آگُۄ نیں چسکے اتے چٹکارے لَیݨ اتے آپݨے-آپݨے وِرۄدھِییاں نُۄں بھںڈّݨ لئی چۄݨویں ٹۄٹکِیاں دی ورتۄں کِیتی۔ شائِد اُنہاں کۄل اِہۄ جِہے ماہر ہۄݨ, جِنہاں دی ذِمّیواری کۄئی سارتھِک کمّ کرن دی بجائے چسکیب

ساڈے آس-پاس والے بہُت سارے لۄکاں نُۄں٬ تے کئی وار کھُد مَینُۄں وی٬ اگلے پںجّ-ستّ سالاں تک دی گھۄکھوِیں نذر مار کے کِسے دْرِش دی لۄڑ جۄگی وِیاکھِیا کر چھڈّݨی سَۄکھی جاپدی ہَے۔ کَۄماں لئی ذِںدّگی دے وکپھے بہُت ذِیادا لمّرے پَیںڈے والے ہُںدّے ہن اتے پںجّ-ستّ سال اِنہاں دے ہِساب نال کِسے گِݨتی وِچّ نہِیں سمجھݨے چاہِیدے۔ اِس لئی اِہ گلّاں کرنِییاں پھذُۄل ہن کِہ اگلی چۄݨ جاں اُس تۄں اگلی چۄݨ وِچّ پھلاݨی پارٹی جاں پھلاݨی دھِر جِتّ جاں ہار سکدی ہَے۔ ماملا دھِراں تۄں ودھّ وِچاراں دا ہُںدّا ہَے تے وِچاراں دے پکھّۄں اگلے کئی سالاں دَۄران کِہڑی دھِر ا

بِناں شکّ اِہ گلّ کہِݨ تۄں کئی لۄک جھِجکدے ہن٬پر آپسی نِجّی پدھّر دی گلّبات وِچّ منّ لَیںدے ہن کِہ اجّ دا بھارت اُہ دیش بِلکُل نہِیں٬ جِہڑا دیشبھگتی لہِر دے شہِیداں اتے کُربانی والے ہۄر پْروانِیاں نیں چِتوِیا سی۔ اُنہاں دے چِتوے بھارت دا سماج اِکّ نوِیں وِکسِت بُلںدّی دا سُپنا پُۄرا کردا دِکھائی دِںدّا ہۄݨا سی٬ امن-کانُۄن دی ہالت اِنی وِگڑی ہۄئی اُنہاں نیں کدی سُپنے وِچّ نہِیں سۄچی ہۄݨی اتے راجنِیتی اتے گُںڈِّیاں-بدماشاں دے تالمیل دی اجّ والی تسوِیر سۄچݨ دا سوال کدے نہِیں اُٹھِّیا ہۄݨا۔ اجّ اِہ سارِییاں بُرائیِیاں ساڈے بھارت وِچّ م

ہِںدّی دی کہاوت بہُت لۄکاں نیں سُݨی ہۄویگی: ’تُۄ ڈال-ڈال٬ مَیں پات-پات۔‘ کہِݨ دا بھاو اِہ ہَے کِہ جِہڑی ٹاہݨی تک تُۄں جاویںگا٬ مَیں اُس تۄں اگّے ودھ کے پتّے-پتّے تک چلا جاواںگا٬ پر تیرا پِچھّا کدی نہِیں چھڈّاںگا٬ بلکِہ کۄئی وی داء لڑائُݨا پوے٬ مرذی مَیں آپݨی ہی پُگاواںگا۔ اِہ کُجھ اجّکلّہ بھارت دے لۄکتںتّر وِچّ آم دیکھݨ نُۄں مِلدا ہَے۔ سرکار اِکّ پھَیسلا کردی ہَے۔ اِسدے وِرۄدھ وِچّ جدۄں کِدھرے کۄئی کِسے ادالت دا در کھڑکائُںدا ہَے تاں ادالت اُسدے کہے مُتابِک کدی نۄٹِس جاری کردی اتے کدی جلدی سُݨوائی کر کے کۄئی نِرݨا تک کرن لگدی ہَے ت

بہُت سارے لۄک سانُۄں اِہۄ جِہے سوالاں وِچّ پھسا دِںدّے ہن٬ جِنہاں دا جواب جاں تاں ہُںدّا نہِیں تے جاں پھِر اِہۄ جِہا ہُںدّا ہَے٬ جِہڑا کھڑھے پَیر دِتّا نہِیں جا سکدا۔ اِسدے کئی کارن ہُںدّے ہن۔ پھرذ کرۄ کِہ تُسِیں کِسے وِیاہ-شادی مَۄکے بہُت سارے ہۄر لۄکاں واںگ مہِمان بݨ کے گئے ہۄئے ہۄوۄں اتے مُںڈّے-کُڑی نُۄں شگن پائُݨ لۄکاں دی لائیِن وِچّ کھڑۄتے ہۄوۄں تے کۄئی پِچھّے جاں اگّے کھڑھا وِئکتی کنّ دے کۄل مُۄںہ کرکے کہِ دیوے کِہ تُہاڈا کی کھِیال ہَے کِہ شگن دی رسم ہۄݨی ٹھِیک ہَے جاں نہِیں؟ اِدّاں دے سوال بارے تُسِیں کھڑھے پَیر کی کہِ سکدے ہۄ

پںجّاب اِس وکت اگلِییاں وِدھان سبھا چۄݨاں ولّ تیذی نال ودھ رِہا ہَے۔ کَیلںڈّری دِناں دے مُتابِک مساں سوا کُ سال باکی رہِںدّا ہَے اتے اُس سوا سال وِچّۄں اکھِیرلے چھے مہِینے گِݨن والا سماں نہِیں ہُںدّا٬ کِئُںکِہ اُدۄں اپھسرشاہی مَۄکے دی سرکار دا ہُکم منّݨ دی تھاں اِہۄ جِہے اںدّاذے لائُݨ لگّ جاںدی ہَے کِہ اجۄکی سرکار رہیگی جاں اِسدی تھاں کۄئی ہۄر آ سکدی ہَے۔ جے کۄئی ہۄر آ سکدی ہَے تاں کِہڑی آ سکدی ہَے! اسِیں اِدّاں دے اںدّاذے لائُݨ وِچّ بہُتی رُچی وِکھائُݨۄ آم کر کے گُریذ کردے ہاں کِہ پںجّاب دی کِسمت وِچّ اگلا ہاکم کَۄݨ لِکھِیا ہَے٬ کِئُںکِہ ہال

اِہ گلّ آم کہی جاںدی ہَے کِہ چۄݨاں ہۄݨ جاں کۄئی ہۄر سماجی جاں سِیاسی مُکابلا٬ کھیڈ بھاونا ہی نذر پَیݨی چاہِیدی ہَے۔ کھیڈ بھاونا کی ہُںدّی ہَے؟ ہار ہۄوے جاں جِتّ٬ اسُۄلاں دے مُتابِک کھیڈی جاوے تے اُسدے اںتّلے نِرݨے نُۄں وی اِس بھاونا نال دیکھِیا جاوے کِہ دۄ جݨے بھِڑدے سن٬ جِتّݨا اِکّۄ نیں سی اتے اُہ جِتّ گِیا ہَے۔ اُسدی کھیڈ کلا دی داد دِںدّے سمیں ہۄر سبھ گلّاں پاسے رکھِّییاں جاݨ۔ اِکّ پل لئی اِہ سۄچۄ کِہ تُسِیں کِسے اۄپرے دیس گئے ہۄوۄں اتے اُتھّے کِسے ترہاں دا کھیڈ مُکابلا ہُںدّا دیکھݨ والا مَۄکا مِل جاںدا ہَے۔ تُسِیں دۄواں ٹِیماں اتے اُنہاں و

اِکّ نومبّر نُۄں اِکّ واری پھِر اُہ دِن لںگھّ گِیا ہَے٬ جِس نال پںجّاب دی اِتِہاسک وِراست دے کُجھ پْرمُکھّ کاںڈ جُڑے ہۄئے ہن۔ اِہۄ دِن تاں سی٬ جدۄں وِدیش وِچّ وسدے پںجّابِییاں نیں بھارت دیش نُۄں آذاد کرائُݨ دا سںگھّرش وِڈھّݨ لئی گدر دی گُۄںج گُںجّائی سی تے اِہۄ دِن پںجّاب دی کئی وار وںڈّ کِیتے جاݨ تے اجۄکے پںجّاب دا نکشا اُلِیکے جاݨ دا گواہ بݨِیا سی۔ اُںج اِہۄ دِن دِلّی وِچّ واپرے اُس کہِر لئی وی چیتے وِچّ اُکّرِیا رہیگا٬ جِہڑا پْردھان مںتّری اِںدرا گاںدھی دا کتل ہۄݨ مگرۄں اِس دیش دی راجدھانی دِلّی وِچّ تِنّ دِن واپردا رِہا تے تِنّ ہذار تۄں و

گلّ بھاویں بھارت-پاکِہ سمبّںدھّاں تۄں شُرُۄ کرن لگّا ہاں٬ پر اِہ بھارت-پاکِہ سمبّںدھّاں تک سِیمِت ہۄݨ والی نہِیں٬ سگۄں سمُچّے بھارت اتے بھارتی لۄکاں بارے ہَے۔ بہُت سال ہۄ گئے٬ کِنّے سال٬ یاد کرنے وی اَۄکھے ہن٬ اُدۄں اِکّ پاکِستانی گرُپّ ساڈے پاسے آئِیا تاں جلںدھّر وِچّ اُسدے سواگت واستے اِکّ سماگم کِیتا گِیا سی۔ وپھد سبھِّیاچار نال سمبّںدھّت لۄکاں دا سی اتے سواگت کرن والِیاں وِچّ وی اِسے کھیتر والے سن۔ اِہۄ جِہے مَۄکِیاں اُتّے ساںجھ دِییاں تںدّاں لبھّ کے بۄلݨا چاہِیدا ہَے تے ماملا سبھِّیاچار دا ہۄݨ کارن چںگّا وی اِہۄ سی کِہ اِس ہدّ تۄں اگّے ناں ودھِیا

پںجّاب وِچّ اِکّ ڈی آئی جی (ڈِپٹی اِںسپَیکٹر جنرل) پدھّر دے اپھسر دی رِشوت لَیںدے وکت رںگّے ہتھِّیں گْرِپھتاری دی کھبر نیں پںجّاب وی ہِلا دِتّا ہَے٬ پںجّاب سرکار وی ہِلّی ہۄویگی تے کۄئی منّے جاں ناں منّے٬ اِسدی کمبّݨی دِلّی تک مہِسُۄس ہۄئی ہۄویگی۔ اِس گْرِپھتاری کیس نال اِہ گلّ چرچا وِچّ ہَے کِہ جِنّا پَیسا پُلِس دے اِس اپھسر تۄں مِلِیا ہَے٬ تےئی سال پہِلاں پںجّاب پبلِک سروِس کمِشن دے مُکھی روِںدّرپال سِںگھّ اُرپھ روی سِدھُّۄ دے بَیںک لاکراں تۄں مِلے نۄٹاں دے ڈھیر والا ماملا وی بَۄݨا جِہا ہۄ گِیا ہَے۔ اُدۄں لاکراں وِچّۄں کڈھّے رُپئِیاں نال بَیں

بِہار دِییاں وِدھان سبھا چۄݨاں اِس ویلے بھارت دی راجنِیتی دے ایجںڈّے دا کیںدری دھُرا لگدِییاں ہن۔ پر پِچھلِییاں چۄݨاں وِچّ جِویں اجّ تک ہُںدّا سی٬ اُسدے اُلٹ اِس وار اُس راج نال سمبّدھ رکھّدے کِسے آگُۄ نُۄں نہِیں گَۄلِیا جا رِہا۔ مُکھی سرگرم چِہرے باہرلے ہن اتے اِس ترہاں جاپدا ہَے کِہ بِہار اِس واری باہرلِییاں دھاڑاں دے بھیڑ واستے پاݨِیپت دا مَیدان بݨن والا ہَے۔ اِہ سبھ کُجھ اِدّاں ہۄ سکدا ہَے٬ پر جِتھّۄں تک اِس چۄݨ دے مُکھّ ایجںڈّے دا سوال ہَے٬ بِہار دی راجنِیتی وِچّ مُدّا چۄݨ نہِیں٬ چۄݨ نالۄں وی پہِلاں ایجںڈّے دے مُدّا ’اَیسّ آئی آر‘ (وۄٹراں دا ‘

پِچھلے دِناں وِچّ بھارت وِچّ بَیٹھے آگُۄیاں اتے باہر گئے بھارتی آگُۄیاں دے بھاشݨ اسِیں بڑے گہُ نال پڑھے اتے وِچارے ہن۔ اُنہاں وِچّۄں ہر کۄئی ماسُۄم بݨِیا نذر آئُںدا ہَے۔ اِدّاں لگدا ہَے کِہ بھارت اتے بھارتی لۄکاں دی ترکّی دا جِنّا پھِکر اِس آگُۄ دے دِل وِچّ ہَے٬ ہۄر کِسے دے ہۄ ہی نہِیں سکدا اتے جے اِسدے ہتھّ کمان آ جاوے جاں جے اِس ویلے ستّادھاری ہَے تاں اِسدے ہتھّ وِچّ کمان رہی تاں بھارت دُنِییا دا نمبّر اِکّ کُجھ ہی دِناں وِچّ بݨائِیا ہۄویگا۔ اَیویں کہِݨ دی گلّ ہَے۔ اُردُۄ دا مُہاورا اِہ ہَے کِہ ’یے باذُۄ میرے آذمائے ہُۄئے ہَیں۔‘ اِنہاں سبذ-باگ

اسِیں پِچھلے دِناں وِچّ پںجّاب دے اِکّ وڈّے ہِسّے وِچّ وسدے لۄکاں نُۄں پاݨِییاں وِچالے گھِر کے جِںدّا رہِݨ لئی جُۄجھدِیاں اتے کُجھ ہۄر لۄکاں نُۄں اُنہاں دے بچا لئی مدد واستے تن٬ من اتے دھن سمیت ہر چِیذ داء اُتّے لائُںدے دیکھِیا ہَے۔ اِس تۄں پِچھلا وڈّا ہڑھ کرِیب سَیںتی سال پہِلاں آئِیا سی اتے اُس وکت اسِیں ہڑھ پِیڑِتاں دی مدد لئی جاںدِییاں ٹِیماں نال جاںدے رہے ساں۔ اُہ ہڑھ بہُت بھِیانک سی تے اِس وار دا ہڑھ اُس ویلے آئے ہڑھ دی بھِیانکتا تۄں وی ودھّ بھِیانک ہُںدّا دیکھِیا اتے سۄشل مِیڈِیئے دے یُگ وِچّ ساڈے لۄکاں نُۄں پِیڑِتاں دی مدد لئی کتاراں

دُنِییا اِکّ نویں دَۄر وِچّ داکھل ہۄ چُکّی ہَے٬ پر بھارت دی راجنِیتی دا وڈّا ہِسّا اجّ تک اُسے پُراݨے ڈھںگّ نال سۄچݨ اتے پَیںتڑے تَیء کرن تۄں اگّے نہِیں ودھ رِہا۔ سچّی گلّ سگۄں اِہ ہَے کِہ سرکار دے کۄل آدھُنِک یُگ دی جںگّی مشِینری ہی نہِیں٬ جاسُۄسی دے آدھُنِک ساپھٹویئر والے سرۄت وی ہن اتے ’اے آئی‘ (آرٹِیپھِیشل اِںٹَیلِیجَیںس) سمیت جِس وی کِسم دی کۄئی نوِیں کھۄج کِیتی جاںدی ہَے٬ جِس نُۄں اگّے نیک کمّ لئی وی ورتِیا جا سکدا ہَے تاں ساذِش لئی وی٬ اُسدی ورتۄں ہاکم دھِر کر سکدی ہَے۔ اِدّاں دے ہالات وِچّ وِرۄدھی دھِر جِنّی اکلمںدّ اتے جِس پدھّر دی پَے

اگست وِچّ شُرُۄ ہۄ کے ستمبّر دا پہِلا ہپھتا مُکّ جاݨ تک اسِیں پںجّاب دے لۄکاں سِر پئی ہڑھ دی ساڑھستی اِکّ وار پھِر ویکھی ہَے۔ اِس تۄں پہِلاں سبھ تۄں وڈّا ہڑھ شائِد 1988 وِچّ آئِیا سی تاں اسِیں اجے اکھبار دے دپھتر وِچّ نہِیں سی آئے٬ ہڑھ راہت وںڈّدِییاں ٹِیماں نال کئی پِںڈّاں وِچّ گئے ساں تے اُدۄں دے ہالات دی دُکھدائی تسوِیر اجّ تک اکھّاں اگّۄں نہِیں ہٹدی۔ اُدۄں پںجّاب وِچّ گورنری راج ہُںدّا سی اتے اپھسرشاہی من-مرذی مُتابک کمّ کردی سی٬ جِسدا لابھ اِہ سی کِہ سِیاسی آگُۄیاں دا باہلا دکھل نہِیں سی ہُںدّا تے نُکسان اِہ سی کِہ سرکاری املا جِ ّ

بھارت وِچّ گرِیبی اتے اِسدِییاں ہۄر الامتاں تۄں دھِیان ہٹائُݨ دے راجسی آگُۄیاں دے چالِیاں نُۄں کئی لیکھک بیلگام ہُںدّی دہِشتگردی اتے اِس نال سِجھّݨ دے اپریشن سِںدھُّۄر ورگے اپریشن نال جا جۄڑدے ہن٬ پر مَیں کدے اِس ہدّ تک نہِیں جاںدا۔ اِسدے باوجُۄد اِہ منّݨ دا کۄئی ہرذ نہِیں ہۄݨا چاہِیدا کِہ بھارت دی راجنِیتی اتے کھاس کر کے راج کر رہی ہر سِیاسی دھِر دیش دے لۄکاں نُۄں مُۄل مُدّے تۄں بھٹکائُݨ اتے نِگُۄݨے مُدِّیاں ولّ سیدھݨ کرن دا یتن سدا کردی رہِںدّی ہَے۔ چاہُںدّا ہۄݨ دے باوجُۄد اِس وکت مَیں پںجّاب وِچّ آئے ہڑھاں بارے گلّ کرن دی تھاں ہڑھاں دا پ

بڑا چِر پہِلاں اتے اِہ وی ہۄ سکدا ہَے کِہ بچپن وِچّ اِہ کہاݨی سُݨی ہۄوے کِہ پِںڈّ نُۄں اگّ لگّی تاں لۄک بُجھائُݨ رُجھّے ہۄئے سن تے چۄراں دی نذر اِس گلّ اُتّے لگّی سی کِہ اگّ بُجھا کے پِںڈّ والِیاں دے وِہلے ہۄݨ تک مال کِنّا تے کِتھّۄں لُٹِّیا جا سکدا ہَے؟ جدۄں اپھگانِستان دے لۄکاں سِر مُسِیبت پئی تے امرِیکی لۄکاں دے پُتّ اُتھّے جںگّ وِچّ لڑ اتے مر رہے سن٬ امرِیکا اتے اُسدے بھائیِوال دیشاں دِییاں وڈِّییاں کارپۄریشناں دے مُکھِیئے آپۄ وِچّ اِہ وںڈّاں کر رہے سن کِہ جںگّ دی مار نال جھمبّے ہۄئے اِس دیش دی نو-اُساری کرن بہانے کِہڑا پْراجَیکٹ کِس نُۄ

بھارت دی پارلِیمَیںٹ دا اِس وار دا مَۄنسُۄن سماگم بِیتے ہپھتے اݨمِتھے سمیں لئی مُلتوی کر دِتّے جاݨ نال رۄذ دی راجسی کھِچّۄتاݨ دا اِکّ اکھاڑا دْرِش تۄں لامبھے ہۄ گِیا۔ اِس نال آم لۄکاں نُۄں کُجھ سَۄکھا ساہ مِل سکدا ہَے٬ پر ڈھیر سارے مُدّے اِہۄ جِہے ہۄر ہن٬ جِہڑے دسّدے ہن کِہ اگلِییاں چۄݨاں جِنِّییاں وی دُۄر ہۄݨ, دیش دِییاں دۄواں مُکھّ وِرۄدھی دھِراں دا آڈھا اِدّاں ہی لگّا رہیگا اتے سرکار چلا رہی دھِر کِسے وی ترہاں دی لچک دیݨ دا کۄئی سںکّیت نہِیں دیویگی۔ اِسدے باوجُۄد وِرۄدھی دھِر کُجھ گلّاں وِچّ سرکار نُۄں آم لۄکاں دی ستھّ وِچّ بیپرد کرن

اِہ گلّ بہُت سارے لۄک کہِںدّے سُݨے ہن کِہ پںجّاب دی سرکار چلائُںدے سمیں آم آدمی پارٹی دے آپݨے اںدّر اُہۄ جِہے بتھیرے اَیب آݨ وڑے ہن٬ جِنہاں وِرُدھّ لڑن دا نائرا لائُݨ تے وائدا کرن پِچھّۄں اِس نُۄں راج دی ستّا نسِیب ہۄئی سی۔ جدۄں جنتا جناردھن وِچّۄں اِہۄ جِہی کۄئی آواذ آئُںدی ہَے تاں اِس نُۄں سُݨنا اتے آپݨے آپ نُۄں سِدھّے راہ لِیائُݨا جاں پھِر اِسدے سِٹّے بھُگتݨ لئی تِیار ہۄݨا سمبّںدھّت دھِر دا کمّ ہُںدّا ہَے۔ اسِیں اِس بارے کِہا وی تاں سمجھائُݨ والی تُۄتی دی آواذ نگارکھانے وِچّ کِسے نیں سُݨنی نہِیں اتے رہی آم لۄکاں دی گلّ٬ اُنہاں نُۄں دسّ