اِس ویلے دۄ بھرویں درِیا پںجّاب وِچّ وگ رہے نیں۔ نشِیاں دے درِیا نُۄں پںجّاب وِچّ وہِںدّا چھیواں درِیا کِہا جاںدا ہَے٬ جدۄں کِہ جوانی دے وِدیشاں ولّ رُجھان نیں ستّویں درِیا دا رُۄپ دھارن کر لِیا ہَے۔ دۄناں درِیاواں نیں گھراں دے وِہڑِیاں دی رَۄݨک گُمّ کر دِتّی ہَے۔ گلِییاں٬ کالج اتے تکنِیکی کالجاں وِچّ سُنّ جِہی پسری ہۄئی ہَے۔ “کِتے ساڈا مُںڈّا نشِیاں دے بھر وگدے درِیا وِچّ ہی ناں رُڑھ جاوے٬ کِتے ہۄر مُںڈِّیاں دے دھکّے چڑھکے اِہ وی … …۔” اِس سۄچ نال ماں-باپ کمبّ اُٹھّدے نیں۔ پِںڈّ دے کھۄلِیاں٬ بیئباد تھاواں٬ جاں پھِر سُنِّییاں گلِییاں وِچّ پِںڈّ

روِںدّر سِںگھّ سۄڈھی بہُپکھّی ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں ڈیڈھ درجن ناٹک٬ کھۄج٬ کوِتا٬ آلۄچنا٬ وارتک٬ جِیونی٬ انُواد اتے کہاݨِییاں دِییاں پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ کِتّے وجۄں اُہ پںجّابی دا ادھِیاپک رِہا ہَے۔ اُس دِییاں کہاݨِییاں پڑھن تۄں پتا لگّدا ہَے کِہ بھاویں اُہ اَیم.پھِل ہَے٬ پْرںتُّۄ ساہِت دے رُۄپاں نُۄں اُہ آم بُدھِّیجِیوی وِدواناں واںگ بݨائے گئے ماپ دںڈّاں انُسار لِکھݨ تے پڑچۄلݨ دے ہکّ وِچّ نہِیں۔ پںجّابی بھاشا دا اُہ گُۄڑھ گِیانی ہَے 1974 وِچّ اُس نیں آپݨا ساہِتک سپھر شُرُۄ کِیتا سی٬ جِہڑا لگاتار ہُݨ تکّ ذاری ہَے۔

نَۄکری وِچّ

گُردِیش کَۄر گریوال پںجّابی دی سمرتھّ ساہِتکار ہَے۔ اُہ ساہِت دے چار رُۄپاں کوِتا٬ گِیت٬ غذل اتے وارتک لِکھدی ہَے۔ اُس دِییاں ہُݨ تکّ ادھّا درجن تۄں ودھّ کوِتا اتے وارتک دِییاں پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ مَینُۄں اُس دِییاں سارِییاں پُستکاں پڑھن دا ماݨ پْراپت ہَے۔ اُس دے وِشے آم تَۄر ’تے دھارمِک٬ سماجِک٬ سبھِیاچارک اتے پْرکْرِتی نال سمبّںدھّت ہُںدّے ہن۔ اُہ مُڈھّلے تَۄر ’تے سِکھّ دھرم نُۄں پْرݨائی ہۄئی ساہِتکار ہَے۔ اُس دی شبداولی ملوئی بھاشا وِچّ رںگّی ہۄئی ہُںدّی ہَے۔ اُس دی ہر رچنا وِچّۄں سِکھّ دھرم دی وِچاردھارا دی خُشبۄ آئُںدی ہ

بھارت دی کَۄمی سُرکھِّیا اتے رݨنِیتک نِیتی دے سبھ تۄں پْربھاوشالی چِہرِیاں وِچّۄں اِک اجِیت ڈۄوال نیں آپݨی کارجشَیلی٬ دْرِڑھتا اتے کھُپھِییا-سمرتھا نال دیش دی سُرکھِّیا پْرݨالی وِچّ امِٹ چھاپ چھڈّی ہَے۔ 20 جنوری 1945 نُۄں جنمے ڈۄوال اِس ویلے بھارت دے کَۄمی سُرکھِّیا سلاہکار ہن اتے 2014 تۄں اِس اہُدے ’تے لگاتار سیوا نِبھا رہے ہن۔

آئیِپِیئَسّ پِچھۄکڑ والے اجِیت ڈۄوال نیں کھُپھِییا اتے سُرکھِّیا کھیتر وِچّ لمبّا انُبھو ہاسل کِیتا۔ اِںٹَیلِیجَیںس بِئۄُرۄ دے مُکھی رہے ڈۄوال نُۄں رݨنِیتک سۄچ٬ سںکّٹ پْربںدھّن اتے اتّواد وِرۄدھی کاروائیِیاں دی گہِری س

ادھِیاپک راشٹر دا نِرماتا ہَے۔ ادھِیاپک مۄمبتّی دی ترہاں ہُںدّا ہَے جۄ آپ جل کے دُۄجِیاں نُۄں رۄشنی دِںدّا ہَے۔ پر مَیں کئی وار مہِسُۄس کِیتا کِہ مۄمبتّی اتے اُس دا دھاگا تاں جل کے ختم ہۄ جاںدا ہَے۔ پر ادھِیاپک تاں ہمیشا گِیان رُۄپی رَۄشنی وںڈّدا ہَے٬ اِہ گِیان کدے وی ختم نہِیں ہُںدّا سگۄں اگّے دی اگّے جۄت تۄں جۄت جگدی رہِںدّی ہَے۔ سُہِرد ادھِیاپک رِٹائِر ہۄݨ تۄں بائد وی ناں تیل مُکّݨ دِںدّے ہن ناں ہی گِیان دی بتّی بُجھّݨ دِںدّے ہن سگۄں اُہ آپݨا سرِیر مُکّݨ تۄں پہِلاں بہُت سارے گِیان دے دِیوے جگا جاںدے ہن جۄ ہنیرے راہاں نُۄں ہمیشاں رَۄشن

ڈا.گُردیو سِںگھّ سِدھُّۄ اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں دِییاں جِیونِییاں لِکھݨ دے ماہِر وِدوان تے اِتِہاسکار گِݨے جاںدے ہن۔ جاݨے پچھاݨے اتے سماج وِچّ چرچِت آذادی گھُلاٹِییاں بارے تاں ہر کۄئی وِدوان لِکھݨ دا ماݨ مہِسُۄس کردا ہَے کِئُںکِہ اُنہاں بارے مَیٹر سَۄکھا مِل جاںدا ہَے پْرںتُّۄ اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں بارے کھۄج کرن دا کۄئی کشٹ نہِیں کرنا چاہُںدّا۔

اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں دی کھۄج کرکے اُنہاں بارے لِکھݨ دا سِہرا ڈا.گُردیو سِںگھّ سِدھُّۄ نُۄں ہی جاںدا ہَے۔ اُسے لڑی وِچّ اُنہاں ‘ اݨگَۄلِیا آذادی گھُلاٹِییا گِیانی گُردِتّ سِںگھّ دلیر‘ د

نشِیاں دی مارُۄ ہنیری ’تے چِںتّا دا پْرگٹاوا کردِیاں اسِیں چار دۄستاں نیں پھَیسلا کِیتا کِہ سماج دے وڈیرے ہِت نُۄں مُکھّ رکھّدِیاں سکُۄل دے وِدِیارتھِییاں نُۄں نَیتِک کدراں کِیمتاں دا پاٹھ پڑھائُݨ دے نال نال اُنہاں نُۄں نشِیاں دے مارُۄ نُکساناں تۄں جاݨُۄ کرواکے دُۄر رہِݨ دی پْریرنا دِتّی جاوے۔ اُنہاں دے مناں ’تے اِس پْرکۄپ دا اسر ناں پوے اتے اُہ نشِیاں ولّ مُۄںہ ہی ناں کرن٬ اِسدے لئی ذِلہا سںگّرُۄر دے سکُۄلاں وِچّ پْرارتھنا سبھا سمیں وِدِیارتھِییاں نُۄں سبۄدھن کرن اتے اُنہاں نال اِس سمبّںدھّی وِچار وٹاںدرا کرن دی وِئُںتبںدّی بݨا لئی گئی۔ اِس سمبّں

منجِیت کَۄر امبّالوی بچِّیاں دی مانسِکتا نُۄں ٹُمبّݨ والِییاں رچناواں لِکھݨ والی بال ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں ہُݨ تکّ 10 پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن٬ جِنہاں وِچّ تِنّ کاوِ سںگّْرہِ٬ چار کہاݨی سںگّْرہِ تے تِنّ وارتک دِییاں پُستکاں شامل ہن۔

چرچا ادھِین ’آ جا چِڑِیئے‘ کہاݨی سںگّْرہِ اُس دی 11وِیں پُستک ہَے۔ اِنہاں پُستکاں وِچّۄں ’چانݨ دے پھُلّ‘ اتے ’ماں دِییاں مِٹھِّییاں لۄرِییاں‘ نُۄں ہرِیاݨا ساہِت اکاڈمی نیں سروۄتم پُستک پُرسکار دِتّے ہن۔ بچِّیاں نال باواستا ہۄݨ کرکے منجِیت کَۄر امبّال

چھۄٹے-چھۄٹے بچِّیاں دا بھِیکھ مںگّݨ لگّ جاݨا اِکّ گمبھِّیر سماجِک سمسِّیا ہَے۔ بھِیکھ مںگّݨ دا مُکھّ کارن گرِیبی اتے سِکھِّیا دی کمی ہَے۔ جدۄں بچّے بھِیکھ مںگّدے ہن تاں اُہ سکُۄل نہِیں جا سکدے۔ UNICEF (2011) دے انُسار بھارت وِچّ لگبھگ چار لکھّ تۄں ودھیرے بچّے بھِیکھ مںگّدے ہن٬ جِنہاں وِچّ 6-14 سال دی اُمر دے بچّے 60% تۄں وی ودھّ ہن۔ NSO (2017-18) دے انُسار بھارت دی ساکھرتا در (77.7) ہَے۔ بچِّیاں دا بھِیکھ مںگّݨا جِتھّے اُنہاں دی سِکھِّیا اتے سِہت نُۄں کھترے وِچّ پائُںدا ہَے٬ اُتھّے اُنہاں دی سماجِک ستھِتی نُۄں وی پْربھاوِت کردا ہَے۔ سکُۄل ناں جاݨ کرکے

سۄنم واںگچُک لداکھ دے اُہناں چُݨویں چِہرِیاں وِچّۄں ہن جِنہاں نیں سِکھِّیا٬ واتاورݨ اتے لۄک-ہکّاں دے مسلِیاں نُۄں بہُت ہی اہِمِیئت دِتّی ہَے۔ اُہ سِرپھ اِکّ سِکھِّیا سُدھارک نہِیں٬ سگۄں اِکّ اجِہے سںگھّرشی آگُۄ ہن جِنہاں نیں آپݨے اِلاکے دے لۄکاں دی اواذ نُۄں دیش پدھّر ’تے پہُںچّائِیا۔ اُنہاں دا جِیون اِس گلّ دی مِسال ہَے کِہ شاںتمئی سںگھّرش وی وڈّے سماجِک بدلاء دا کارن بݨ سکدا ہَے۔

لداکھ ورگے سںوّیدنشِیل اتے پہاڑی اِلاکے وِچّ وِکاس دے مسلے سدھارن نہِیں ہُںدّے۔ اِتھّے کُدرتی سرۄت سِیمِت ہن٬ مَۄسم بہُت سکھت ہَے اتے لۄکاں دِییاں لۄڑاں

پںجّاب اِس ویلے بہُ-پکھّی اتے بہُ-پرتی سںکّٹ وِچّۄں گُذر رِہا ہَے۔ ڈرگّ ماپھِییا٬ ریت ماپھِییا٬ ذمِین ماپھِییا٬ جںگّل ماپھِییا٬ شراب ماپھِییا٬ گَیںگسٹر کلچر٬ پھِرَۄتِییاں٬ اگوا٬ دِن دِہاڑے کتل٬ کرذِیاں ہیٹھ دبّی کِرسانی٬ پھسلاں اتے نسلاں ’تے مںڈّلائُںدے کھترے دے بدّل٬ دھِییاں دی راکھی کردِیاں بابلاں دے کتل٬ سڑکاں ’تے دندنائُںدی پھِردی بیرُذگاری٬ پڑھِییاں لِکھِییاں بیرُذگار لڑکِییاں ولّۄں پاݨی والِییاں ٹَیںکِییاں ’تے رۄس دھرنے دِںدِّیاں اُتھّے ہی کرُۄئے دا ورت کھۄلہݨا٬ وِکاس دی کھڑۄت٬ لُٹّاں کھۄہاں٬ چین جھپٹمارِییاں اتے جان لیوا ہملِیاں تۄں ڈردِیاں لۄکاں دا

سںجِّیو سِںگھّ سَیݨی پْرسِدھّ کالم نوِیس ہَے۔ اُس دے لیکھ لگپگ ہر رۄذ کِسے ناں-کِسے-اِکّ اخبار وِچّ پْرکاشت ہُںدّے رہِںدّے ہن۔ اُس دے لیکھاں دے وِشے اِنسان دی اِنسانِیئت اتے رۄذانا ذِںدّگی نُۄں خُۄبسُۄرت بݨائُݨ دے اُپرالِیاں والے ہُںدّے ہن۔ بھاو ذِںدّگی نُۄں خُۄبسُۄرت بݨائُݨ لئی کِہڑِییاں گلّاں دا دھِیان رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ ہُݨ تکّ اُس دِییاں دۄ پُستکاں ’کِسان اںدّۄلن‘ اتے ’سماج اتے جِیون جاچ‘ پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ ’خُۄبسُۄرت ذِںدّگی دا راذ‘ اُس دی تِیجی پُستک ہَے۔ اِس پُستک وِچّ اُس دے چار درجن لگھُۄ لیکھ ہن۔ سارے لیکھ لۄک سرۄکاراں ن

جَیںڈر سَیںسیٹائیِجیشن دا ارتھ ہَے٬ لِںگّ ادھارِت اِکّ دُۄجے پْرتی سںوّیدنشِیل ہۄݨا۔ بھاو لڑکی اتے لڑکے وِچّ پھرک نُۄں مِٹائُݨ لئی جاگرُۄکتا پَیدا کرنا۔ لڑکی اتے لڑکے نُۄں برابری دے ادھِکار دیݨے۔ بھاویں کِہ ساڈے سماج وِچّ اِہ ناں برابری تاں جنم تۄں پہِلاں ہی شُرُۄ ہۄ جاںدی ہَے کِئُںکِہ اِہ سۄچکے بھرُۄݨ نُۄں کُکھّ وِچّ ہی کتل کروا دِتّا جاںدا ہَے کِہ ہۄݨ والا بچّا لڑکی ہَے٬ لڑکا نہِیں۔ کی کِسے نیں اِہ سۄچکے کدی بھرُۄݨ نُۄں کُکھّ وِچّ کتل کروائِیا ہَے کِہ ہۄݨ والا بچّا لڑکا ہَے٬ لڑکی نہِیں؟ سانُۄں تاں لڑکی چاہِیدی ہَے۔ جی نہِیں! اِس ترہاں کِسے نیں

بھارت اِکّ اجِہا دیش ہَے جِتھّے نَۄجواناں دی شکتی نُۄں راشٹر-نِرماݨ دی سبھ تۄں وڈّی تاکت منِّیا جاںدا ہَے۔ اِسے کرکے اِتھّے کئی اجِہے سںگّٹھن بݨائے گئے ہن جۄ وِدِیارتھِییاں اتے یُوکاں نُۄں سِرپھ پڑھائی ہی نہِیں سگۄں جِیون دے مُلّ٬ انُشاسن٬ سیوا-بھاو اتے اگوائی کرنا وی سِکھائُںدے ہن۔ اِنہاں وِچّ بھارت سکائۄُٹ اَیںڈ گائیِڈ٬ نَیشنل سروِس سکِیم (NSS) اتے نَیشنل کَیڈیٹ کۄرپس (NCC) وِشیش مہتّو رکھّدے ہن۔ اِہ تِنّے ہی سںگّٹھن نَۄجواناں نُۄں اِکّ چںگّا منُکھّ٬ ذِمّیوار ناگرِک اتے سماج لئی سمرپِت وِئکتی بݨائُݨ دا کمّ کردے ہن۔

بھارت سکائۄُٹ اَیںڈ گا

پںجّاب دِییاں 13237 پںچّائِتاں دی چۄݨ 15 اکتُۄبر 2024 نُۄں ہۄ رہی ہَے۔ اِس وِچّ جِتھّے 13237 پِںڈّاں دے سرپںچّاں دی چۄݨ ہۄݨی ہَے٬ اُتھّے ہی 83437 پںچّائِت مَیمبراں وی چُݨے جاݨے ہن۔ کُلّ 1,33,97,922 وۄٹراں نیں آپݨے آپݨے پِںڈّ دی پںچّائِت نُۄں وۄٹِںگّ پْرݨالی راہِیں چُݨنا ہَے۔ وۄٹراں وِچّ 63,46,008 اَۄرتاں اتے 70,51,722 مرد اتے باکی ہۄر کَیٹیگری نال سمبّںدھِّت ہن۔ سُکھاںتک پہِلُۄ اِہ ہَے کِہ گِݨتی دے کُجھ کُ پِںڈّاں وِچّ سرب سمّتی نال پںچّائِتاں ہۄںد وِچّ آئیِیاں ہن۔ پر باکی پِںڈّاں وِچّ دھڑیبںدّی٬ اِکّ دُۄجے نُۄں ٹھِبّی لائُݨا٬ وۄٹراں نُۄں بھرمائۄ

درشن سِںگھّ بھمّے‘ کافی لمّے سمیں تۄں اپݨے ساہِتک مس دی پُۄرتی لئی کلم اجما رِہا ہَے۔ اُس نیں اِس تۄں پہِلاں 9 پُستکاں پْرکاشت کروائیِیاں ہن۔ ’جُگنی جڑے نگِینے‘ اُس دی 10وِیں پُستک ہَے۔

شبد/ریکھا-چِتراں دِییاں پُستکاں پںجّابی ساہِت وِچّ کاپھی لمبّے ارسے تۄں لِکھِییاں جا رہِییاں ہن۔ آم تَۄر ’تے وارتک وِچّ شبد/ریکھا-چِتر لِکھے جاںدے ہن٬ پْرںتُّۄ کُجھ وِدوانا نیں کاوِک رُۄپ وِچّ وی لِکھے ہن۔ اِہ شبد/ریکھا-چِتر ساہِتکاراں دے ہی لِکھے جاںدے سن۔ درشن سِںگھّ بھمّے نیں بھاویں کاوِ رُۄپ وِچّ ہی شبد/ریکھا-چِتر لِکھے ہن پْرںتُّۄ اُنہاں

کہِںدّے نیں جیکر اِکّ کُڑی پڑھ جاںدی ہَے تاں اُہ آپݨِییاں ستّ کُلاں (پِیڑھِییاں) چمکا دِںدّی ہَے۔ پھِر جے اِکّ دی تھاں ’تے دۄ کُڑِییاں پڑھا دِتِّییاں جاݨ, پھِر تاں سمجھۄ اݨگِݨت ذِںدّگِییاں رۄشن ہۄ جاںدِییاں ہن۔ سۄ اِہ وڈّا پرئُپکار کرن دا کمّ مَیڈم ہربِیر کَۄر دے ہِسّے آئِیا ہَے کِئُںکِہ پرئُپکار کرنا وی اِکّ ربّی گُݨ ہَے۔

لگبھگ 40 سالاں تۄں اِکّ پرواسی وِئکتی پںجّاب وِچّ ہر سال جھۄنا لائُݨ لئی آئُںدا سی۔ اُہ اِکّۄ پںجّابی پرِوار دے کھیت پِںڈّ چنارتھل کلاں (ذِلہا پھتہِگڑھ ساہِب) وِچّ ٹھہِردا۔ پُۄری اِمانداری نال کمّ کردا۔ ہَۄلی ہَۄلی اُس

جلوایُۄ پرِورتن اجّ دے یُگ دی سبھ تۄں وڈّی اتے سبھ تۄں گمبھِّیر وِشوِک سمسِّیا ہَے۔ اِہ سِرپھ مَۄسم دے بدلݨ دی گلّ نہِیں٬ سگۄں دھرتی دے پرِیاورݨی سںتُّلن٬ منُکھّی جِیون٬ کھیتِیباڑی٬ سِہت٬ ارتھوِوستھا اتے بھوِکھّی پِیڑھِییاں دے استِتو نال جُڑِیا ہۄئِیا گمبھِّیر سںکّٹ ہَے۔ جِویں-جِویں دھرتی دا تاپمان ودھ رِہا ہَے٬ تِویں-تِویں مَۄسم دے رُجھان بیکابُۄ ہۄ رہے ہن۔ کدے اتِ ورکھا٬ کدے لمّا سۄکا٬ کدے اسہِݨیۄگ گرمی٬ کدے تُپھان اتے کدے ہڑھاں دی مار٬ اِہ سبھ ہُݨ آم دْرِش بݨدے جا رہے ہن۔ یُۄرپ اتے بھارت٬ دۄویں ہی اِس بدلدے مَۄسم دی مار جھلّ رہے ہن۔

5 جنوری 2007 نُۄں گُرُۄ نانک دیو یُۄنِیورسِٹی امّْرِتسر وِچّ نشِیاں وِرُدھّ ہۄئے سَیمِینار دی پْردھانگی اُس ویلے دے گورنر سْری رَۄڈرِگذ نیں کِیتی سی۔ اُس ویلے کیںدری جیلہ امّْرِتسر دے مُکھی اتے سِینِیئر پُلِس ادھِکاری کُںوّر وِجے پْرتاپ سِںگھّ آئی.پی.اَیسّ نیں کِہا سی کِہ اسِیں پُلِس والے اِمانداری اتے سِدک دِلی نال چاہِیئے تاں نشِیاں دی نامُراد بِماری تۄں اِکّ ہپھتے وِچّ چھُٹکارا پائِیا جا سکدا ہَے۔ پر اُس ولّۄں نِراشتا بھری سُر وِچّ کِہا گِیا سی کِہ ساتھۄں اِہ آس ناں رکھِّئۄ۔ سْری کُںوّر وِجے پْرتاپ سِںگھّ دے اِہناں بۄلاں نال ہال وِچّ سنّا

دوِںدّر پٹِیالوی مُڈھّلے تَۄر ’تے مِنّی کہاݨِییاں دا رچیتا ہَے٬ پْرںتُّۄ ساہِتک رُچی تے کۄمل دِل دا مالک ہۄݨ کرکے ساہِت دِییاں ہۄر وِدھاواں ’تے وی کلم اجمائُںدا رہِںدّا ہَے| ہر اِنسان دے اُپر اُس دے پرِوارِک اتے سماجِک واتورن دا پْربھاو پَیںدا ہَے| اِہ پْربھاو سبھ تۄں ودھّ بچِّیا اتے ساہِتکاراں کھاس تَۄر ’تے کوِییاں ’تے پَیںدا ہَے کِئُںکِہ ساہِتکار کۄمل دِل ہُںدّے ہن٬ اُنہاں نیں آپݨِییاں لِکھتاں وِچّ سماجِک پْروِرتِییاں بارے لۄکاں نُۄں جاگرُۄک کرنا ہُںدّا ہَے|

دوِںدّر پٹِیالوی ذِںدّگی وِچّ وِچردِیاں سماجِک پْروِرتِییاں اتے وِسںگّتِییاں