روِںدّر سِںگھّ سۄڈھی بہُپکھّی ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں ڈیڈھ درجن ناٹک٬ کھۄج٬ کوِتا٬ آلۄچنا٬ وارتک٬ جِیونی٬ انُواد اتے کہاݨِییاں دِییاں پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ کِتّے وجۄں اُہ پںجّابی دا ادھِیاپک رِہا ہَے۔ اُس دِییاں کہاݨِییاں پڑھن تۄں پتا لگّدا ہَے کِہ بھاویں اُہ اَیم.پھِل ہَے٬ پْرںتُّۄ ساہِت دے رُۄپاں نُۄں اُہ آم بُدھِّیجِیوی وِدواناں واںگ بݨائے گئے ماپ دںڈّاں انُسار لِکھݨ تے پڑچۄلݨ دے ہکّ وِچّ نہِیں۔ پںجّابی بھاشا دا اُہ گُۄڑھ گِیانی ہَے 1974 وِچّ اُس نیں آپݨا ساہِتک سپھر شُرُۄ کِیتا سی٬ جِہڑا لگاتار ہُݨ تکّ ذاری ہَے۔

نَۄکری وِچّ

گُردِیش کَۄر گریوال پںجّابی دی سمرتھّ ساہِتکار ہَے۔ اُہ ساہِت دے چار رُۄپاں کوِتا٬ گِیت٬ غذل اتے وارتک لِکھدی ہَے۔ اُس دِییاں ہُݨ تکّ ادھّا درجن تۄں ودھّ کوِتا اتے وارتک دِییاں پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ مَینُۄں اُس دِییاں سارِییاں پُستکاں پڑھن دا ماݨ پْراپت ہَے۔ اُس دے وِشے آم تَۄر ’تے دھارمِک٬ سماجِک٬ سبھِیاچارک اتے پْرکْرِتی نال سمبّںدھّت ہُںدّے ہن۔ اُہ مُڈھّلے تَۄر ’تے سِکھّ دھرم نُۄں پْرݨائی ہۄئی ساہِتکار ہَے۔ اُس دی شبداولی ملوئی بھاشا وِچّ رںگّی ہۄئی ہُںدّی ہَے۔ اُس دی ہر رچنا وِچّۄں سِکھّ دھرم دی وِچاردھارا دی خُشبۄ آئُںدی ہ

ڈا.گُردیو سِںگھّ سِدھُّۄ اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں دِییاں جِیونِییاں لِکھݨ دے ماہِر وِدوان تے اِتِہاسکار گِݨے جاںدے ہن۔ جاݨے پچھاݨے اتے سماج وِچّ چرچِت آذادی گھُلاٹِییاں بارے تاں ہر کۄئی وِدوان لِکھݨ دا ماݨ مہِسُۄس کردا ہَے کِئُںکِہ اُنہاں بارے مَیٹر سَۄکھا مِل جاںدا ہَے پْرںتُّۄ اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں بارے کھۄج کرن دا کۄئی کشٹ نہِیں کرنا چاہُںدّا۔

اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں دی کھۄج کرکے اُنہاں بارے لِکھݨ دا سِہرا ڈا.گُردیو سِںگھّ سِدھُّۄ نُۄں ہی جاںدا ہَے۔ اُسے لڑی وِچّ اُنہاں ‘ اݨگَۄلِیا آذادی گھُلاٹِییا گِیانی گُردِتّ سِںگھّ دلیر‘ د

منجِیت کَۄر امبّالوی بچِّیاں دی مانسِکتا نُۄں ٹُمبّݨ والِییاں رچناواں لِکھݨ والی بال ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں ہُݨ تکّ 10 پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن٬ جِنہاں وِچّ تِنّ کاوِ سںگّْرہِ٬ چار کہاݨی سںگّْرہِ تے تِنّ وارتک دِییاں پُستکاں شامل ہن۔

چرچا ادھِین ’آ جا چِڑِیئے‘ کہاݨی سںگّْرہِ اُس دی 11وِیں پُستک ہَے۔ اِنہاں پُستکاں وِچّۄں ’چانݨ دے پھُلّ‘ اتے ’ماں دِییاں مِٹھِّییاں لۄرِییاں‘ نُۄں ہرِیاݨا ساہِت اکاڈمی نیں سروۄتم پُستک پُرسکار دِتّے ہن۔ بچِّیاں نال باواستا ہۄݨ کرکے منجِیت کَۄر امبّال

سںجِّیو سِںگھّ سَیݨی پْرسِدھّ کالم نوِیس ہَے۔ اُس دے لیکھ لگپگ ہر رۄذ کِسے ناں-کِسے-اِکّ اخبار وِچّ پْرکاشت ہُںدّے رہِںدّے ہن۔ اُس دے لیکھاں دے وِشے اِنسان دی اِنسانِیئت اتے رۄذانا ذِںدّگی نُۄں خُۄبسُۄرت بݨائُݨ دے اُپرالِیاں والے ہُںدّے ہن۔ بھاو ذِںدّگی نُۄں خُۄبسُۄرت بݨائُݨ لئی کِہڑِییاں گلّاں دا دھِیان رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ ہُݨ تکّ اُس دِییاں دۄ پُستکاں ’کِسان اںدّۄلن‘ اتے ’سماج اتے جِیون جاچ‘ پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ ’خُۄبسُۄرت ذِںدّگی دا راذ‘ اُس دی تِیجی پُستک ہَے۔ اِس پُستک وِچّ اُس دے چار درجن لگھُۄ لیکھ ہن۔ سارے لیکھ لۄک سرۄکاراں ن

درشن سِںگھّ بھمّے‘ کافی لمّے سمیں تۄں اپݨے ساہِتک مس دی پُۄرتی لئی کلم اجما رِہا ہَے۔ اُس نیں اِس تۄں پہِلاں 9 پُستکاں پْرکاشت کروائیِیاں ہن۔ ’جُگنی جڑے نگِینے‘ اُس دی 10وِیں پُستک ہَے۔

شبد/ریکھا-چِتراں دِییاں پُستکاں پںجّابی ساہِت وِچّ کاپھی لمبّے ارسے تۄں لِکھِییاں جا رہِییاں ہن۔ آم تَۄر ’تے وارتک وِچّ شبد/ریکھا-چِتر لِکھے جاںدے ہن٬ پْرںتُّۄ کُجھ وِدوانا نیں کاوِک رُۄپ وِچّ وی لِکھے ہن۔ اِہ شبد/ریکھا-چِتر ساہِتکاراں دے ہی لِکھے جاںدے سن۔ درشن سِںگھّ بھمّے نیں بھاویں کاوِ رُۄپ وِچّ ہی شبد/ریکھا-چِتر لِکھے ہن پْرںتُّۄ اُنہاں

دوِںدّر پٹِیالوی مُڈھّلے تَۄر ’تے مِنّی کہاݨِییاں دا رچیتا ہَے٬ پْرںتُّۄ ساہِتک رُچی تے کۄمل دِل دا مالک ہۄݨ کرکے ساہِت دِییاں ہۄر وِدھاواں ’تے وی کلم اجمائُںدا رہِںدّا ہَے| ہر اِنسان دے اُپر اُس دے پرِوارِک اتے سماجِک واتورن دا پْربھاو پَیںدا ہَے| اِہ پْربھاو سبھ تۄں ودھّ بچِّیا اتے ساہِتکاراں کھاس تَۄر ’تے کوِییاں ’تے پَیںدا ہَے کِئُںکِہ ساہِتکار کۄمل دِل ہُںدّے ہن٬ اُنہاں نیں آپݨِییاں لِکھتاں وِچّ سماجِک پْروِرتِییاں بارے لۄکاں نُۄں جاگرُۄک کرنا ہُںدّا ہَے|

دوِںدّر پٹِیالوی ذِںدّگی وِچّ وِچردِیاں سماجِک پْروِرتِییاں اتے وِسںگّتِییاں

سںسّار وِچّ شاںتی ستھاپت کرن دے دمگذے مارن والا امرِیکا آپݨے دیش وِچّ ہۄ رہِییاں ہِںسّک کاروائیِیاں ’تے کابُۄ پائُݨ وِچّ اسمرتھّ سابت ہۄ رِہا ہَے۔ امرِیکا نُۄں دُنِییاں دا سبھ تۄں ذِیادا وِکست تے خُشہال دیش کِہا جاںدا ہَے۔ پْرںتُّۄ مہِںگّائی اتے بیرۄذگاری نیں لۄکاں دے نکّ وِچّ دم لِیاںدا پِیا ہَے۔ نَۄجوان بیرۄذگاری کرکے مانسِک تݨائۄ وِچّ ہن۔ اِس کرکے اُتھۄں دے شہِرِییاں وِچّ اسںتُّشٹتا ہَے۔ اُس اسںتُّشٹتا دے نتِیجے تُہاڈے ساہمݨے ہن۔

تاذا گھٹناکْرم وِچّ رِپبکلِکن پارٹی دے راشٹرپتی دے اُمِیدوار اتے سابکا راشٹرپتی

ہرپْرِیت کَۄر سںدھُّۄ بہُ-پرتی٬ بہُ-دِشاوی اتے بہُ-ارتھی ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں کوِتاواں اتے وارتِک اِنسانی مانسِکتا دے اہِساساں دا پْرگٹاوا کردِییاں ہن۔ ہرپْرِیت کَۄر سںدھُّۄ دا اِکّ کاوِ سںگّْرہِ ’اںتّرناد‘ پہِلاں پْرکاشت ہۄ چُکّا ہَے۔ ’چُپّ ناں رِہا کر‘ اُس دا دُۄجا کاوِ سںگّْرہِ ہَے۔ اُہ کھُلہی تے وِچار پْردھان کوِتا لِکھدی ہَے۔ پْرںتُّۄ اُس دی کوِتا نُۄں سمجھݨ لئی پاٹھک نُۄں سںوّیدنشِیل ہۄݨا پویگا کِئُںکِہ کوِتری خُد بہُت ہی سںوّیدنشِیل ہَے۔ سںوّیدنشِیل وِئکتی سںسّار وِچّ واپرن والی ہر گھٹنا تے پْرستھِتی نُۄں اݨڈِٹھ نہِیں کر سکدا٬ س

اوتار سِںگھّ مان دا پلیٹھا ’پاݨی ’تے مُۄرت‘ غذل سںگّْرہِ سماج وِچّ فَیلِییاں سماجِک وِسںگّتِییاں دا پْرگٹاوا کردا ہۄئِیا٬ لۄکائی نُۄں اُنہاں دے وِرُدھّ آواذ بُلںدّ کرن دی پْریرناں دے رِہا ہَے۔ بھاویں اُس دا اِہ پلیٹھا کاوِ سںگّْرہِ ہَے٬ پْرںتُّۄ بہُت سارے ساںجھے کاوِ سںگّْرہِیاں وِچّ اُس دِییاں غذلاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ اِس غذل سںگّْرہِ وِچّ اُس دِییاں 94 غذلاں شامل ہن۔ اُس دی ہر غذل دے وکھّۄ-وکھّرے رںگّاں والے 4 تۄں 6 شِئر ہن۔ ہر شِئر وِچّ کِسے ناں کِسے سماجِک بُرائی دی کُڑتّݨ دا ذِکر ہُںدّا ہَے۔ مُکھّ تَۄر ’تے اُہ آپݨ

تیجِںدّر سِںگھّ انجانا دا پلیٹھا غذل سںگّْرہِ ’من دی ویئیِں‘ سماجِک سرۄکاراں دا پْرتِیک ہَے۔ اِس غذل سںگّْرہِ وِچّ 7 شِئراں والِییاں 47 غذلاں ہن۔ اِہ غذلاں پِںگّل دے نِئما ’تے پُۄرِییاں اُتردِییاں ہن۔ انجانا سںوّیدنشِیل شائِر ہَے۔ اُس دِییاں غذلاں بہُ-پکھّی وِشِیاں دی پْرتِینِدھتا کردِییاں ہن۔ اُہ سچائی دے مارگ ’تے چلݨ والا شائِر ہَے۔ اُس دِییاں غذلاں سماجِک کدراں کِیمتاں تے پہِرا دِںدِّییاں ہن۔ سماج وِچّ واپر رہِییاں اسماجِک گھٹناواں شائِر نُۄں لۄک ہِتّاں ’تے پہِرا دیݨ والِییاں غذلاں لِکھݨ لئی پْریردِییاں ہن۔ سماج وِچّ کُجھ لۄ

مِیںہ پَیݨ تۄں بائد اسمان وِچّ سترںگّی پِیںگھ سُہاوݨا٬ منمۄہک تے دِلکش سِین پَیدا کردی ہَے٬ بِلکُل اُسے ترہاں گُربھجن گِلّ دِییاں غذلاں دے شِئر سترںگّی کِرنا دی رَۄشنی پَیدا کردِییاں ہۄئیِیاں پاٹھکاں دے مناں نُۄں رُشنا جاںدِییاں ہن۔ من باگۄ باگ ہۄ جاںدا ہَے۔ غذلاں پڑھدِیاں پاٹھک وِسمادی ہالت وِچّ پہُںچّ جاںدا ہَے۔ گُربھجن گِلّ دِییاں غذلاں اِنسانی منا ’تے اجِہا جادُۄمئی پْربھاو چھڈّدِییاں ہن کِہ اُنہاں نُۄں سرشار کر دِںدِّییاں ہن۔ غذلاں پاٹھکاں نُۄں ساہِتک چانݨ دِییاں ترںگّاں دے وہِݨ وِچّ گۄتے مارن لئی مجبُۄر کر دِںدِّییاں ہن۔

گُرِںدّرجِیت دی پُستک ’برف ’چ اُگّے املتاس‘ پرمپّراتک پُستکاں تۄں نِویکلی پُستک ہَے۔ لیکھک نیں اِس پُستک وِچّ وارتک تے کوِتا دا سُمیل وی کِیتا ہَے۔ اِس پُستک نُۄں وِراست تے آدھُنِکتا اتے دیس تے پْردیس دِییاں وِوہارِک پْرستھِتِییاں دا سُمیل وی کِہا جا سکدا ہَے۔ اِکّ پاسے گُرِںدّرجِیت آپݨی بھارتی تے پںجّابی وِراست دا گُݨگان کردا نہِیں تھکّدا پْرںتُّۄ اِس دے نال ہی آدھُنِکتا دا ہیج اتے پْرواس دی رہِتل دِییاں سُکھّدائِک٬ دُکھّدائِک تے اُتھے سَیٹل ہۄݨ دے ہتھّ کںڈِّیاں بارے جاݨکاری دِںدّا وی وِکھائی دِںدّا ہَے۔ سمیں دے بِیتݨ نال سماجِک تاݨے وِ ّ

رݨجِیت آذاد کاںجھلا دا ’ارش دے تارے‘ پلیٹھا مِنّی کہاݨی سںگّْرہِ ہَے۔ اُہ کاپھی لمبّے سمیں تۄں ساہِت دِییاں وکھّ-وکھّ وِدھاواں وِچّ لِکھدا آ رِہا ہَے۔ اُہ بہُ-وِدھاوی تے بہُ-پکھّی لیکھک ہَے۔ اُس دِییاں مِنّی کہاݨِییاں ساہِتک رسالِیاں اتے اخباراں وِچّ پْرکاشت ہُںدِّییاں رہِںدِّییاں ہن۔ اِنہاں وِچّۄں کُجھ کُ ہۄر بھاشاواں وِچّ انُواد ہۄ کے پْرکاشت وی ہۄئیِیاں ہن۔

سرکاری نَۄکری دِییاں ذِمّیوارِییاں کرکے ہُݨ تکّ اُہ کہاݨِییاں دی کۄئی پُستک پْرکاشت نہِیں کروا سکِیا۔ پْرںتُّۄ سرکاری نَۄکری وِچّۄں سیوا مُکت ہۄݨ تۄں بائد اِہ کہاݨی سںگّْ

شْرۄمݨی اکالی دل اتے شْرۄمݨی گُردُیارا پْربںدھّک کمیٹی لگاتار آپݨِییاں غلتِییاں نُۄں سُدھارن دی تھاں غلتی در غلتی کردی جا رہی ہَے۔ کی گِیانی ہرپْرِیت سِںگھّ جتھیدار تخت سْری دمدما ساہِب دی مُئتلی/جتھیداری دے اہُدے دے پھرذ نِبھائُݨ ’تے لگائی گئی رۄک سُکھبِیر سِںگھّ بادل اتے ہۄر اکالی نیتاواں دا کھُسِیا ہۄئِیا وکار بہال کرن وِچّ سہائی ہۄ سکدی ہَے؟ بِلکُل کۄئی سمبھّاونا نہِیں لگّدی٬ سگۄں اِئۄں لگّ رِہا ہَے کِہ اکالی دل٬ سْری اکال تخت اتے شْرۄمݨی گُردُیارا پْربںدھّک کمیٹی ورگِییاں سِکھّ سںسّتھاواں نُۄں ختم کرن ’تے تُلی ہَے۔ پھِر شْرۄمݨی گُردُیارا

ڈا. منمۄہن سِںگھّ دے تُر جاݨ نال اِکّ یُگ دا اںتّ ہۄ گِیا۔ اُہ کرمیۄگی سن٬ جِنہاں ساری اُمر سادگی دا پلّا نہِیں چھڈِّیا۔ سںسّار وِچّ سبھ تۄں ودھّ اِمانداری٬ کابلِیئت اتے سادگی دے پْرتِیک دے تَۄر تے ستِکارے جاݨ والے اِنسان جۄ بھارت دی سِیاست وِچ اِمانداری دا دھرُۄ تارا کرکے جاݨے جاںدے سن٬ ڈا منمۄہن سِںگھّ 26 دسمبّر 2024 نُۄں 92 سال دی اُمر اِس پھانی سںسّار نُۄں الوِدا کہِ گئے ہن۔ اُہ سںسّار وِچ اِمانداری دے پْرتِیک دے تَۄر پْرسِدھّی پْراپت آرتھِک ماہِر سِیاستدانا لئی راہ دسیرا بݨکے وِچردے رہے۔ بھارت دے بھرِشٹ نِذام وِچ ڈا. منمۄہن سِںگھّ

بھارت دے کِسان مںدّہالی دے دَۄر وِچّۄں گُذر رہے ہن۔ اِس کرکے کِسانی دا بھوِخ خترے وِچّ پِیا ہۄئِیا ہَے۔ بھارت کھاس تَۄر ’تے پںجّاب دے کِسانا دے لئی ذِںدّگی مَۄت دا سوال بݨ گِیا ہَے٬ کِئُںکِہ کیںدر سرکار نیں اَیم.اَیس.پی. دی کانُۄنی گرںٹّی دیݨ دی تھاں پُراݨے تِنّ کھیتی کانُۄناں دا نواں رُۄپ بݨاکے راجاں نُۄں پْرۄسکے دے دِتّا ہَے۔

پںجّاب کھیتی پْردھان سُۄبا ہَے۔ اِس لئی پںجّاب دا کِسان تباہ ہۄ جاویگا٬ جِسدا ہۄر سماج ورگاں ’تے پْربھاو پَیݨا کُدرتی ہَے٬ کِئُںکِہ بہُتے ہۄر کِتے کِسانا دی آرتھِکتا نال جُڑے ہۄئے ہن۔ جے کِسان خُشہال ہۄویگ

پٹِیالا سبھِیاچارِک٬ وِدِئک٬ سماجِک تے سپۄرٹس دے کھیتر وِچّ سرگرمِییاں دا کیںدر رِہا ہَے۔ ناٹک دے کھیتر وِچّ ہرپال ٹِواݨا٬ راج ببّر اتے نِرمل رِشی پٹِیالا دی شان رہے ہن۔ ناٹک لیکھکاں وِچّ ڈا.ہرچرن سِںگھّ تے سُرجِیت سِںگھّ سیٹھی وِشیش تَۄر ’تے ورݨنیۄگ ہن۔ تھیٹر پھِلم کلاکاراں لئی ٹْرینِںگّ سَیںٹر ہُںدّا ہَے۔ ہرپال ٹِواݨا٬ راج ببّر٬ نِرمل رِشی اتے سُنِیتا دھِیر تھیٹر نیں پںجّابی پھِلما وِچّ نام کمائِیا ہَے۔ ہرپال ٹِواݨا تۄں بائد پٹِیالا وِچّ ناٹک کھیڈݨ دی پْروِرتی نُۄں لگاتار چالُۄ رکھّݨ وِچّ پرمِںدّر پال کَۄر دا یۄگدان وِشیش تَۄر ’تے

روِںدّر سِںگھّ سۄڈھی سربںگّی ساہِتکار ہَے۔ اُہ پںجّابی دا ادھِیاپک رِہا ہَے۔ اِس لئی اُسدی ساہِت دے ہر رُۄپ دی مُہارت ہَے۔ اُسنے ساہِت دے سارے رُۄپاں ’تے ہتھّ اجمائِیا ہَے۔ مُکھّ تَۄر ’تے اُہ وارتکار ہَے۔ اُس دِییاں ڈیڈھ درجن پُستکاں ساہِت دِییاں وکھّ-وکھّ وِدھاواں وِچّ پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن٬ پْرںتُّۄ اُسنے بہُتے ناٹک لِکھے ہن۔ اُس دِییاں ناٹک٬ آلۄچنا٬ کھۄج٬ جِیونی٬ کہاݨی اتے کوِتا دِییاں پُستکاں ساہِتک کھیتر وِچّ چرچا دا وِشا بݨِییاں رہِییاں ہن۔ کوی ہۄݨ کرکے اُس دی وارتک رسدائِک ہُںدّی ہَے۔ اُس دِییاں کوِتا دِییاں دۄ پُستکاں ’دھنّواد! دھنّواد! دھنّواد!

ساہِت٬ سںگِّیت تے سلِیکا رُۄہ دی خُراک ہُںدّے ہن۔ اِس رُۄہ دی خُراک دا مادھِئم بۄلی ہُںدّی ہَے۔ کِسے دی دیش دا سبھِیاچار اُسدیش دی خُشہالی تے سُںدّرتا دا پْرتِیک ہُںدّا ہَے۔ سبھِیاچار وِچّ بھاویں کھاݨ پِیݨ, رہِݨ سہِݨ, پہِراوا اتے ہۄر بہُت کُجھ شامل ہُںدّاہَے پْرںتُّۄ ساہِت تے سںگِّیت اِسدے بہُت ہی مہتّوپُۄرن اںگّ ہُںدّے ہن٬ جِہڑے منُکھّ دی مانسِک تْرِپتی کردے ہن۔ جِہڑا منُکھّ مانسِکتَۄر ’تے مذبُۄت ہۄویگا اُسدا وِوہار٬ رہِݨ سہِݨ اتے میل مِلاپ سماج وِچّ سدبھاونا پَیدا کریگا۔ اِس سدبھاونا دی مُۄںہ بۄلدی تسوِیر تِنّ رۄذا 18 جنوری