اجّ اُسدا پںجّواں لَیسن ہَے۔اُہ کار وِچّ آںئُدا تھۄڑا تْربکدا٬تے پھیر گھبراہٹ نال بھرِیا ڈرائیِوِںگّ سِیٹ تے آ بَیٹھدا ہَے۔مَیں مُشکرائُݨ دی کۄسِش کردا ہاں٬پر میرے اںدّرلا ڈر مَینُۄں پھیر سںذِّیدا کر دِںدّا ہَے۔مَیں اُس نُۄں سمجھائُںدا آکھدا ہاں٬

مِسٹر سںگّتار اجّ لاپرواہی نہِیں ورتݨی۔کار دھِیان نال چلائُݨی ہَے۔نہِیں تاں کلّ واںگ ساڈا دۄناں دا جِیون کھترے وِچّ پَے جاویگا"۔

کلّ جدۄں اِکّ تیج آںئُدے بھرے ہۄئے ٹرکّ اگّے کرکے اُسنے جۄردار بریک ماری سی تاں میرا تْراہ نِکّل گِیا سی۔اِہ تاں چںگّا ہۄئِیا سی کِہ نال دی لین کھالی ہۄݨ کرکے ٹر

پِںکّی بھارت تۄں وِیاہ کروا کے واپِس پرت آئی سی۔وِیاہ تۄں بائد کُڑِییاں تے جۄ رُۄپ چڑھدا ہَے٬اُس نُۄں نہِیں سی چڑِیا۔واپِس آئُݨ سار اُس نیں گہِݨے گٹّے تے بِںدِّییاں چُۄڑے لاہ٬وگاہ مارے سن۔اُہ تاں سگۄں پہِلاں نالۄں وی مُرجھا گئی سی۔کی ہۄ گِیا سی اُس نُۄں؟

اُہ مَینُۄں اُدۄں تۄں ہی جاݨدی سی٬جدۄں اُس نیں تِنّ سال پہِلاں یَۄرک یُۄنِیورسِٹی٬چائیِلڈ سائیِکالۄجی وِچّ داکھلا لِیا سی۔اُدۄں اُہ میرے کۄل ڈْرائیِوِںگّ دے لَیسن لَیݨ آئی سی۔بھارت جاکے وِیاہ کروائُݨ تۄں بائد اُہ ہائیِویء دا ٹَیسٹ پاس کرن لئی اِکّ دم کاہلی پَے گئی سی۔پہِلاں وی اُہ میرے نال آپݨ

سرُۄپ سِںگھّ دِییاں اکھّاں وِچّۄں آپ مُہارے اتھرُۄ پھیر چھلک پئے۔ اُہ سۄچِیں ڈُبّ گِیا تے اُسدا چِہرا اُتّر گِیا۔ اِہ چِہرا کنیڈا آکے وسے درشݨ سِںگھّ دا وی کئی واری اُتّرِیا سی۔ اِہ سۄچ سۄچ سرُۄپ سِںگھّ دِییاں اکھّاں وِچّۄں کِنّی ہی واری بُڈھّے درِیا دے وہِݨ واںگُۄں اتھرُۄ وگّے سن۔ آپݨی گلّ اُس نیں کئی واری ہۄراں نال ساںجھی کرنی چاہی سی پر کِسے کۄل سماں ہی نہِیں سی٬ ناں درشݨ دی پتنی کۄل تے ناں بچِّیاں کۄل۔ ہُݨ تاں اُسدے بچّے وی ترکّی کر رہے سن۔ پھَیکٹرِییاں دا کمّ چھڈّ کے ٹرکّ چلائُݨ لگّ پئے۔ لۄکاں واںگُۄں اُنہاں دا وی وِچار سی کِہ ٹرکّاں وِ ّ

'میری کہاݨِیں لِکھِیں.....' اِہ گلّ اُس نُۄں گَیری نیں آکھی سی جۄ رِشتے وِچّ اُس دی سکی بھرجائی سی۔ پر کی لِکھدا اُہ اُسدے بارے؟ لِکھدا تاں کلم اڑ جاںدی٬ من اُکھڑ جاںدا تے اُہ سۄچاں وِچّ ڈُبّ جاںدا۔ بسّ اِہ ہی سۄچدا رہِںدّا کِہ ’کی اُہ غلت سی جاں ٹھِیک....۔ تے جاں پھِر اُس نیں آپݨے وڈّے بھرا دے پِٹھّ وِچّ چھُرا مار کے اُس نال وِسواش گھات کِیتا سی۔ دۄشی کَۄݨ سی؟ اُسدا بھرا ہربںسّ٬ گَیری جاں کھُد منمِیت آپ...’۔ اِہ ہی گلّ اُس نُۄں سمجھ نہِیں سی پَیںدی۔ اِہ ہی کارن سی کِہ اُہ اُس بارے کہاݨی ناں لِکھ سکِیا۔ پر اُس نیں تاں اِس گلّ دا وائدا لِیا سی کِہ ’م

اِس وار کہاݨی وِچار مںچّ ٹۄراںٹۄ دی تْرَیماسِک مِلݨی برجِںدّر گُلاٹی جی تے نِواس تے مِسِیساگا وِچّ ہۄئی۔ اگست مہِینے ہۄݨ والی٬ گرم رُتّ دی اِہ مِیٹِںگّ٬ سںسّتھا دی چۄݨ مِیٹِںگّ وی سی۔ شُرُۄ وِچّ نو-پْرکاشت پُستکاں اتے سۄشل مِیڈِیئے اُتّے پَیدا ہۄئے وِواداں نُۄں لَے کے وِچار وٹاںدرے ہۄئے۔ اِس مِلݨی وِچّ لہِںدّے پںجّاب تۄں پْرسِدھّ وِدوان٬ لیکھک اتے انُوادک پْرۄ: آشِک رہِیل جی مُکھّ مہِمان وجۄں شامل ہۄئے۔

مِیٹِںگّ دی کاروائی سںچّالک میجر ماںگٹ نیں چلائُںدِیاں پہِلی کہاݨی٬ کُلجِیت مان نُۄں پڑھن لئی کِہا۔ اِس کہاݨی دا ناں سی ’سوَے

برَیمپٹن:

پںجّابی کلماں دا کافلا٬ ٹۄراںٹۄ ولّۄں اِس وار ماسِک اِکتّرتا وِچّ پںجّابی کہاݨِیکار میجر ماںگٹ نال رُۄبرُۄ کروائی گئی۔ اِس تۄں پہِلاں اُس دی نوِیں آئی پُستک ’بلَیک آئِس‘ رِلِیذ کِیتی گئی۔ منپْرِیت سہۄتا نیں تھامس کِںگّ دی انُوادت کہاݨی ’سرہدّ‘ سُݨائی اتے کُجھ کوِییاں نیں کوِتاواں سُݨا کے رںگّ بنّہِیا۔ کافلے دے مُکھّ سںچّالک کُلوِںدّر کھہِرا نیں کافلے دے اِتِہاس بارے سںکھّیپ جاݨکاری دِتّی۔ اُس نیں دسِّیا کِہ 1991 تۄں میجر ماںگٹ کافلے دے مُڈھّلے مَیمبراں وِچّۄں اِکّ ہَے۔ پِیارا سِںگھّ کُدۄوال نیں منپْرِیت سہۄتا دا تُیارف

چَۄداں اگست دی شام۔سماں چار کُ وجے دا۔رش آور۔کمّاں تۄں گھراں نُۄں پرتدے لۄک۔شہِر برَیمپٹن دی مُکھّ سڑک٬ سٹِیلذ اَیوِینِئۄُ٬بمپّر ٹُۄ بمپّر۔اَینی بھِیڑ تاں مَیں پہِلاں کدے وی نہِیں سی دیکھی۔جرُۄر کۄئی ہادسا واپرِیا ہۄویگا٬ مَیں سۄچِیا۔میری ڈرائیِور سِکھِیارتھݨ ہۄر وی ڈر گئی۔جۄ اجے کُجھّ مہِینے پہِلاں ہی دِلّی تۄں آپݨے بیٹے سمیت آئی سی۔گھبرائی ہۄئی سِمرن کَۄر تۄں کار نہِیں سی چلّ رہی۔پچوںجّا سال نُۄں ڈھُکّی اِہ اَۄرت اکسر ہی بھِیڑ دیکھ گھبرا جاںدی ہَے۔تے مَیں پھیر اُس نُۄں ہَۄسلا دِںدّا ہاں۔

جدۄں وی اُہ کِتے بھِیڑ دیکھدی ہَے تاں ڈر نال کمبّݨ ل

جدۄں کۄئی نواں نواں کنیڈا آںئُدا٬ تاں جاݨُۄ اُس نُۄں آئُݨ سار پُچھّدے٬ ”کِئۄں بئی دیکھِیا کنیڈا کِہ اجے نہِیں؟” اگلا سۄچدا کِہ پُچھّݨ والا شائِد نِیاگرا پھالذ جاں سی اَینّ ٹاور دی گلّ کر رِہا ہَے۔ اُہ جواب دِںدّا٬ ”ہاں تھۄڑا بہُتا دیکھ لِیا اجے وںڈّرلَیںڈ رہِںدَّے” پُچھّݨ والا مُۄںہ جِہا مرۄڑ کے آکھدا٬ ”تُۄں وی یار بُدھُّۄ ای ایں” جسّی جدۄں کنیڈا آ کے نواں نواں کمّ تے لگِّیا سی٬ اُس نُۄں وی دۄستاں نیں ایسے ترہاں دے سوال پُچھّے سن۔ کۄئی مۄڈھے تے دھپھّا جِہا مارکے اِہ وی آکھ دِںدّا ”اُئے بُدھُّۄیا کنیڈا دیکھݨ دا متلب ہَے ’سٹرِپّ ڈاںس’۔ جِتھّے کُڑِییاں

جِیتی نیں جدۄں اکھّ کھۄہلی تاں اُس نُۄں ہسپتال ورگی تھاں جاپی۔ اُسنے آپݨے ہتھّ پَیر ٹۄہے سبھ کُجھّ ٹھِیک ٹھاک سی۔ کھبّے ہتھّ تے گُلُۄکۄذ لگِّیا ہۄئِیا سی۔ اُس نُۄں ساہمݨے آپݨی ماں دے بَیٹھے ہۄݨ دا جھائُلا پِیا۔ماں ہی سی جۄ کُرسی تے اکھّاں مِیٹِیں بَیٹھی مالھا پھیر رہی سی۔شائِد ستنام واہِگُرُۄ جپدی اُس دی تںدّرُستی لئی ارداس کر رہی ہۄوے۔ جِیتی دا سِر اجے وی گھُمّ رِہا سی جِویں بہُت نشا پِیتا ہۄوے۔ نشا ہی تاں پِیتا سی لپّ سارِییاں گۄلِییاں اُہ وی ٹَیلانَۄل ٹُۄ دِییاں۔ کھادھِییاں تاں مرن لئی سی پھیر وی پتا نہِیں کِویں بچ گئی سی۔ ’اِس جِیݨ نالۄں تاں ہُݨ

اُنِّیوِیں سدی دے اںتّ تک کَینیڈا وِچّ پںجّابی مُۄل دے لۄکاں دی آمد ہۄ چُکّی سی۔ وِیہوی سدی دے پہِلے دہاکے وِچّ اِہ گِݨتی جدۄں سَیںکڑِیاں وِچّ تبدِیل ہۄ گئی٬ تاں اُنہاں وِچّ سبھِّیاچارک بھُکھّ وی اُسّلوٹّے لَیݨ لگّی۔ مئی 1914 تک کاماگاٹامارُۄ دے جہاذ دے لگّݨ تک اُنہاں دی پچھاݨ, وکھّرا رںگّ رُۄپ٬ پہِراوا تے جِیون ڈھںگّ نسلوادِییاں نُۄں چُبھݨ لگّ پِیا سی۔ اجِہے ہالات وِچّ اُنہاں دا سبھِّیاچارک اُدریواں وی سِکھراں ’تے سی۔ اُہ آپݨے پرِواراں نُۄں یاد کردے٬ رۄںدے اتے ہڈّ بھنّواں کمّ کردے۔ آپݨے ڈھِڈّ پھرۄلݨ لئی اُہ دۄ چار بںدّے٬ کدی کدائیِں کمّا

اُہ کںدھّ دا آسرا لَے کے کھِڑکی کۄل آ کھڑھِیا۔ باہر٬ سڑک اُتّے کاراں انّہیواہ دَۄڑ رہِییاں سن۔ ’پتا نہِیں لۄکاں نُۄں کی کاہل پئی ہۄئی آ‘ اُہ سۄچݨ لگِّیا۔ ’سارِیاں نیں اِکّ دِن اِسے ترہاں مُکّ جاݨَے٬ جِویں لَیسلی مُکّ گِیا‘ پر پھِئۄُنرل والِییاں کاراں٬ اُس نُۄں دُۄر تکّ دِکھائی ناں دِتِّییاں۔ اُس نیں گھڑی دیکھی۔ دۄ وجّ چُکّے سن۔ ایہۄ تاں سماں سی پھِئۄُنرل دا۔ اُہ اُداس ہۄ گِیا۔ پھیر اُہ سۄچݨ لگِّیا٬ ’جاݨا تاں اِکّ دِن مَیں وی اے ...۔ پتا نہِیں میرے نال وی کی بِیتیگی؟ مُںڈّے میرے پھِئۄُنرل ’تے آئُݨگے وی جاں نہِیں؟‘ اُس نیں پھیر نذر دُمیل تے گڈّ دِتّی۔

نۄئِڈا دے نِکّے بچّے نیں

چھبّی جنوری دی پریڈ دیکھ پُچھِّیا

ماں گݨتںتّر دِوس کی ہُںدّا اے؟

تاں ماں بۄلی پُۄرن پْربھُۄستّا دا دِن

لۄکاں دا آپݨا راج

تے لۄکاں دی شکتی

لۄکاں دا آپݨا سںوِّدھان

تاں بچّا پھیر بۄلِیا

ماں سںوِّدھان کی ہُںدّا اے؟

تاں ماں بۄلی

لۄک ہکّاں دا رکھوالا

دلِتاں دا مسِیہا

بچّا ششۄپںجّ وِچّ پَے گِیا

تے پھِر اِہ پریڈ؟

دیش دی ترکّی دا نمُۄنا

تاکت دا پْردرشن

تاں بچّے دے من `چ