1.پںجّابی بھون وِچّ کھُلّہِیا 'ڈھابا' اتے اکَیڈمی دے ہِت
کَۄپھی ہائۄُس دا پِچھۄکڑ
اکَیڈمی دے اہُدیداراں٬ پْربںدھّکی بۄرڈ دے مَیمبراں دے نال-نال سادھارن مَیمبراں نُۄں وی پتا ہَے کِہ مِییاں مِیر بھون دی اِمارت دا نکشا ہالے تکّ سمرتھّ ادھِکاری کۄلۄں پاس نہِیں کروائِیا گِیا۔ سبھ نُۄں اِہ وی پتا ہَے کِہ اِہ بھون سرکاری مالی سہائِتا نال اُسارِیا گِیا ہَے اتے سرکاری مالی سہائِتا نال اُساری گئی اِمارت نُۄں وپارک کمّاں لئی نہِیں ورتِیا جا سکدا۔ پِچھلے پْربںدھّکی بۄرڈ ولّۄں اِس بھون دی سُچجّی ورتۄں لئی سُجھاء دیݨ لئی اِکّ تِنّ مَیمبری کمیٹی بݨائی
کِسے وی سںسّتھا دے سںوِّدھان دے پاس اتے لاگُۄ ہۄݨ دی مِتی٬ مہِینا اتے سال اُسدے شُرُۄ وِچّ درج ہُںدّا ہَے۔ سمیں-سمیں سںوِّدھان وِچّ ہۄئیِیاں سۄدھاں دی مِتی اتے سال وی درج ہُںدّا ہَے۔ پںجّابی ساہِت اکاڈمی٬ لُدھِیاݨا دے سںوِّدھان اُپر اِس دے لاگُۄ ہۄݨ دی مِتی درج نہِیں ہَے۔ اِس لئی پکّے تَۄر 'تے اِس دے لاگُۄ ہۄݨ دی مِتی بارے کُجھ نہِیں آکھِیا جا سکدا۔ سںوِّدھان دے نِئم 3(ا) تۄں اِسدے لاگُۄ ہۄݨ دی مِتی اتے سال دا اںدّاذا لگدا ہَے جۄ کِہ 01.10.1956 دے لگبھگ بݨدا ہَے۔
کرِیب 57 سال پہِلاں بݨِیا سںوِّدھان آپݨے سمیں دِییاں لۄڑاں انُسار سہی ب
پںجّابِیماں دے پِچھلے اِک اںکّ وِچ پاٹھکاں نیں پڑھِیا سی کِہ پںجّابی بھون لُدھِیاݨا نُۄں پںجّابی ساہِت اکاڈمی دے اہُدیداراں نیں آپݨِییاں منمرذِییاں کر کے اِس لیکھکاں دی ساںجھی وِراستی تھاں نُۄں گہِݨے رکھّݨ دا تہئیِّیا کِیتا ہۄئِیا سی۔اسِیں لگاتار اِس نُۄں بچائُݨ دی جدۄ جہِد کر رہے ہاں۔ اِس وِچ سانُۄں کُجھ کامیابی وی مِلی تے ہۄر دی سانُۄں اُمِید ہَے۔میرے ولّۄں کِیتی جا رہی کانُۄنی چاراجۄئی بارے مَیں لگاتار پْرساشن اتے سبںدھِّت اتھارٹی دے سپںرّک وِچ ہاں۔ ساڈی کِسے نال جاتی دُشمنی نہِیں پر کِسے دِییاں جِیادتِییاں نُۄں دیکھی جاݨا وی کائِرتا دی نِشان
ساڈے اِس لیکھ دے اُدیش:
ساڈے اِس لیکھ دا پہِلا اُدیش پںجّابی ساہِت اتے سبھِّیاچار دے شُبھّچِںتّکاں نُۄں اِہ درسائُݨا ہَے کِہ پںجّابی ساہِت٬ بھاشا اتے سبھِّیاچار دے وِکاس لئی نِیُکت سرکاری ادھِکاری اتے ساڈے نُمائِںدے کِس ترہاں سرکاری پھںڈّاں نُۄں آپݨے سَیر سپاٹے اتے نِجّی اَیشۄ اِشرت لئی ورتدے ہن۔ دُۄجا اُدیش اِہ سپشّٹ کرنا ہَے کِہ اجِہے سوارتھی پْربںدھّکاں کارن ہی پںجّابی ساہِت اتے بھاشا دا وِکاس نہِیں ہۄ رِہا۔
ساہِت اکَیڈمی دِلّی اتے اُسدے سلاہکار بۄرڈاں دی ستھاپنا:
ساہِت اکَیڈمی نوِیں دِلّی دی ستھاپنا بھارت دِییاں و
"پںجّابی سُۄبۄ" نُۄں بݨے 49 سال ہۄݨ والے ہن۔ اگلے سال بڑی دھُۄم-دھام نال سُۄبے دی ستھاپنا دی گۄلڈن جُبلی بݨائی جاویگی۔ پںجّابی بھاشا نُۄں راج بھاشا دا درجا دِوائُݨ لئی کانُۄن نُۄں بݨِیاں 48 سال ہۄݨ والے ہن۔ ساہِتکاراں٬ چِںتّکاں٬ بھاشا وِگِیانِییاں اتے ماں بۄلی پںجّابی نُۄں پِیار کرن والِیاں ولّۄں مات بھاشا نُۄں سرکارے دربارے ستِکار دِوائُݨ لئی کھۄج پتّر لِکھے اتے لمبّے سںگھّرش کِیتے۔ کُجھ سماں سںگھّرشاں دا اسر ہُںدّا ہَے۔ پنالا پھِر اُتھّے دا اُتھّے ہۄ جاںدا ہَے۔
اِس سمیں دَۄران مات بھاہا پںجّابی اگّے ودھݨ دی تھاں پِچھّے نُۄں مُڑی ہَے| ما
تفتِیش وِچ پُلس دے پاذ اُدھیڑن کارن مَینُۄں سرکار دے کْرۄدھ دا شِکار ہۄݨا پِیا سی۔ بدلِییاں دا دَۄر شُرُۄ ہۄئِیا۔ کئی تھاں دھکّے کھوائُݨ بائد 1992 وِچ مَینُۄں لُدھِیاݨے بدل دِتّا گِیا۔ لُدھِیاݨا پںجّاب دا اِکّۄ اِکّ مہانگر ہَے٬ جِتھّے وِگڑِیا پُۄںجِیواد پُۄرے جۄبن اُپّر ٹہِک رِہا ہَے۔ مَینُۄں لگّا پُۄںجِیواد نُۄں سمجھݨ دا اِہ ودھِییا مَۄکا ہَے۔ مَیں آپݨا تِیسرا نیتر کھۄلہ لِیا۔ تھۄڑھے جِہے یتناں نال ہی پُۄںجِیواد دے بھیتاں دے پٹارے کھُلّہݨ لگّے۔ مَینُۄں پَیسے ہتھِّیں کانُۄن وِکدا پْرتکھّ نذر آئُݨ لگّا۔ سادھن سمپّنّ لۄک٬ پَیسے دے ذۄر ’تے وڈّے-وڈّے جُرم کر
سکرِینِںگّ کمیٹی دے سارے مَیمبر سلاہکار بۄرڈ دے مَیمبراں وِچّۄں نامذد کِیتے جاںدے ہن۔ بھاشا وِبھاگ انُسار پُرسکاراں لئی یۄگ اُمِیدواراں دے ناںواں دی سِپھارش سلاہکار بۄرڈ دے مَیمبراں ولّۄں کِیتی جاںدی ہَے۔ سِپھارشی جے سکرِینِںگّ کمیٹی دا مَیمبر وی ہۄوے تاں اُسدا جھُکاء آپݨے ولّۄں سُجھائے ناںواں ولّ ہۄݨا کُدرتی ہَے۔ کمیٹی وِچلے آپݨے رسُۄکھ دی ورتۄں کرکے٬ جاں اِکّ دُۄجے مَیمبراں نال سمجھَۄتا کرکے اُہ آپݨی پسںدّ دے ناںواں نُۄں پَینلاں وِچّ وی پوائیگا۔ اِکّ نہِیں٬ اِںجھ کمیٹی دے سارے مَیمبر کرنگے۔ اِتھّے ہی بسّ نہِیں٬ پَینلاں وِچّۄں اِکّ ناں
ادھّی سدی پہِلاں ساہِت اکادمی٬ دِلّی دی ستھاپنا وکھّ-وکھّ بھارتی بھاشاواں دے ساہِت دے وِکاس تے لۄکاں اںدّر ساہِت پڑھن دی رُچی پَیدا کرن لئی ہۄئی سی۔ اِس اُدیش دی پْراپتی لئی اکادمی ولّۄں کھیتری بھاشاواں دے اُتّم ساہِت دا انُواد کروا کے باکی بھارتی بھاشاواں وِچّ پْرکاشِت کِیتا جاںدا ہَے۔ اِکّ دائوے انُسار ہُݨ تک ساہِت اکادمی کرِیب پںجّ ہذار پُستکاں تِیہ تۄں ودھّ بھاشاواں وِچّ پْرکاشِت کر چُکّی ہَے۔ کمّ مِیاری ہۄوے٬ اِس واستے سلاہ-مشورے لئی اکادمی ولّۄں وکھّ-وکھّ بھاشاواں دے سلاہکار بۄرڈ گٹھِت کِیتے جاںدے ہن۔ اِنہاں بۄرڈاں دے ذ
میرا جنم بھاویں برنالے دے نیڑلے اِکّ پِںڈّ بھۄتنا وِچ ہۄئِیا پر سُرت برنالا شہِر وِچ سمبھّالی۔ برنالے نُۄں ساہِتکاراں دا مکّا آکھِیا جاںدا ہَے۔ اِس شہِر اتے اِس دے آلے-دُیالے گھٹّۄ-گھٹّ 100 اجِہے ساہِتکار وسّدے ہن جِنہاں دِییاں اِکّ تۄں ودھّ پُستکاں چھپِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ برنالا کھیتر وِچ ساہِت سِرجݨ دی پْریرنا بچّے نُۄں گُڑھتی وِچ ہی مِل جاںدی ہَے۔ سکُۄل پدھّر اُپّر ہی امّْرِتا پْرِیتم اتے پاش دِییاں کوِتاواں٬ گُردِیال سِںگھّ اتے اِںدر سِںگھّ کھامۄش دے ناولاں بارے بہِساں ہۄݨ لگّدِییاں ہن۔ کالج دے دِناں وِچ ساہِت سِرجݨا شُرُۄ ہۄ جاںدی ج
پںجّابی ساہِت٬ بھاشا تے سبھِّیاچار دے وِکاس لئی نِیُکت سرکاری ادھِکاری تے نُمائِںدے کِس ترہاں سرکاری پھںڈّاں نُۄں سَیر سپاٹے تے اَیشۄ-اِشرت لئی ورتدے ہن٬ اِسدا اںدّاذا کیںدر سرکار دے ادارے ساہِت اکادمی دے پںجّابی سلاہکار بۄرڈ دِییاں سرگرمِییاں ’تے خرچِیاں تۄں لگائِیا جا سکدا ہَے۔ اجِہے سوارتھی پْربںدھّکاں کارن ہی پںجّابی ساہِت تے بھاشا دا وِکاس نہِیں ہۄ رِہا۔
ساہِت اکادمی دِلّی دی ستھاپنا وکھّ-وکھّ بھارتی بھاشاواں تے ساہِت دے وِکاس لئی کِیتا گِیا۔ اِس لئی ہر بھاشا دے سلاہکار بۄرڈ دا گٹھن کِیتا جاںدا ہَے۔ بۄرڈ دے مَیمبر سبںدھّت بھاشا
61
ہرِیش رائے اتے اُس دی سںسّتھا دے سمّتی نال آ رلݨ نال سمّتی دا باہُۄبل کئی گُݨا ودھ گِیا۔
سمّتی جاݨدی سی کِہ سرکاراں نیں بݨدے-ٹُٹّدے رہِݨا ہَے۔ سارے مُکھّ مںتّری اِکۄ تھَیلی دے چٹّے-وٹّے ہن۔ لۄک بھلائی دی ٹیک کِسے اُپر نہِیں رکھّی جا سکدی۔
ہرِیش رائے دے سُجھاء ’تے سمّتی نیں آپݨے ہتھِّیں آپݨا آپے ہی کارج سںوّارݨا شُرُۄ کِیتا۔
پِںڈّاں وِچ پِںڈّ پدھّر ’تے اتے شہِراں وِچ وارڈ پدھّر تے سمجھَۄتا کمیٹِییاں بݨائیِیاں گئیِیاں۔ مسلے دے اُٹھّݨ دی گھُسر-مُسر سُݨدِیاں ہی اِہ اِکائیِیاں دۄہاں دھِراں نال سمپّرک کردِییاں۔ اُہناں نُۄں
51
ہلکی نِیلی وردی پا کے فَیکٹری وِچ مُشکّت کرن آئے ہاکم دا دھرمپال نیں گرمجۄشی نال سواگت کِیتا۔
ڈِپٹی دی کُرسی اگّے میذ سی۔ میذ دے دُۄجے پاسے ہاکم کھڑا سی۔ اُس دے بَیٹھݨ لئی ناں کُرسی سی٬ ناں سٹُۄل۔
دھرمپال نیں دراذ کھۄلہِیا۔ وِچۄں جیلہ مَینُۄئل کڈھّ کے میذ تے رکھّ لِیا۔ پھیر ہاکم نُۄں آکھݨ لگّا۔
“تُۄں جیلہ مَینُۄئل دا ہوالا دے کے آکھیںگا کِہ کَیدی تۄں اُس دی یۄگتا اتے سرِیرک سمرتھّا انُسار کمّ لَیݨا چاہِیدا ہَے۔ مَیں بی-کلاس کَیدی ہاں۔ مَیتھۄں ہلکا-پھُلکا کمّ لئۄ۔ جیلہ پْرشاسن نیں پُۄرے ستّ سال اِہناں
41
اجّ گئۄُ-پُۄجا دا تِئُہار سی۔
چھڑِیاں دی بَیرک وِچ چہِل-پہِل دی تھاں ماتم چھائِیا ہۄئِیا سی۔ کَیدِییاں نُۄں اِس دِن دی اُڈِیک گِیاراں مہِینے اُنتّی دِن رہِںدّی سی۔
اِس بَیرک دا چِیف وارڈر ہری اۄم گئۄُ بھگت سی۔ ہر رۄذ سویرے اُٹھّ کے اُہ پہِلاں گئۄُشالا جاںدا سی۔ گئۄُیاں دے پَیرِیں ہتھّ لا کے اُہناں نُۄں پٹھّے پائُںدا سی۔ پھیر مںدّر جا کے پُۄجا کردا سی٬ پھیر کمّ ’تے آئُںدا سی۔
تِئُہار تۄں اِک ہفتا پہِلاں اُس نُۄں چاء چڑھ جاںدا سی۔ کۄل کھڑۄ کے اُہ ساری بَیرک دی سفائی کرائُںدا سی۔ نائی بُلا کے کَیدِییاں دی شیو اتے ہجامت کرا
31
سمّتی دا سارے اِلاکے وِچ پکّا جن-آدھار بݨ چُکّا سی۔ اِلاکے وِچ کمّ کردی ہر چھۄٹی-وڈّی سںسّتھا دی کِسے ناں کِسے سمیں سمّتی نیں سہائِتا کِیتی سی۔ وڈّے سںگھّرشاں سمیں کِسے وی سمیں اُہناں نُۄں ہاک ماری جا سکدی سی۔
چۄݨاں سِر ’تے آ چُکِّییاں سن۔ آپݨِییاں بھَیڑِییاں کارگُذارِییاں کارن سرکار پُۄری ترہاں بدنام ہۄ چکّی سی۔ ستّادھاری پارٹی دے نیتاواں نُۄں لۄکاں نُۄں مُۄںہ دِکھائُݨ وِچ دِکّت پیش آ رہی سی۔ آپݨے ہکّ وِچ وۄٹاں مںگّݨ دا اُہناں کۄل کۄئی مُدّا نہِیں سی۔
لۄہا گرم سی۔ سرکار ’تے دباء پا کے آپݨی گلّ منّو
21
پںچھِّییاں دی بَیرک ولّ جاںدے مِیتے نُۄں لگّ رِہا سی٬ جِویں اُہ نرکاں ’چۄں چھُٹّ کے آئِیا ہۄوے۔
اِک سال رہِ کے وی سِںگھّاں دی بَیرک اُس نُۄں آپݨی نہِیں سی لگّی۔
پہِلے کُجھ مہِینے اُس نیں لمبّے-چَۄڑے سُپنے لئے سن۔ سِںگھّ سجݨ دا بھُۄت اُس دے سِر ’تے سوار رِہا سی۔ جتھیبںدّی دے مُڈھّلے نِئماں دی پالݨا کردے ہۄئے اُس نیں داڑھی کیس ودھا لئے سن۔ نِتّنیم کرنا شُرُۄ کر دِتّا سی۔ پِچھلِیاں نالۄں ناتاتۄڑ لِیا سی۔ سمّتی والِیاں نال مجبُۄری وسّ گِݨتی دِییاں مُلاکاتاں کِیتِییاں سن۔ بھراواں ورگا پالا کِس کھُۄہ کھاتے وِچ رُل رِہا ہَے٬
11
سِںگھّاں دی بَیرک وِچ سںتّری دی داڑھی کھُلّہی سی۔ وردی دی تھاں اُس نیں ہلکے نِیلے رںگّ دا کُڑتا-پجاما پائِیا ہۄئِیا سی۔ پَیرِیں تِلّیدار جُتّی سی۔ اُہ خالی ہتھّ سی۔ بَیرک وِچ سںتّری دا اتے سںتّری کۄل بںدُّۄک دا ہۄݨا ذرُۄری سی۔ اِہ سںتّری سی جاں کۄئی سِںگھّ٬ مِیتا اِہ سمجھݨ دا یتن کرن لگّا۔
سںتّری نیں مِیتے نُۄں گیٹ کۄل کھڑھائِیا اتے آپ کاغذ-پتّر لَے کے مُنشی دے دفتر جا وڑِیا۔
وِہلا کھڑا مِیتا آپݨی نوِیں رِہائِش دا جائِذا لَیݨ لگّا۔
ہُݨ تک مِیتا کئی جیلہاں گاہ چُکّا سی۔ بہُتِییاں بَیرکاں دے وِہڑے وِران اتے
1
شہِر وِچلی جیلہ چھۄٹی سی۔ اُتھے کیول ہوالاتِییاں جاں چھۄٹی-مۄٹی سذا بھُگت رہے کَیدِییاں نُۄں رکھِّیا جاںدا سی۔ اُمر کَید دی سذا بھُگتݨ لئی خترناک اتّوادِییاں نُۄں کیںدری جیلہ بھیجِیا جاںدا سی۔
کیںدری جیلہ مائِیا نگر وِچ سی اتے مائِیا نگر اِتھۄں کرِیب سَۄ کِلّۄمِیٹر دُۄر سی۔
شائِد سُۄبے دا اِہ پہِلا مُکدّما سی جِس وِچ اتّوادِییاں نُۄں سذا ہۄئی سی۔ نہِیں تاں ہُݨ تک اِہ بری ہُںدّے رہے سن۔
سَۄ مِیل لمبّے رستے وِچ اتّوادِییاں ولّۄں پُلِس وَین ’تے ہملا کرن اتے آپݨے ساتھِییاں نُۄں چھُڈا لَیݨ دی پُۄری سمبھّاون
25
سںگھّ سُرجِیت ہۄ چکّا سی۔ مُکھّ مںتّری مُڑ کیس وِچ دِلچسپی لَیݨ لگّا سی۔ اِس نال افسراں نُۄں راہت مہِسُۄس ہۄݨ لگّی۔
لۄکاں دا بھرۄسا جِتّݨ لئی نویں آئے مُکھّ افسر نیں تھاݨے اکھںڈّ پاٹھ کھُلہوائِیا۔ پتوںتّے سجّݨاں تۄں اِلاوا پُلِس کپتان اتے ڈِپٹی کمِشنر نُۄں بُلائِیا گِیا۔ مہاراج دی ہذُۄری وِچ پُلِس والِیاں نیں سہُں کھادھی٬ اگّۄں تۄں ناں اُہ غلت کمّ کرنگے٬ ناں رِشوت لَیݨگے۔
ذِلہا اٹارنی نیں کئی دِن پہِلاں ہی شہِر ’چ ڈیرا لا لِیا۔ آپݨی سہائِتا لئی دۄ ڈِپٹی ذِلہا اٹارنِییاں نُۄں بُلا لِیا۔
ساری مِسل دا
17
کچہِری تۄں بچن سِںگھّ سِدھّا ڈِپٹی دے گھر نُۄں ہۄ لِیا۔
اِس کیس بارے سۄچ سۄچ اُس دا بلڈّ پْرَیشر ہائی ہۄ گِیا سی۔ اجِیب بلا گل آ پئی سی۔ سرکار اِس کیس پْرتی جِنّی سںجِّیدا سی٬ بچن سِںگھّ اۄنا ہی لاپرواہ۔ اُہ آپݨے آپ نُۄں کۄس رِہا سی۔ آپݨے آلسی سُبھاء ’تے لاہنتاں پا رِہا سی۔ بچن سِںگھّ نیں رتّی بھر وی دھِیان دِتّا ہںدّا تاں اِہ دُرگت ناں ہُںدّی۔ کیس نال جۄ ہۄݨا سی٬ ہۄ چُکّا سی۔ ہُݨ بچن سِںگھّ دی دُردشا دی واری سی۔
ذِلہا اٹارنی دا فۄن آئِیا سی۔ گواہاں دے بِیاناں دِییاں نکلاں شام تکّ سںگّرُۄر بھیج دِتِّییاں جا
9
سمّتی دِییاں ٹھپّ ہۄئیِیاں سرگرمِییاں ’تے گُرمِیت ڈاہڈا دُکھی سی۔
پالے اتے مِیتے دا چلان پیش ہۄ چُکّا سی۔ کُجھ دِناں بائد سُݨوائی شُرُۄ ہۄݨ والی سی۔ دۄشِییاں دی اگاںہ پَیروائی کِیتی جاوے جاں ناں٬ سمّتی تۄں اِہ فَیسلا نہِیں سی ہۄ رِہا۔
سمّتی وِچلِییاں کُجھ دھِراں دا وِچار سی کِہ سمّتی دا گٹھن پُلِس اتِّیاچاراں نُۄں ٹھلّہ پائُݨ لئی کِیتا گِیا سی۔ پالے اتے مِیتے دی گْرِفتاری تۄں بائد اِہ اتِّیاچار بںدّ ہۄ چُکّا سی۔ ہُݨ سمّتی دی کۄئی ذرُۄرت نہِیں سی۔ اِس نُۄں بھںگّ کر دیݨا چاہِیدا ہَے۔
سمّتی دا اِک شکتِیشالی دھڑا