پںجّاب اتے پںجّابی دے مُدّئی پْرسِدھّ سِکھّ وِدوان بھائی جَیتیگ سِںگھّ انںتّ لمبّی بِماری تۄں بائد کَینیڈا دی بْرِٹِش کۄلمبِّییا راج دے سری شہِر وِچّ 79 سال دی اُمر وِچّ اِس فانی سںسّار نُۄں الوِدا کہِ گئے ہن۔ نامور لیکھک جَیتیگ سِںگھّ انںتّ پِچھلے 28 سالاں تۄں کَینیڈا دے سری شہِر وِچ رہِ رہے سن۔

پںجّابی ساہِت دے ادب دے ہوالے نال اُنہاں دا اِک وِشیش مُکام سی۔ اُنہاں پںجّابی ماں بۄلی دی جھۄلی وِچ لگپگ دۄ درجن پُستکاں پائیِیاں ہن٬ جِنہاں وِچۄں 3 پُستکاں غدر دی گُۄںج٬ سِمرتی گْرںتھّ بھائی رݨدھِیر سِںگھّ اتے پںتھّ دی سۄن چِڑھی بھائی

کئی واری کِسے وِئکتی دی کابلِیئت اُسدا لابھ کرن دی تھاں نُکسان کر جاںدی ہَے٬ کِئُںکِہ اُسدی کابلِیئت تۄں خار کھاݨ والے اُسدی وِدوتا اتے کابلِیئت دے اجِہے وِرۄدھی بݨدے ہن کِہ اُسدِییاں جڑھاں وِچّ تیل دیݨ تۄں گُریذ نہِیں کردے۔ وَیسے اُسدی کِسے نال کۄئی نِجّی دُشمݨی نہِیں ہُںدّی٬ دُشمݨ تاں اُسدی کابلِیئت ہی بݨ جاںدی ہَے۔ بِلکُل اِسے ترہاں بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں نال ہۄئِیا ہَے۔ بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں بہُتا پڑھِیا لِکھِیا نہِیں ہَے٬ بھاو اُسنے ڈِگرِییاں نہِیں کِیتِییاں ہۄئیِیاں٬ سِرپھ ہائِر سَیکںڈّری تک پڑھائی کِیتی ہۄئی ہَے٬ پْرںتُّۄ اُہ گِیانوان ہی نہِیں سگۄں اُس ک

سرِیرک رُۄپ وِچّ تاں کیسر سِںگھّ نِیر نُۄں مَینُۄں سِرپھ اِکّ دۄ واری مِلݨ دا مَۄکا ہی مِل سکِیا سی کِہ اُہناں نُۄں درگاہی سدّا آ گِیا اتے اُہ سدا لئی سبھ نُۄں چھڈّ کے اݨجاݨ راہاں تے چلے گئے۔ پر اسل وِچّ کِسے لیکھک نال اسلی مُلاکات اُسدی لِکھت نُۄں پڑھن اتے مانݨ نال ہی ہُںدّی ہَے۔ اُس دی لِکھت وِچۄں اُس نُۄں مِلِیا ہاں اتے اُس لِکھت دا پْربھاو ساںجھا کر رِہا ہاں ۔

کیسر سِںگھّ نِیر نیں پںجّابی کاوِ جگت دی جھۄلی کُلّ 9 کِتاباں پائیِیاں ہن جِناں وِچۄں 4 بال کاوِ نال سمبّںدھِّت ہن گائُںدے بال 1960 ,جھِلمِل جھِلمِل تارے 1994, پھُلّ رںگّ برںگّ

ستویں دہاکے دے اںتّ اُتّے چلّی نکسلباڑی لہِر نیں سمُچّے بھارت دے چیتنّ اتے جۄشِیلے مدھّ-ورگی گبھّرُۄیاں نُۄں آپݨے کلاوے وِچّ لَے لِیا۔ ہُݨ تکّ آذادی نال جُڑے سُپنِیاں تۄں جن-سادھارن دا مۄہ-بھںگّ ہۄ چُکّا سی۔ سِیاسی-سماجی جِیون وِچّ نِتّ فَیلدے جا رہے بھْرِشٹاچار اتے آدرش-وِہِیݨتا تۄں لۄک دُکھی سن۔ ’اِنکلاب‘ لئی تُرِییاں پارٹِییاں ’بُنِیادی سِدھّاںتک وکھریوِیاں‘ کارن پہِلاں ہی اڈّۄ-پاٹی ہۄ چُکِّییاں سن۔

نکسلباڑی اںدّۄلن نیں ’تیذ-گتی‘ نال ’دَۄڑ کے‘ اِنکالب تکّ پہُںچّݨ لئی جۄ نائرا دِتّا اُہ سُپنشِیل دِلاں لئی ہُلارا بݨ گِیا۔ اِس ل

ذِںدّگی دے اِہناں مُڈھلے ورہِیاں وِچّ میری سۄچ اُتّے پِںڈّ وِچّ لگّدے میلِیاں سمیں لگّدے دِیواناں اتے سمیں-سمیں وکھّ وکھّ راجسی پارٹِییاں دُیارا کِیتے جاںدے جلسِیاں/ڈرامِیاں دا وی اسر پِیا۔ ساڈے پِںڈّ گُرُۄ ہرگۄبِںدّ ساہِب اتے بھائی بِدھی چںدّ دی یاد وِچّ ہر سال دۄ وڈّے میلے لگّدے۔ پہِلا نَۄں جیٹھ نُۄں تے دُۄجا بھادۄں دی مسِّیا تۄں ستّ دِن پِچھۄں۔ اِہ میلے آکھںڈّ-پاٹھ رکھّݨ دے دِن تۄں لَے کے بھۄگ پَیݨ والے دِن تکّ لگّدے۔ تِنّے دِن باہر کھُلّہے پںڈّال وِچّ رات-دِن دِیوان سجّدے۔ ڈھاڈی اتے کوِیشر سِکھّ گُرُۄیاں دی کُربانی دِییاں واراں گائُںدے

اِہناں دِناں وِچّ ہی اتر سِںگھّ نیں آپݨے کِتاباں والے جھۄلے وِچۄں دۄ تِنّ ساہِتک-مَیغذِین کڈھّ کے وِکھائے۔ اِہناں وِچّ وکھّ وکھّ لیکھکاں دِییاں کوِتاواں٬ کہاݨِییاں تے لیکھ چھپے ہۄئے سن۔ میرے لئی ادبھُتّ چِیذ سن اِہ مَیغذِین۔ مَیں اُستۄں پڑھن لئی مںگّے تاں اُسنے کِہا کِہ اُہ میرے لئی ہی تاں لَے کے آئِیا ہَے۔ اُس کۄل تاں ہۄر وی اِسترہاں دے بہُت سارے پرچے سن پڑھن واستے۔ اُسنے اِہ وی دسِّیا کِہ اُسنُۄں اِہ ’کارُۄں دا خذانا‘ ساڈی ’چںدُّۄ کی‘ پتّی دے ڈاکٹر بلوںتّ سِںگھّ کۄلۄں لبھّا ہَے۔ بلوںتّ سِںگھّ تاں ساڈے سکِیاں وِچّۄں ہی سی۔ اُسنے فَۄج وِچّ ڈاکٹر وجۄں

ساںجھ دے ماہَۄل وِچّ جِتھّے میرا آپا دھارمِک تںگّ-دِلی دِییاں ولگݨا تۄں پار جا کے کھُلّہ-دِلے مانوواد دا دھارنی بݨ رِہا سی اۄتھے میرا سںوّیدنشِیل من سُݨِییاں کتھا-کہاݨِییاں راہِیں لیکھک بݨن لئی ذرخیذ ذمِین بݨ رِہا سی۔ پر اجے تکّ اِس ذمِین وِچّ کہاݨی دے مَۄکھِک بِیج ہی ڈِگّے سن۔

لِختی ساہِت نال میری سبھ تۄں پہِلی ساںجھ میرے پِتا نیں پوائی۔ اُہ اخبار٬ ناول اتے کہاݨِییاں پڑھن دا شَۄکِین سی۔ آپݨے پِتا دُیارا لِیاںدی سبھ تۄں پہِلی پُستک٬ جِہڑی مَیں آپݨے گھر ویکھی٬ اُہ سی گُرمُخ سِںگھّ مُسافِر دی ’وکھّری دُنِییاں‘ ; جِس وِچّ اُہدے جیلہ

ساںجھ دا ماہَۄل سمُچّے پِںڈّ وِچّ ہی رچِیا وسِّیا ہۄئِیا سی۔ گُرُۄ ہرگۄبِںدّ ساہِب تے بھائی بِدھی چںدّ دی یاد وِچّ ہر سال ساڈے پِںڈّ دۄ وڈّے دھارمِک میلے لگّدے اتے اِہناں میلِیاں اُپّر راگی-ڈھاڈی اتے کوِیشر سِکھّ-اِتِہاس سُݨائُںدے۔ مَیں ڈھاڈِییاں اتے کوِیشراں نُۄں بڑے اُماہ نال سُݨدا۔ سویرے ہی نہِیں رات نُۄں وی مَیں اِہناں دِیواناں وِچّ ہاذری بھردا۔ اِںج میرا سِکھّ-اِتِہاس اتے گُرمتِ-وِچاردھارا دے مانووادی پکھّاں نال لگائۄ ودھدا گِیا۔ ہر میلے اُتّے گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دی پالکی سمیت کِیرتن کردا جلُۄس سارے پِںڈّ وِچّۄں گُذردا۔ بِدھِیچںدِّیئے بابِیاں

کۄئی وی وِئکتی آپݨے اِتِہاس اتے ہالات دی پَیداوار ہُںدّا ہَے۔ جیکر مَیں لیکھک بݨ سکِیاں تاں اِس کرکے نہِیں کِہ میرے اُتّے پْرماتما دی کۄئی خاس مِہر ہۄئی سگۄں اِس کرکے کِہ میرے پِچھۄکڑ اتے چَۄگِردے وِچّ کِدھرے ناں کِدھرے٬ کُجھّ ناں کُجھّ اجِہا ذرُۄر ہۄویگا٬ جِس سدکا میرے اںدّر لیکھک بݨن دا بِیج ڈِگّ پِیا٬ جۄ سماں آئُݨ ’تے لۄڑِیںدی ’رَۄشنی‘ اتے ’گرمی‘ مِلݨ نال پھُٹّ پِیا۔

بھاویں اِس ’کُجھ ناں کُجھ‘ دی پچھاݨ کر سکݨی ڈاڈھی مُشکِل ہَے پر فِر وی بِیتے اُتّے نذر مارِیاں کۄئی کۄئی نکش اُگھّڑدا اُبھّردا دِسّ پَیںدا ہَے۔

میرا اِہ دائوا ہرگ

جسّۄوال گائُݨ میلِیاں دا مۄہڑِیگڈّ سی۔ اُس نُۄں پںجّابی سبھِیاچار دا بابا بۄہڑ کِہا جاںدا سی۔ اُہدا پُۄرا ناں اُہدے کدّ کاٹھ جِڈّا ہی سی -جتھیدار جگدیو سِںگھّ جسّۄوال۔ اُس نیں پِںڈّ جسّۄوال دی مشہُۄری اُویں ہی کرائی جِویں گریوالاں دِییاں کھیلہاں نیں کِلا رائِپُر دی کرائی۔ جے اُہ آپݨے ناں نال آپݨا گۄت گریوال جۄڑی رکھّدا تاں پِںڈّ جسّۄوال نُۄں دُۄر دُراڈے دے لۄک ناں جاݨ سکدے۔ جگدیو سِںگھّ دے ناں نال پِںڈّ جسّۄوال دا ناں وی دُۄر-دُۄر تک دھُمِّیاں۔ اُہ وِلکھّݨ شخسِیئت دا مالک سی٬ جِس وِچ انیکاں گُݨ سن۔ اُہدا جِیون رںگّ تماشِیاں دی لِیلہا