इस वेले दो भरवें दरिआ पंजाब विच्च वग रहे नें। नशिआं दे दरिआ नूं पंजाब विच्च वहिंदा छेवां दरिआ किहा जांदा है, जदों कि जवानी दे विदेशां वल्ल रुझान नें सत्तवें दरिआ दा रूप धारन कर लिआ है। दोनां दरिआवां नें घरां दे विहड़िआं दी रौणक गुंम कर दित्ती है। गलीआं, कालज अते तकनीकी कालजां विच्च सुंन जिही पसरी होई है। “किते साडा मुंडा नशिआं दे भर वगदे दरिआ विच्च ही नां रुहड़ जावे, किते होर मुंडिआं दे धक्के चहड़के इह वी … …।” इस सोच नाल मां-बाप कंब उठ्ठदे नें। पिंड दे खोलिआं, बेअबाद थावां, जां फिर सुंनीआं गलीआं विच्च पिंड

इक्क खामोश चुप्प हमेशा उसदे अंग-संग रहिंदी। पर इस चुप्प दा राज़ उसने कदे वी आपणे साथीआं नाल सांझा नहीं सी कीता। हां, बैंक दे मैनेजर हुंदिआं उह लोकां दे कंम आउण दी हर संभव कोशिश करदा, नौजवानां दी मदद लई हमेशा यतनशील रहिंदा। बिरध आशरम विच्च जाके बज़ुरगां दी सेवा करना, आशरम लई लोड़ींदे समान दा प्रबंध करना, वातावरण नूं सुखावां अते हरिआ-भरिआ बणाउण लई बूटे लवाउणे अते उनहां दी देख-भाल करनी, गरीबां, मज़दूरां अते लोड़वंदां दे पसरे हत्थां लई उह आपणा परस खाली करन लग्गिआ देर नहीं सी लाउंदा। तिंन-चार रुझेविआं विच्चो

किसे विदवान दे बोल हन, “ज़ुलम सहिंदी खामोशी दा धमाका कई वार घर दीआं नीहां वी हिला दिंदा है।” दिल ’ते हत्थ धरके सोचीए कि जिनहां घरां अंदर नशिआं कारन सत्थर विछदे नें, जिनहां घरां दे मापे इकलौते पुत्तां दीआं लासां नूं मोढा दे रहे नें, जिनहां मापिआं दे इकलौते पुत्तां दीआं लाशां किते झाड़ीआं विच्चों, किते सड़कां ’ते, किते बाथरूमां विच्च, किते सुंन-सान खोळिआं विच्चों, किते सटेडीअमां विच्चों नशे दी ओवरडोज़ कारन मिलदीआं हन, उनहां मापिआं दे कीरने तां पत्थरां नूं वी रुआउण वाले हुंदे हन। भला उनहां वकत दे मारे माप

नशिआं दी मारू हनेरी ’ते चिंता दा प्रगटावा करदिआं असीं चार दोसतां नें फैसला कीता कि समाज दे वडेरे हित नूं मुख्ख रख्खदिआं सकूल दे विदिआरथीआं नूं नैतिक कदरां कीमतां दा पाठ पहड़ाउण दे नाल नाल उनहां नूं नशिआं दे मारू नुकसानां तों जाणू करवाके दूर रहिण दी प्रेरना दित्ती जावे। उनहां दे मनां ’ते इस प्रकोप दा असर नां पवे अते उह नशिआं वल्ल मूंह ही नां करन, इसदे लई ज़िल्हा संगरूर दे सकूलां विच्च प्रारथना सभा समें विदिआरथीआं नूं सबोधन करन अते उनहां नाल इस संबंधी विचार वटांदरा करन दी विउंतबंदी बणा लई गई। इस संबं

पंजाब इस वेले बहु-पख्खी अते बहु-परती संकट विच्चों गुज़र रिहा है। डरग्ग माफीआ, रेत माफीआ, ज़मीन माफीआ, जंगल माफीआ, शराब माफीआ, गैंगसटर कलचर, फिरौतीआं, अगवा, दिन दिहाड़े कतल, करज़िआं हेठ दब्बी किरसानी, फसलां अते नसलां ’ते मंडलाउंदे खतरे दे बद्दल, धीआं दी राखी करदिआं बाबलां दे कतल, सड़कां ’ते दनदनाउंदी फिरदी बेरुज़गारी, पहड़ीआं लिखीआं बेरुज़गार लड़कीआं वल्लों पाणी वालीआं टैंकीआं ’ते रोस धरने दिंदिआं उत्थे ही करूए दा वरत खोल्हणा, विकास दी खड़ोत, लुट्टां खोहां, चेन झपटमारीआं अते जान लेवा हमलिआं तों डरदिआं लोकां दा

पंजाब दीआं 13237 पंचाइतां दी चोण 15 अकतूबर 2024 नूं हो रही है। इस विच्च जित्थे 13237 पिंडां दे सरपंचां दी चोण होणी है, उत्थे ही 83437 पंचाइत मैंबरां वी चुणे जाणे हन। कुल्ल 1,33,97,922 वोटरां नें आपणे आपणे पिंड दी पंचाइत नूं वोटिंग प्रणाली राहीं चुणना है। वोटरां विच्च 63,46,008 औरतां अते 70,51,722 मरद अते बाकी होर कैटेगरी नाल संबंधित हन। सुखांतक पहिलू इह है कि गिणती दे कुझ कु पिंडां विच्च सरब संमती नाल पंचाइतां होंद विच्च आईआं हन। पर बाकी पिंडां विच्च धड़ेबंदी, इक्क दूजे नूं ठिब्बी लाउणा, वोटरां नूं भरमाउ

5 जनवरी 2007 नूं गुरू नानक देव यूनीवरसिटी अंम्रितसर विच्च नशिआं विरुध्ध होए सैमीनार दी प्रधानगी उस वेले दे गवरनर स्री रौडरिगज़ नें कीती सी। उस वेले केंदरी जेल्ह अंम्रितसर दे मुखी अते सीनीअर पुलिस अधिकारी कुंवर विजे प्रताप सिंघ आई.पी.ऐस्स नें किहा सी कि असीं पुलिस वाले इमानदारी अते सिदक दिली नाल चाहीए तां नशिआं दी नामुराद बिमारी तों इक्क हफते विच्च छुटकारा पाइआ जा सकदा है। पर उस वल्लों निराशता भरी सुर विच्च किहा गिआ सी कि साथों इह आस नां रख्खिओ। स्री कुंवर विजे प्रताप सिंघ दे इहनां बोलां नाल हाल विच्च संना

पंजाब दे पुलिस विभाग नें दाअवा कीता है कि पिछले दस महीनिआं विच्च 13.62 करोड़ दी डरग्ग मनी फड़ी गई है। नशा तसकरी दा धंदा करन वालिआं दी 200 करोड़ दी संपती ज़बत कीती गई है। 7086 तसकरां उत्ते केस दरज करके उनहां नूं जेल्ह भेजिआ गिआ है। 780 किलोग्राम हैरोइन, 860 ग्राम अफीम, 357 कुइंटल भुक्की अते 290 करोड़ दीआं नशीलीआं दवाईआं फड़के नशिआं दी रोकथाम लई यतन कीता गिआ है।

गंभीर प्रशन साडे साहमणे आउंदा है कि इक्क पासे तसकरां दी ग्रिफतारी अते उनहां कोल बरामद नशिआं दे अंकड़े साहमणे आउंदे हन, पर दूजे पासे औसतन

मोगा ज़िल्हे दे कोट ईसे खां कसबे दे नेड़े चीमा पिंड विच्च ‘आस दी किरन’ नां दा अणअधिकारत नशा छडाऊ केंदर इलाके दे चार पंज नौजवान लड़किआं नें रलके खोल्हिआ होइआ सी। किसे वी नशा छडाऊ केंदर जां मुड़ वसाऊ केंदर नूं चलाउण लई पंजाब दे हैलथ विभाग तों मनजूरी लैणी पैंदी है अते इह मनज़ूरी निरधारत शरतां उपरंत ही दित्ती जांदी है। मनोविगिआनक डाकटर दा होणा, सिहत करमचारीआं दा होणा, योग काऊंसलर, नरसां, वारड बुआए, साफ सुथरी हवादार इमारत अते साफ सुथरा वातावरण इक्क नशा छडाऊ केंदर विच्च होणा ज़रूरी है। सरटीफिकेट जारी करन तों

राज सत्ता ’ते काबज़ सिआसी आगू, पुलिस विभाग अते सिहत विभाग दे अधिकारी जिस तरीके नाल पंजाब दे नशिआं दा लक्क तोड़न, नशईआं नूं मुख्ख धारा विच्च लिआउण अते नशे दी बरामदगी दा दाअवा करदे हन, दरअसल ज़मीनी पध्धर ’ते पुज़ीशन इस तों बिलकुल वख्खरी है। इस वेले नां तां नशिआं कारन मौतां दे अंकड़िआं नूं ठल्ल्ह पई है अते नां ही लुट्टां खोहां खटीआं हन। पैदल चलदीआं सवारीआं नूं जित्थे हर समें नशेड़ीआं दे जान लेवा हमले दा डर बणिआ रहिंदा है, उत्थे ही रिकशे ’ते बैठी सवारी वी आपणे आप नूं सुरख्खिअत महिसूस नहीं करदी। झपटमार पलां विच्च ही

कुड़ी दे विआह लई तिआर कीते दहेज दी सड़ी होई पेटी।

प्रसिध्ध शाइर बशीर बदर दा शेअर है:

“लोग टूट जाते हैं एक घर बनाने में।

तुम तरस नहीं खाते बसतीआं जलाने में।”

उपरोकत शेअर पहड़दिआं साडे साहमणे 1947 अते फिर 1984 दे उह दुखांतमई द्रिश साहमणे आ जांदे नें जदों खून दी होली खेडदिआं घरां नूं अगनी भेंट कीता गिआ। दहिशत दे प्रछावें हेठ लोक आपणी जान बचाउण लई भटकदे रहे। दरिंदगी दे इस दौर विच्च लोकां दीआं चीकां, कुरलाहटां, खून दे वहिंदे अत्थरूआ

अंदाज़न 19 कु वरहे मैं नशा छडाऊ केंदर दे डाइरैकटर वजों सेवा निभाई है। नशईआं नूं धरम, साहित अते किरत दे संकलप नाल जोड़ के मुख्ख धारा विच्च लिआउण दे हर संभव यतन कीते जांदे सन। उस दिन मैं बहुत ही हैरान अते प्रेशान होइआ, जदों मापे आपणे 13-14 साल दे पुत्तर नूं नशा छडाउण लई लै के आए। जिस सकूल विच्च लड़का पहड़दा सी, उस सकूल दा अधिआपक वी नाल आइआ सी। अधिआपक नें दस्सिआ कि अज्ज ही सवेर दी प्रारथना समें इह बेहोश हो के डिग पिआ सी। तुरंत मापे वी बुला लए। कुझ देर बाअद मुंडा होश विच्च आ गिआ। पिआर नाल पुछ्छण ते उसने दस्स

इस वेले पंजाब दीआं बरूहां ’ते आफ़तां दे ढेर हन। बहु-पख्खी अते बहु-परती संकट विच्च घिरिआ पंजाब इंज लगदा है जिवें गुबारा अणगिणत सूईआं दी नोक ’ते खहड़ा होवे। किसे पासिउं सुख्ख दी ख़बर नहीं आ रही। इक्क-पासे नशिआं दी मार हेठ जवानी सिविआं दी भीड़ विच्च वाधा कर रही है, दूजे पासे ज़मीन गहिणे रख्ख के, घर दा गहिणा गट्टा वेचके अते मापिआं नूं हर पासिउं खुंघल करके अमरीका विच्च डालर कमाउण वाले नौजवान मौत नाल खहिण उपरंत हत्थकड़ीआं विच्च जकड़े वतन वापस परत रहे हन। मापिआं दे वैण अते नौजवानां दे चिहरिआं ’ते छाई घोर उदासी मन न

नशे दे प्रकोप कारन इक्क भैण दे रूप विच्च, इक्क धी दे रूप विच्च अते इक्क मां दे रूप विच्च औरत सभ तों वध्ध पीड़त है। जिस औरत दा इकलौता पुत्त नशिआं दी दलदल विच्च धसके सिविआं दे राह पिआ होइआ है, उस औरत दी मानसिक, सरीरक, आरथिक अते परिवारक हालत कख्खां तों हौली अते पाणीउं पतली हुंदी है। विहड़े विच्च अणविआहे नौजवान दी लाश ’ते खून दे अत्थरू वहाउंदिआं जदों भैण लाश बणे वीर दे चिहरे ते सिहरा बंनहदी है, उह दरदमई द्रिश पत्थरां नूं वी रुआउण वाला हुंदा है अते जदों नौंवीं दसवीं विच्च पहड़दी हुशिआर कुड़ी वज़ीफे वाली राशी आपणी

नशईआं दा आपणा नाशवान संसार हुंदा है। खुंढी सोच, रिशतिआं दी लोक-लज्ज तों बेखबर, खुदगरज़ी दी भावना भारू, नशे दी प्रापती लई घटीआ तों घटीआ पध्धर तक जाण तों वी संकोच नहीं करदे। नशा मिल गिआ तां ढोले दीआं गाउंदे नें, जे नशा नहीं मिलिआ तां कंधां कौळिआं विच्च टक्करां मारदे फिरदे नें। रात समें जदों लोक घूक सुत्ते पए हुंदे नें, उस समें नशई आउण वाले समें लई नशे दा जुगाड़ बणाउण वासते विउंतबंदी करके ठग्गी ठोरी जां फिर चोरी दीआं वारदातां नूं अंजाम दिंदे नें। अजिहा कुझ उह दिन दिहाड़े वी कर लैंदे नें। उह रोटी दी भुख्ख सहि स

12 जनवरी 2025 नूं पंजाब दे राजपाल स्री गुलाब चंद कटारीआ नें बुध्धीजीवीआं, चिंतकां, समाज सेवकां अते कलाकारां दी मीटिंग आपणे निवास असथान ’ते सद्दी सी। पंजाब भर विच्चों सद्दीआं 40 कु शखसीअतां दी मीटिंग दा मैं वी हिस्सा बणिआ सी। राजपाल जी नें जित्थे पंजाब दी नशिआं संबंधी विसफोटक सथिती ’ते चिंता दा प्रगटावा कीता, उत्थे ही हाज़र शखसीअतां नूं अपील कीती कि पंजाब नूं इस गंभीर समस्सिआ विच्चों कढ्ढण लई आपणा आपणा योगदान पा के नशिआं दे प्रकोप तों पंजाबीआं नूं बचाइआ जावे। उहनां दी अपील उपरंत हाज़र शखसीअतां नूं आपणे आपणे

पंजाब सरकार वल्लों नशिआं विरुध्ध युध्ध इक्क मारच 2025 तों शुरू कीता गिआ है। सरकार वल्लों इह वी ऐलान कीता गिआ है कि इस संबंध विच्च ज़ीरो टौलरैंस दी सख़ती नाल पालणा करदिआं सत्थर विछाउण वाले नशे दे विउपारीआं नूं बख़शिआ नहीं जावेगा। इस संबंध विच्च नशे दा धंदा करन वाले अंदाज़न 64 दोशीआं नूं रोज़ाना ग्रिफतार करके जेल्हां विच्च भेजिआ जा रिहा है। कई थांवां ’ते इस काले धंदे राहीं बणाईआं जाइदादां उत्ते बुलडोज़र वी फिरिआ है। इनहां दलेराना कदमां लई पंजाब दे लोक भावें खुश हन पर उहनां दा कहिणा है कि इस धंदे नाल संबंधित व

उहदे ऐम्म.ए. पास पुत्तर दी चंडीगहड़ विच्च इंटरविऊ दा सद्दा हालां आउणा सी। असामी लई लिखती टैसट उसने पास कर लिआ सी। “जे आपणे इलाके दे मंतरी दा थोड़ा जिहा टुल्ल लग्ग जे तां मुंडा आहरे लग्ग जू” इह सोच के उसने मंतरी दी कोठी कई गेड़े मारे। वोटां वेले पूरी मदद करन करके उह मंतरी ’ते आपणा हक्क वी समझदा सी। पर मंतरी उत्थे नहीं मिलिआ। उत्थे खहड़े पुलिस वाले नें दस्सिआ कि इत्थे तां मंतरी साहिब सबब्बीं गेड़ा मारदे नें, उह जां तां सैकटरीएट विच्च मिलणगे जां फिर चंडीगहड़ कोठी विच्च। इत्थे गेड़ा मारन दा कोई फाइदा नहीं। उसने आपणे प

नशई विअकती आपणी ज़िंदगी, आपणा भविख्ख नशिआं दी पूरती लई दाअ ’ते ला दिंदा है। उहदे साहमणे रिशतिआं दी कोई महत्तता नहीं हुंदी। नशा नां मिलण जां तोड़ लग्गण दी सथिती विच्च उहनूं आपणे खून दे रिशते वी विहु वांग लग्गदे हन। पतनी दी कुट्टमार, मां-पिउ दी बेइज़्ज़ती अते औलाद दी ज़िंदगी नाल खिलवाड़ करन लग्गिआ नशई नूं कोई भैअ जां चिंता नहीं हुंदी। नशा मुकत समाज सिरजण दे संकलप नाल चलदिआं मैनूं अजिहे अनेकां केसां नाल साहमणा करना पिआ है।

इक्क 65 कु सालां दा बज़ुरग नशा मुकत होण लई आइआ। उह इकल्ला ही आइआ सी, परिवार दा कोई

इक्क बुत्तघाड़े नें पत्थर तराश के खूबसूरत बुत्त तिआर कीता। उस बुत्त नूं देखके दरशक अश अश कर उठ्ठे। इक्क दरशक नें बुत्तघाड़े नूं मुख़ातिब होके पुछ्छिआ, “तुसीं इह खूबसूरत बुत्त किवें बणाइआ?”

बुत्तघाड़े नें मुसकराके जवाब दित्ता, “इह खूबसूरत बुत्त तां पत्थर दे विच्च ही सी, मैं तां वाधू पत्थर हटा दित्ता अते खूबसूरत बुत्त तिआर हो गिआ।” दरअसल अधिआपक दा करम वी उस बुत्तघाड़े वरगा ही है। अधिआपक कोल जदों विदिआरथी पहिली वार आउंदा है तां उस कोल अख्खां तां हुंदीआं हन, पर उस नूं नज़र अधिआपक नें देणी हुंदी है। इस करके ही अधिआपक न