30 اگست 2026 دا سماگم وِشیس رِہا۔ وَیسے تاں 90واں جنم-سال کِسے دا وی منائِیا جاوے – اُہ اِکّ وِشیس سماگم ہی ہُںدّا ہَے۔ پر جد اِہ پنُّۄں ورگی پْرسِدھّ٬ بہُ-پکھّی اتے ہرمن-پِیاری ہستی دا ہۄوے٬ تاں اِہ ہۄر وی وِشیس بݨ جاںدا ہَے۔

سماگم دا اِکّ پکھّ اِہ وی رِہا کِہ اِہ سال سْری متی پتوںتّ کَۄر جی پنُّۄں دا وی 90واں جنم-ورہا ہَے۔ بھاو اۄہ 70 کُ سال ذِںدّگی دے ہر کھیتر ’چ٬ پنُّۄں ساہِب دے کدم نالھ کدم مِلا کے چلّے ہن۔ پنُّۄں ساہِب ورگے انُسشنی اِنسان دے کدم نالھ کدم مِلا کے چلّݨا بہُت و

بُدھّی اتے اِسدا کارج-کھیتر

آپاں منُکھّ آپݨے-آپ نُۄں بُدھِّیمان سمجھدے ہاں اتے بُدھِّیمان (Homo sapiens) کہائُںدے ہاں۔ ماݨ کردے ہاں کِہ بُدھّی راہِیںیاپاں٬ وِگِیان٬ تکنالۄجی٬ ارتھ-وِوستھا٬ سارے کھیتراں ’چ چمتکاری ترکّی اتے سمُچّی کھُشہالی پْراپت کر سکے ہاں۔ پر مہامپُرکھ سانُۄں مُۄرکھ وی کہِںدّے ہن اتے سبُۄت وجۄں٬ ساڈی مُۄرکھتا کارن واپرِییاں بھِیانک اِتِہاسک وارداتاں ساڈے ساہمݨے رکھدے ہن۔ آپاں کھُد وی اِتِہاس وِچّ ہۄئے ذُلم اتے بربادِییاں تۄں شرمِںدّا ہاں اتے سںسّار دے مَۄجُۄدا مںدّے ہالاتاں نُۄ

اَۄکسپھۄرڈ اِںگلِش ڈِکشنری والھے ہر سال٬ اِکّ نواں شبد سِرجدے جاں اپݨائُںدے ہن٬ جۄ سںسّار دے پرچلّت اںدّاذ٬ شَیلی٬ لۄکا-چار جاں اِس دی کِسے سمکالی وِشیشتا دی ترجمانی کردا ہَے۔ اِہ شبد٬ مَۄکے دے سبھِیاچارک٬ راجنِیتک٬ سماجِک جاں ہۄر کھیتراں دی دشا اتے دِشا دا پْرتِیک ہُںدّا ہَے اتے اِکّ شبد ہُںدِّیاں ہۄئِیاں وی٬ اِہ اِکّ پرِبھاشا دا کمّ کردا ہَے۔ اِس پْرتھا انُسار اِنہاں نیں 2016 ’چ ’پۄسٹ-ٹرُتھّ‘ (Post-Truth) نُۄں آپݨا ’ورڈ آف دا اِیئر‘ گھۄشِت کِیتا۔ اِس دی پرِبھاشا ہَے: ’اۄہ یُگّ جِس ’چ جن-متّ بݨائُݨ جاں بدلݨ لئی٬ اسلِیئت اتے سچّ دی بج

اجّ دے پْرسِدھّ اِتِہاسکار-پھِلاسپھر یُوال نۄیا ہراری ولۄں لِکھی اتے 2024 وِچّ چھپی کِتاب ’نَیکسج‘( Nexus), سںسّار دِییاں ’بَیسٹ سَیلّرج‘ وِچّۄں وی چۄٹی دی کِتاب ہَے۔ اِہ پتھّر یُگ تۄں لَے کے٬ اجّ دی اے.آئی تکّ دے سُۄچنا-جالھاں (اِنپھارمیشن نَیٹّ-ورکس) دا سںکھّیپ اِتِہاس ہَے۔ سُۄچنا-جالھ تۄں بھاو ہَے سُۄچنا (جاݨکاری) دے سںچّار جاں پرسار دا سِسٹم٬ تاݨا-باݨا۔ پتھّر-یُگ تۄں شُرُۄ ہۄ کے سمیں-سمیں سِر٬ ستھانک لۄڑاں اتے ہالاتاں انُسار٬ سُۄچنا-پرسار دے انیکاں سِسٹم وِکسِت ہۄئے ہن – اُداہرن وجۄں٬ اواجاں راہِیں٬پَیدل اتے گھۄڑ-سواراں راہِیں٬ کبُۄ

اِہ کہاوت٬ اجّ دی سمُچّی تکنَۄلۄجی اتے اِس دِییاں بْراںچاں – کھاس کر کے کمپِّئۄُٹر سائِںس اتے اگّے اُس دی اُپ-بْراںچ آرٹِیپھِیشِیئل اِںٹَیلِیجَیںس (اے.آئی )– ’تے پُۄری ڈھُکدی ہَے۔ اِہ سۄنا ہَے کِئُںکِہ اِس دِییاں اڈّ-اڈّ بْراںچاں دے سُمیل راہِیں منُکھّ٬ تھۄڑے سمیں ’چ ہی ابھُۄت-پُۄرب بہُ-پکھّی ترکّی کر سکِیا ہَے۔ اِس کر کے اجّ اسِیں آپݨے پُۄروجاں تۄں ہر پکھّۄں اتے کِتے ودھّ سادھن-سمپّنّ٬ خُشہال اتے سُکھی ہاں۔ ہر کۄئی اِس گلّ نالھ سہِمت ہَے کِہ اجّ دا یُگّ اِس سںسّار ’چ جِئُݨ دا سبھ تۄں ودھِییا یُگّ ہَے۔

پر 2024 دے نۄبل پُرسکار نالھ سنمانِت دۄ پْرس

کنیڈا-نِواسی پںجّابِییاں لئی اِہ بہُت ماݨ اتے کھُشی والھی گلّ ہَے کِہ شْری کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ جۄ پںجّابی کمپِّئۄُٹرِیکرن دے سںسّار-پْرسِدھّ ماہِر اتے پںجّابی بھائی-چارے نُۄں اِس پْرتی سجگّ کرن والھے اݨتھکّ سماج-سیوی ہن٬ نُۄں اۄںٹارِیئۄ سرکار نیں٬ ’اۄںٹارِیئۄ سِینِیئر اچِیومَیںٹ اوارڈ 2024’ نالھ سنمانِت کِیتا ہَے۔ اِہ سنمان جِیو

کھیڈاں شُرُۄ تۄں ہی اِنسان دِییاں پسںدِّیدا کاروائیِیاں رہِییاں ہن پر سمیں اتے ستھان انُسار اِنہاں دا سرُۄپ اتے مںتّو بدلدا رِہا ہَے۔ اُدیۄگِک یُگ تۄں پہِلاں سرِیرک شکتی دا بہُت مہتّو سی اتے اِس نُۄں ودھائُݨ اتے کائِم رکھّݨ دے مُکھّ سادھن کھیڈاں ہی سن۔ اِس تۄں اِلاوا اِہ من پرچاوے دا وی سادھن سن۔ پر اِہ کاروائیِیاں سماج دے گھٹّ-گِݨتی اُچّ ورگاں تک ہی سِیمت سن۔ بہُ-گِݨتی جن-سدھارن دا رۄذ-مرا دا جِیون سخت سرِیرک مِہنت والھا سی جِس کر کے اُنہاں نُۄں وادھُۄ کسرت دی ذرُۄرت ہی نہِیں سی پَیںدی۔ ناں ہی سرکاراں دی اِس ورگ دِییاں سِہت-سیواواں وِچّ کۄئی د

ہر سال 20 مارچ دا دِن سںیُّکت راشٹر سںگّٹھن ولّۄں ’اںتّر-راشٹری پْرسنّتا دِوس‘ دے تَۄر ’تے منائِیا جاںدا ہَے اتے اِس دِن ’وِشو پْرسنّتا رِپۄرٹ‘ (World Happiness Report) وی جاری کِیتی جاںدی ہَے۔ اِہ رِپۄرٹ سںگّٹھن دے ’سوَے-نِربھر وِکاس سمادھان وِبھاگ‘ (Sustainable Development Solutions Network) ولّۄں تِیار کِیتی جاںدی ہَے۔ اِس وِچّ وِئکتِیگت پْرسنّتا اتے بھلائی٬ اتے دیشاں دی سمُچّی پْرسنّتا نال سبںدھِّت اڈّ-اڈّ پکھّاں بارے وِستھار نال چرچا کِیتی جاںدی ہَے۔ ہر سال کُجھ ڈھُکّویں پکھّ چُݨے جاںدے ہن٬ جِویں کِہ اِس سال دی رِپۄرٹ وِچّ

وِشو-وِیاپی واتاورݨ وِچّ ہۄ رہے ہانِیکارک پرِورتن نُۄں ٹھلّہ پائُݨ واستے 195 مَیمبر-دیشاں ولۄں سرب-سمّتی نال پروانت ’پَیرِس واتاورݨ سمجھَۄتا‘, سںیُّکت راشٹر دا اِکّ اِتِہاسک سمجھَۄتا ہَے جِہڑا کِہ 2016 تۄں لاگُۄ ہۄئِیا ہَے۔ اِسدے نائۄں تۄں لگدا ہَے کِہ شائِد اِس نال ساڈا کۄئی سبںدھّ نہِیں پر اِہ بھُلیکھا ہَے۔ اِسدا سبںدھّ ساڈے سبھ دے ورتمان اتے بھوِکھّ نال ہَے۔ ناں سِرپھ ساڈے٬ نال بلکِہ ساڈِییاں آئُݨ والھِییاں پِیڑھِییاں نال وی۔ اِہ سمجھَۄتا اُس کھِلواڑ دے گلت نتِیجِیاں نُۄں درُست کرن دا اِکّ سرب-پکھّی اُپرالا ہَے جِہڑا آپاں سمُۄہک تَۄر ’تے دھرتی دے واتاورݨ

سںسّار بھر دے منُکھّی برابری دے ہامی٬ ہر ورگ دے بُدھِّیجِیوی اِس گلّ تۄں چِںتّت ہن کِہ آئُݨ والھے سمیں وِچّ ناں-برابری دے ودھݨ اتے ہۄر تِیبر ہۄݨ دِییاں سمبھّاوناواں پَیدا ہۄ رہِییاں ہن۔ یُۄ اَینّ اۄ دی 2020 دی ’ورڈ سۄشل رِپۄرٹ‘, جِسدا تھِیم ناں-برابری سی٬ انُسار پِچھلے کئی دہاکِیاں دی بیئںتّ آرتھِک اُپج٬ سںسّار دے دیشاں دی آپسی اتے اںدّرُۄنی ناں-برابری نُۄں گھٹائُݨ وِچّ اسپھل رہی ہَے۔ اجّ وی نسل٬ ورگ٬ لِںگّ٬ دیش٬ اتے سماجِک اتے مالی ہالات لۄکاں دے ترکّی دے مَۄکِیاں نُۄں پُۄری ترہاں پْربھاوِت کر رہے ہن اتے ناں-برابری دا مُکھّ کارن بݨے ہۄئے ہن۔

مہامپُرکھاں دے دسّݨ انُسار منُکھّ دی مانسِک اتے آتمِک پْرتِبھا اسِیم ہَے پر اِسدے انُبھو وِئکتِیگت ہُںدّے ہن۔ اِنہاں دی کۄئی گِݨتی-مِݨتی جاں اِنہاں دا کۄئی ناپ-تۄل نہِیں کِیتا جا سکدا۔ اِہ اُجاگر گھٹّ ہُںدّے ہن اتے اِسے کرکے اِنہاں دی چرچا وی گھٹّ ہُںدّی ہَے۔ اِسدے اُلٹ منُکھّ دی سرِیرک سمرتھّا بھاویں اسِیم نہِیں پر اِسدا وی اُہ آپݨے کِیاس تۄں کِتے ودھّ وِکاس کر سکدا ہَے۔ اِس وِکاس نُۄں ہۄر چاہوان دیکھ٬ گِݨ اتے مِݨ سکدے ہن اتے اِس تۄں پْریرنا لَے سکدے ہن۔ اجّ سںسّار وِچّ نِئمِت ڈھںگّ نال اجِہِییاں انیکاں ترہاں دِییاں کاروائیِیاں٬ کھیڈاں اتے

تَۄبا جام-شِکن٬ جام تَۄبا-شِکن٬

اکاش وِچّ بِجلی دا چمکݨا کُدرتی ورتارا ہَے جِسدا ذِکر سںسّار دے سارے پُراتن گْرںتھّاں اتے ساہِت وِچّ مِلدا ہَے اتے اِس نال کئی کِسم دے مِتھّ جُڑے ہۄئے ہن۔ اِسدی چمک وِچّ اُۄرجا (Energy) دی ماترا بہُت گھٹّ اتے تھۄڑھ-چِری ہُںدّی ہَے پر کرںٹّ بہُت ذِیادا ہُںدّا ہَے۔ اِس کرکے اِس تۄں کۄئی لابھ اُٹھائُݨ دی گلّ دُۄر٬ اُلٹا اِسدے خترِیاں تۄں بچݨ دی لۄڑ پَیںدی ہَے۔ اجّ-کلّہ سبھ اُچِّییاں اِمارتاں اتے بݨتراں آدِ اُتّے اِس تۄں بچائۄ لئی جںتّر لگّے ہۄݨ دے باوجُۄد٬ اِنہاں دے ڈِگݨ کر کے ہۄئے جانی نُکسان اتے لگِّییاں اگّاں دِییاں گھٹناواں اکسر ہُںدِّییاں ر

آپݨے ڈھِڈّ تۄں دۄ-تِنّ دِن پْریشان رہِݨ پِچھّۄں مَیں لبھّ-لبھا کے اِکّ دِن ڈھِڈّ دا (آپݨے جاݨے) مُبائیِل مِلائِیا۔ کِسے نیں اگِّئۄں ستِکار نال ہَیلۄ کِہا پر مَیں اَۄکھا جِہا ہۄ کے پُچھِّیا٬ “سُݨا بئی ڈھِڈّ سِیاں٬ کی ہال اےَ تیرا؟ کئی دِناں تۄں مَینُۄں پْریشان کرِیں جانا اَیں۔”

سںسّار دے سارے منُکھّاں دی نسل (species) دا سائِںسی نائۄں ہَے ’ہۄمۄ سیپِیئنج‘ (Homo sapiens), جِسدا ارتھ ہَے سِیاݨا٬ بُدھِّیمان٬ جاں وِچاروان منُکھّ۔ اِہ نائۄں 1758 وِچّ سوِیڈن دے اِکّ مشہُۄر سائِںسدان کَیرُلس لِنِیئس نیں رکھِّیا سی؛ بلکِہ سارے جاندار پْراݨِییاں دے سائِںسی نائۄں رکھّݨ دی پْرݨالی دا آوِشکار ہی اُس نیں کِیتا سی اتے اِہ ہی اجّ سارے سںسّار وِچّ پْرچلت ہَے۔ سرِیر اتے سُبھاء دے کُچھ لچھّݨاں کرکے پشُۄ-جگت دے پْراݨِییاں نال میل کھاݨ کر کے بھاویں منُکھّ نُۄں پشُۄ-جگت (اَینِیمیلِییا کِںگّڈم Animalia Kingdom) وِچّ رکھِّیا گِیا ہَے پر کُدرت ول

25 دسمبّر 2021 نُۄں پُلاڑ-وِگِیانِییاں نیں وِشو-پدھّر ’تے اِکّ اِتِہاسک اتے مہتّو-پُۄرن پْراپتی کِیتی ہَے٬ جِسدا باہر دے جگت نُۄں گھٹّ پتا لگِّیا ہَے۔ اِس دِن ’جیمس وَیبّ‘ نائۄں دی اِکّ بہُ-مںتّوی ’دُۄربِین‘ پُلاڑ وِچّ بھیجی گئی ہَے جِہڑی کِہ ہُݨ تک بݨی سبھ تۄں شکتِیشالی اتے سبھ تۄں اُنّت کِسم دی دُۄربِین ہَے۔ اِسدی کِیمت 75 ہذار کرۄڑ رُپئے ہَے اتے اِسدی یۄجنا-بںدّی کرن اتے اِس نُۄں بݨائُݨ وِچّ 25 سال لگّے ہن۔ گُںجھّلھدار تکنِیکی پْرۄجَیکٹ ہۄݨ اتے مائِک کارناں کر کے اِس نُۄں اِنا سماں لگّ گِیا۔ بھاویں اِہ امرِیکا٬ کنیڈا اتے یُۄرپی دیشاں دی ساںجھی پ

جُلائی 10 دے پںجّابی ٹْرِبِئۄُن وِچّ اِںج. بلدیو سِںگھّ سراں٬ سابکا چیئرمَین-کم-مَینیجِںگّ ڈائِرَیکٹر٬ پںجّاب بِجلی کارپۄریشن نیں آپݨے اِکّ بیباک لیکھ راہِیں مَۄجُۄدا بِجلی سںکّٹ بارے سںکھِّپت پر ارتھ-بھرپُۄر جاݨکاری دِتّی ہَے۔ اِس وِلکھّݨ لیکھ وِچّ اُنہاں نیں جِتھّے پاٹھکاں نُۄں سرل ڈھںگّ نال اِس سںکّٹ بارے سمجھائِیا ہَے٬ اُتھّے نال ہی مَۄجُۄدا پْربںدھّ نُۄں اِس نال نِپٹݨ واستے اُپیۄگی سُجھاء وی دِتّے ہن۔ مَۄجُۄدا بِجلی سںکّٹ تکنِیکی اتے پْربںدھّکی دْرِشٹی تۄں اِکّ اہِم اتے بہُ-پکھّی سمسِّیا ہَے پر اِس بارے لیکھ بہُتا کر کے غَیر-تکنِیکی لیکھکاں ولۄں لِکھے ج

اجّ منۄ-وِگِیان اتے سماج-وِگِیان دے کھیتراں وِچّ چرچا دا اِکّ مُکھّ وِشا اِہ ہَے کِہ سںسّار دی ہر پکھّ تۄں بے-تھاہ ترکّی دے باوجُۄد منُکھّی پْرسنّتا (Happiness) وِچّ سِرپھ نِگُۄݨا وادھا ہی کِئۄں ہۄ سکِیا ہَے؟ اِس نُۄں ہۄر کِویں ودھائِیا جا سکدا ہَے؟ وِشے دے ماہراں دی وڈّی گِݨتی اِسدا مُکھّ کارن ادھِیاتمواد اتے نَیتِک کدراں-کِیمتاں نُۄں اݨگَۄلِیا کرکے سائِںس نُۄں ذرُۄرت تۄں ودھّ دِتّی مہتّتا نُۄں منّدی ہَے۔ آپݨی اِس اُکائی نُۄں سوِیکار کردِیاں اُہ پِچھلے چھے-ستّ دہاکِیاں تۄں “Finding Modern Truth in Ancient Wisdom“دی وِچاردھارا دے ہامی بݨے ہن

اِس سال بھارت سرکار ولّۄں 2024 دے گݨتںتّر دِوس ’تے دۄ پںجّابی شکھسِیئتاں٬ پٹِیالا نِواسی شْری پْراݨ سبھّروال جی اتے لُدھِیاݨا نِواسی بِیبی نِرمل رِشی جی٬ نُۄں پدم شْری پُرسکار نال سنمانِت کِیتا گِیا ہَے۔ اِہ دۄنۄں کلا (آرٹ) دے کھیتر نال جُڑِییاں ستِکاریۄگ ہستِییاں ہن۔ ’اڑب بیبے‘ دے نائۄں نال ہرمن-پِیاری ہۄ چُکّی بِیبی نِرمل رِشی نُۄں لگبھگ سارے پںجّابی جاݨدے ہن٬ کِئُںکِہ اُہ کئی پںجّابی پھِلماں وِچّ دمدار بھُۄمِکا نِبھا چُکّے ہن۔ پر پْراݨ سبھّروال جی بارے اِنی چرچا نہِیں۔ اِسدا کارن اِہ ہَے کِہ پْراݨ جی گھٹّ چمک-دمک والھے تھِیئیٹر (ناٹک)

’تِیاری‘ شبد سرل اتے آم ہَے اتے ’تِیاری‘ کرنا سپھل جِیون لئی اِکّ وِیاپک اتے نِرںتّر پْرکِرِیا۔ اِکّ آم مُہاورے انُسار تیہ لگّی تۄں کھُۄہ پٹّݨ دی بجائ پہِلاں پٹّ کے رکھّݨ نُۄں ’تِیاری‘ کِہا جا سکدا ہَے۔ اِہ کِسے مںتّو دی پْراپتی واستے ذرُۄری اِںتذام کرن اتے سادھن جُٹائُݨ دِییاں سمیں-سِر کِیتِییاں کاروائیِیاں دا نائۄں ہَے۔ اِہ نِشچِت مںتّو کِسے اگلے ہۄر وڈّے کمّ دی تِیاری دِییاں کاروائیِیاں وِچّۄں اِکّ ہُںدّا ہَے٬ اتے اِہ سِلسِلا جاری رہِںدّا ہَے۔ اِس ترہاں جِیون اِکّ اَیسی لڑی ہَے جِس وِچّ پالݨ-پۄسݨ, پڑھن-لِکھݨ, وِیاہ-شادی٬ کارۄباری اتے پرِوارک