इह पंथ गुरू गोबिंद सिंघ नें साजिआ। इह उनहां अणखी सूरमिआं दा कंम है जिहड़े नाम अते सिमरन वाला अंतरमुखी जीवन जिऊदें हन। उह,उह हन जिनहां दी मौजूदगी शात-अंम्रित नाल दुआला रंग दिंदी है। उह नां ही राज चउदें हन अते नां ही मुकती, केवल मन प्रीत चरन कमलारे दी धारनी हन। नां ही उह योग दी रहस्स-पूरन अते नां ही मुकती, केवल मन प्रीत चरन कमलारे दी धारनी हन। नां ही उह योग दी रहस्स-पूरन अते नां ही भोग दी वासना पूरन ख़ुशी दे इछ्छक हन, उह तां केवल उस दा पिआर अंम्रित मंगदे हन, उस दी बाणी दी शबनम दे छलकदे जाम। उह जीवन दे दा

शहिरां विच रहि के मनुख्ख आपणा विरसा, सरीरक ते मानसिक जीवन दी हफड़ा-दफड़ी विच गुआ लैंदा है। इक वेरी हनेरे विच रहिंदे नूं सदा लई हनेरा सुखाण लग्ग जांदा है। इक वेरी किसे अपराध करके इक चीनी कैद विच गिआ। बारां वरहिआं मगरों जद उह छुटिआ, तद उहनूं सारा बाहर दा जगत घबरा जिहा पाण लग्गा। उस दरखासत कीती कि मैनूं मुड़ उथे काली कोठड़ी विच ही भेज दिउ। सो, इसी तरहां मनुख्ख शहिरां विच रहि के कुदरत दी मित्तरता थीं मूंह परहे कर के वांझिआ जा रिहा है। इस दी शहिरी चाल इहदे जीवन नूं वी बहुत करके इसे मंडल विच लै जा रही है

ओ सिख रूप वाले वीरा! ओ सिख अखवाण वाले वीरा! दरबार साहिब दी पूजा छड्ड के देख; तेरा आतम रस दा सिर जुदा हो जासी। समें दा परिवरतन, तेरीआं दलीलां, अपीलां, तजवीज़ां, बनावटां, सलाहां, मशवरिआं, तरकीबां, अकलां, असूलां नूं खा जासी। तेरीआं बणाईआं सुसाइटीआं सभावां विच की रख्खिआ है? काल दे चक्करां नें बुध्ध जिहिआं दीआं जथेबंदीआं, ईसा जिहिआं दीआं उपदेशक टोलीआं दा अंग अंग कर सुट्टिआ। आ! समझ जा! कौमां की ते आदमी की, टब्बर की ते मुलक की, आतमा दा बचाऊ तां केवल धिआन विच है; मंनण विच है, विशवास विच है; इकागरता विच है; प

किंने दिन हो गए, मैं हरिमंदर दी यातरा नहीं गिआ; बाबे दे दरशन नहीं कीते। लोकां दे भाणे मैं काफ़र होइआ, पर मेरे भाग नहीं जागे। मैं की करां! मेरे बख़त कदी जागदे ते कदी सौंदे हन; मेरे भाग दा तारा नहीं चहड़िआ। मेरी नींद नां आई, मेरी रात नां खिड़ी। अज्ज मल्लोमल्ली मैं हरिमंदर दी यातरा नूं चल्लिआ। पैर ज़मीन ‘ते नहीं टिकदे हन। दिल छाती विच नहीं सी टिकदा। मैं घंटे घर थीं हेठ उतर के सीस संगमरमर ‘ते रख्ख दित्ता। किसी दे चरनां पर होसी, किसी नाल छूहिआ होसी। सिर रख्खदिआं ही दिल उछलिआ।

इथों चित करे वहिला वहिला ज

कलग़ीआं वाले नें चित्त चा लिआ, बाज़ां वाले नें फ़ैसला कीता, सोहणे साईं नें धरम-बरत धारन कीता । आकाश कंबे, धरती चरनां हेठ थरथराई, चर अचर सहिमे । की असीं निमाणे इस दैवी बल दे प्रवाह नूं झल सकांगे ? बाहरली कुदरत नें सलाम कीता ; मुतीह होई, पर जवाब कोई नां दित्ता । अंग अंग इक अजीब सहिम नाल पाट रिहा है । इक पवित्तर तौखले नाल कुदरत दा दिल हिल्ल रिहा है । पसार दे सुफ़निआं विच हस्सदे फुल्ल आप जी दे बलदे नैणां वल्लों नवीआं ताकतां बख़शीआं गईआं ।

हां जी, इस बेनज़ीर फ़कीरां दे सुलतान दी अख्ख दा इशारा होइआ ते कुदरत नें

बुध्ध देव दा मत्त हिंदुसतानी गवा बैठे हन। इनहां पास इस नूं रख्खण दा बरतन नहीं सी। चीन ते जपान वालिआं पास आरट दुआरा सुझ्झी सुरत सी। आरट दुआरा मन टिकाइआ होइआ सी। टिके मन विच उह अदभुत्त कमाई, जिस नाल बुध्ध देव दा शांती भरिआ मुखड़ा गंधारा दे नीले पत्थरां विच उकरिआ है, हुण तक मनुख्ख भाईचारिआं विच सिंजर रही है। जपान दे बालक मुशकल ही रोंदे हन। जपान दीआं इसतरीआं खिड़े मत्थे सभ नूं मिलदीआं हन। उनहां दे वचन, होंठ परोईआं, मध्धम-मध्धम फुल्ल झाड़न हार मुसकराहटां वांग नरम लचकदार ते हलके फुल्ल गुटकदे हन। इह नहीं कि साडे

जद आपणा अंदर किसी अंदरली दौलत नाल भरिआ हुंदा है, तद गरमीआं नूं उहदी ठंढ ते सरदीआं नूं उहदी निघ्घ कालजे नूं इक अकहि जिहे सुख विच्च रख्खदी है, तद फिक्का बोलण हो ही नहीं सकदा। वाह वाह ! किहा सोहणा, आहा आहा किहा चंगा। बस्स इहो जिहे अनंद नाद ही मूंह विच्चों निकलदे हन, जिवें शहिद नाल भरिआ मूंह हुंदा है, वचन मिठ्ठे नाल लिब्बड़े, सूरज किरणां दे सोने नाल गुंदे, होठां दी गुलाबी भाह नाल चमकदे, झरदे हन। ठंढ पांदे हन, कीरत, सिफत सलाह करन नाल साडी आपणी शखसीअत उच्ची, मिठ्ठी ते डूंघी हुंदी है, "जे तूं अकल लतीफ काले लिख

जीवन मित्रता है। बिना मित्रता जीवन इक तरां दी आप पाई अकल्ल है ते अकल इक तरां दे नरक दा हनेरा है। फुल्लां दे बूटे जिहड़े आप बीजीए ते आप सिंचीए, ओह जद जंमदे ते वड्डे हुंदे हन हर इक पत्ती ते कोंपल जिहड़ी कढ्ढदे हन, इक तरां दी सुभावक खुशी साडे दिलां विच्च भरदे हन ते सच्चे मनां वालिआं नूं इनहां फुल्लां दी संगत इक अजीब निरोल ते सूखम ते तीखण मित्रता दा भाव उपजांदी है। मलूम हुंदा है, कि निक्के निक्के फुलां दे बूटे लाजवंती दीआं पत्तीआं दी छूही मूही--ता विच्च आपणे अंदर दी शुकरगुजारी दे रंग नाल भरे नैनां नाल तक्कदे ह

पिआर ते मित्त्रता ते होर दिवय गुणां नूं आपणे विच्च आवेश रूप विच्च पड़ुछण लई ते फिर आपणे अंदर धारण करन लई ते मुड़ उनां नूं अंदरों बाहर इक मालती दे फुल्ल वांग सुगंधी खलेरण लई आदमी नूं कदी निकंमा नहीं रहिणा चाहीदा, जिस दे हत्थ विच्च किरत नहीं ओह निकंमा आदमी है, अर उह कदी उच्च जीवन दे मरमां नूं अनुभव नहीं कर सक्कदा॥

इक बंदा जिहड़ा सहिज सुभा आपणे कंम विच्च अठ्ठ पहिर ही धिआन नाल लग्गा है, उसनूं माड़े चितवन ते कंगालता दे पामर करम करन दी वेहल ही नहीं लग्गदी-सिआणिआं जो इह किहा कि निकंमा मन शैतान दी आपणी टकसाल

हुण तां मेरे ते मिहर कर, मैनूं छड्डो, आप नें मैनूं बड़ा भुलाइआ। आखर आप की कहिंदे हो ? जे मैं रब्ब नूं आखां, अरदास करां क मैनूं उनहां उलझणां विच्चों कढ्ढे जिस विच्च आप नें पाइआ तद आप घड़ी दी घड़ी टिक जांदे हो। कई वेरी आप नें खूह विच्च सुटिआ, कई वेरी अरदास कीती, कई वेरी रब्ब जी आए, उनां दे हत्थ चिक्कड़ नाल लिब्बड़े। मैनूं भुल्ले नूं कढ्ढिआ, फाथे नूं आज़ाद कीता, संकलप मेरे अनेक, उनां संकलपां दी पूरती दा मीह पाइआ, पर आप आपणीआं शैतानीआं, शरारतां थीं बाज नां आए। की गयटे दे फूओसट विच शैतान दे रूप दी छाया आपदा ही इक वटां

(मैं इह कहाणी लैफ़कैडीओ हैरन दे लेखां विच्चों संकलित कीती है-पूरण सिंघ)

हर इक देश विच्च आपणे आपणे तरज़ दीआं चंगिआईआं ते बुरिआईआं हुंदीआं हन सभ इस तरां दीआं चीज़ां जड़ां वालीआं हुंदीआं हन ते असी उनां दा उप्पर दा फैलाओ वेख के मंदा चंगा नहीं कहि सक्कदे।जिहड़ीआं असी सदीआं तक चंगिआईआं मंनदे आए हां, मुमकिन हो सक्कदा है, कि उहदीआं डूंघीआं जहड़ां बुरिआईआं वालीआं होण ते जिनहां नूं असी सतह ते बुरा कहिंदे हां, उह अंदरों जड़ां विच्च चंगिआईआं होण। जीवन इक असगाह खेड है। पता नहीं कौण किस तरां आपणे असले नूं अप्प

किसी किसम दा कोई पिआर जीवन दा सथाई भाव नहीं हो सकदा, जद तक आदमी जीवन दीआं डूंघीआं तैहां दा निवासी नां होवे। सितह उप्पर हासा खेडां करन वाले ते पशूआं वांग आपणा जीवन आपणी पेट पूजा ते आपणे सवाद खातर दूजिआं नूं तंग करण वाले सतान वाले तां उस मरमी दरद दा जिहड़ा जीवन दी सभ थीं डूंघी तैह विच है, हां उस जी-पीड़ा दा सुख लै नहीं सकदे। ते जद तक जीवन दे दरद तक कोई बंदा नां अप्पड़े, उह कोई आदरश काइम नहीं कर सक्कदा, नां आपणे अमल सिध्धे कर सक्कदा है, नां पिआर दे रस नूं माण सक्कदा है ॥

वतन दे पिआर दा मुढ्ढ आपणे घर,

असी हिंदुसतान विच्च अकली चालाकीआं वल इवें पए हां कि सानूं नां खुदा ही मिलिआ है नां सनम, नां इस जीवन दा सुख प्रापत होइआ है ते नां अगली दुनीआं दा ही कुछ पता लग्गा है, भावें असी आपणे आप नूं लगातार सदीआं थीं धोखा देई आ रहे हां, कि असी बड़ी अगम्म दी रूहानीअत नूं पहुंच पए हां । इह साडा अकली बुखार तद उतरदा है जद असी जापान जैसे मुलक जा के देखीए, कि लोकी किस तरां रहिंदे बहिंदे हन । उनहां आपणे बाग किस तरां सुरग दे नंदन-बण वांग सजाए होए हन । उनां नें कुदरत नूं किस तरां आपणे अंदर वसाया होइआ है ते आप उस अंदर वस्से

मज़हब सभ थीं उच्चा, सुच्चा तीखण ते जींदा धिआनी पिआर है। इस अंदरूनी उच्ची सुरत दे खेत नूं रसमां, रवाजां, कानूंनां, पाप, पुंनय दीआं बहिसां, जगत दी उतपत्ती ते लै होण दी फिलासफी ते झगड़िआं विच्च सुट्ट के कदी कुछ कहिणा, कदी कुछ कहिणा ते मन घड़त गल्लां दीआं कूड़ीआं उलझणां विच्च इह भुल्ल जाणा कि मज़हब इक धिआनी पिआर है, साडे, आपणे नवें वलवलिआं ते जज़बिआं दा नतीजा है- हर कोई किसे नां किसी पिआर विच्च रहिंदा, जींदा ते सवास लैंदा है-आपो आपणी सथिती मुताबक हर इक बंदे दा आपणा अंदर दा मज़हब अरथात पिआर दी टेक, बणदा है। इह ट

हनेरा एवें चंगा नहीं लग्गदा, पर जद पयारा कोल होवे तां चानणे थीं दिल काहला पैंदा है, हनेरा सुखांदा है। आशा इह हुंदी है, कि पयार दी तलवार दी मिठ्ठी तीबरता होर कोई तक्क नां लवे, सारी दी सारी अंदरे अंदर सिंजरे ॥

इस तरां दा सुखांदा चानणे थीं वी मिठ्ठा हनेरे दा परदा हर कोमल उन्नर वाले दे चित्त लई वी ज़रूरी है अर बिना चित्त चानण दे दीवे दे हिसाए कोई रसिक उन्नरी किरत हो ही नहीं सक्कदी ॥

काले काले बद्दल जद घटा-टोप आण परबतां ते छांदे हन, प्रतीत हुंदा है काली प्रलै आ गई है, पर जिवें हिसे दीविआं विच्च

अचनचेत उडारीआं

अनंत दी पूजा

आपे नाल गल्लां करदी जवान नढ्ढी पंजाब दी

सवाणी जिस नूं रब्ब पिआरदा

सूरज असत

सोहणीआं चीज़ां सारीआं

कठन गिआन महाराज दा

कद तूं आवसें ओ सोहणिआ

काली कूंज जिहड़ी मर गई

काली रात दा तारिआं भरिआ गगन

कुदरत नूं पिआर हरद दे चेले दा दीदार

कोई छुपी बांह जिहड़ी सभ पिछोकड़ों उलारदी

गरां दा निक्का चूचा

गरां दा मिहनती बलद

जांगली छोहर

जी आइआं नूं कौण आखे

जीआदान दी घड़

उस दी दात

अचनचेत उडारीआं

अध्धी मीटी अख्ख भाई नंद लाल जी दी

अनंत दी पूजा

आपे नाल गल्लां करदी जवान नढ्ढी पंजाब दी

आवीं तूं रब्बा मेरिआ

इह सुनेहा किहा पिआर दा

इक जंगली फुल्ल

इक वेरी अचनचेत

समुंदर किनारे मैं उडीकां

सवाणी जिस नूं रब्ब पिआरदा

सस्सी दी नींद

साधणी दी ढोक

सुफना

सुरति ते हंकार

सूरज असत

सोहणीआं चीज़ां सारीआं

सोहणी दा बुत्त

सोहणी दी झुग्गी

हनूमान