میری ذِںدّگی وِچّ٬ میرے پروار لئی باپ٬ مِتّر٬ ساڈے لئی سدا سبھ کُجھّ سۄچدا٬ کردا تے میرا رہِنُما سردار کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ اُس ویلھے پرویش کردا ہَے جدۄں مَیں آپݨی ودھِییا کالجِیئیٹ جِںدّگی بِتا کے اِکّ نوِیں جِمّیوار جِںدّگی وِچّ داکھل ہُںدّا ہۄئِیا اِکّ مہتّوپُۄرݨ مہِکمے وِچّ کارج بھار سمبھّالھدا ہاں۔ مَینُۄں اجّ وی یاد ہَے جدۄں اُہ آپݨے دۄہاں مۄڈھِیاں اُتّے سجائے ہۄئے تِنّ-تِنّ سٹاراں نالھ بھری وردی وِچّ اِکّ مہِکمانا کمّ سبںدھّی میرے پاس آئِیا سی۔ مَیں اِکّ بِلکُل اݨجاݨ مُںڈّا تے ساہمݨے میرے اِکّ سجِیا ہۄئِیا چںگّا انُبھوی تے پارکھُۄ بارڈر سکِئۄ

مَیں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں اخبار راہِیں جاݨِیا۔ ستمبّر 2008 وِچّ مَیں پہِلی وار کَینیڈا گِیا۔ پڑھن دی آدت اتے ودھِییا ترِیکے نالھ وِہلا سماں پاس کرن لئی ہر اخبار دا اکھّر-اکھّر پڑھنا۔ لیکھکاں دے بہُت چںگّے وِچار وی پڑھن نُۄں مِلھے اتے بہُت پیتلے وی۔ ’گُرمتِ گِیان‘ وِچّ وادھا وی ہۄئِیا اتے گُرباݨی دِییاں غلت ستراں پڑھ کے دُکھّ وی۔

اِنہاں ہی سمِیاں وِچّ ڈا. گُرمِیت سِںگھّ بارے لِکھِیا کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا لیکھ وی پڑھِیا۔ لیکھ کِسے پِیڑت دے ٹھِیک ہۄݨ دی کہاݨی سی۔ پر جِویں اِہ بِیان کِیتی گئی سی٬ اُہ ڈھںگّ کمال دا سی۔ جِتھّے مَیں

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اتے اُہناں دی سُپتنی پتوںتّ کَۄر پنُّۄں نالھ ساڈا سمپّرک کۄئی پِچھلے پںجّ کُ سالاں تۄں بݨِیا ہَے۔ پر ہمیشا اِہی مہِسُۄس ہُںدّا ہَے کِہ اِہ ساںجھ بہُت پُراݨی ہَے۔ اِنہاں تھۄڑھے جیہے سالاں وِچّ اِہ سبںدھّ اِتنا کُ مجبُۄت ہۄ گِیا ہَے کِہ اسِیں اُہناں نُۄں آپݨے ماں باپ دا درجا دِںدّے ہاں۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِکّ بہُت ہی سُۄجھوان٬ سیوا بھاونا والھے اتے سچّا پِیار کرن والھے اِنسان ہن۔ اسِیں سارے ہی جاݨدے ہاں کِہ اِتھّے کَینیڈا وِچّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں سارِیاں دی مدّد بِناں کِسے آپݨے متلب تۄں تہِ دِلۄں کردے ہن اتے نالھ ہی

دس کُ سال تۄں٬  مَۄکا مِل رِہَے٬  پنّں ساہب نں جانݨ دا٬

ہسدے٬ کھِڑے چِہرے نں تکّدِیاں٬ کدی-کدی سںگّت مانݨ دا؛

اُمر پںجھّتّر سال سُݨِیدی٬  ہۄئۄُگی! پر دِل نہِیں منّدا٬

اُٹھت-بَیٹھت٬ چال جواں ہَے٬ دِل٬ دِماگ ہَے اِس دا دھنّدا؛

آم لۄک٬ رِٹائِر اُمر وِچّ٬ ملّݨ سۄفے٬ کھاݨ دوائیِیاں٬

مِییاں-بِیوی٬ اِکّ دُۄجے تۄں٬  ودھّ ’تے اُچی  پائُݨ دُہائیِیاں؛

اُلٹ ایس دے٬ سگۄں پنّں نیں٬ سِکھِّییاں نویُگ دِییاں تکنِیکاں٬

اُس دی مِہنت٬  لگن نیں پائے٬  نویں پُۄرنے٬  نوِییاں لِیکاں؛

اِنسان اِکّ سماجِک جِیو ہَے۔ ذِںدّگی دے سپھر وِچّ اسِیں بہُت سارے اِنساناں نُۄں مِلدے ہاں۔ اُنہاں وِچّۄں کُجھّ سانُۄں بہُت پْربھاوِت اتے پْریرِت کردے ہن۔ س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اُنہاں وِچّۄں اِکّ ہن۔ مِلݨسار٬ نِگھّے سُبھاء اتے بہُپکھّی شکھسِیئت دے مالک س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں سماج وِچّ آپݨی وِلکھّݨ تھاں بݨائی ہَے۔ پنُّۄں ساہِب ہمیشاں سلِیکے اتے ٹَۄئہر نال تِیار ہُںدّے ہن۔ سُۄٹ٬ ٹائی٬ داڑھی چاڑھ کے ہۄر وی پْربھاوِت کردے ہن۔ ہمیشاں ٹائیِم دے پابںدّ٬ اِہ اِکّ ساپھ دِل اِنسان ہن۔ مَینُۄں پنُّۄں ساہِب نیں جِیون نُۄں نیڑے تۄں دیکھݨ دا مَۄکا

کُدرت ولّۄں کئی وِئکتِییاں دی دِکھّ ہی اِہۄ جِہی ہُںدّی ہَے کِہ اُہ ہر اِکّ نُۄں آپݨے-آپݨے اتے پِیارے-پِیارے لگدے ہن۔ کُجھّ اِہۄ جیہی ہی دِکھّ والھی مِکناتِیسی سکھشِیئت کَینیڈا دے برَیمپّٹن نِواسی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دی ہَے۔ برَیمپّٹن دے ہی اِکّ ہال وِچّ اِکّ ناٹک دِکھائِیا جا رِہا سی۔ میرا بیٹا بلجِںدّر جگدیئۄ وی اُس ناٹک وِچّ اِکّ رۄل کر رِہا سی۔ بیٹا ساہِتک رُچِییاں دا مالک ہَے جِس دی جاگ اُس نُۄں سُدھار کالج وِچّۄں لگّی سی۔ بھںگّڑے دا اِکّ ودھِییا کلاکار ہۄݨ کرکے سٹیج دا سںگّ-سںگّا اتے ڈر-بھَۄء اُس تۄں کۄہاں دُۄر ہُںدّا ہَے۔ مںچّ اُتّے جا کے تاں

سردار کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نال میری پہِلی مُلاکات میرے ہی پِںڈّ دے وکِیل منجِیت سِںگھّ ماںگٹ دے دپھتر وِچّ ہۄئی۔ اُدۄں مَیں بھارت تۄں کنیڈا وِچّ آئِیا ہی آئِیا ساں۔ جِیون ’چ مَیں ڈھہِںدّی کلا والھی گلّ گھٹّ ودھّ ہی کِیتی ہَے پر چلدِییاں گلّاں وِچّ میرے مُۄںہۄں سُبھاوِک ہی نِکل گِیا٬ “سیوا-مُکت تاں اۄتھۄں ہۄ کے آئے ہاں۔ اِتھّے آ کے ہُݨ کِہڑا کمّ شُرُۄ کِیتا جا سکدَے؟”

پنُّۄں ساہِب دی میرے پِںڈّ جۄ رِشتیداری سی٬ اِس دا مَینُۄں کاپھی دیر بائد پتا لگِّیا۔ اُہ میرے کھبّے پاسے بَیٹھے سن۔ اُنہاں نیں میرے ولّ نُۄں اِئۄں کَۄڑ کے دیکھِیا جۄ شبداں وِ ّ

پںجّ چھے سالاں دی گلّ ہَے۔ بھاشا وِبھاگ پںجّاب پٹِیالا دے سَیمِینار ہال وِچّ پںجّابی لیکھکاں دا سماگم سی۔ پںجّاب اتے پںجّاب تۄں باہر دے وی پںجّابی لیکھک ہاذر سن۔ گۄشٹی دا وِشا سی ’پںجّابی بھاشا ساہمݨے نوِییاں چݨَۄتِییاں۔ وِدواناں ولّۄں پیپر پڑھے گئے۔ اِکّ پیپر سی ’پںجّابی بھاشا دا کمپِّئۄُٹرِیکرن’۔ اِس وِچّ وِشیس سدّے اُتّے آئے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں وی آپݨے وِچار پیش کِیتے۔ بائد دُپہِر بھۄج سمیں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نالھ میری گلّبات ہۄئی۔ مَیں اُس نُۄں دسِّیا مَیں وی پنُّۄں ہاں٬ سمرالے تۄں۔ کِرپال سِںگھّ نیں کِہا٬ “مَیں وی ہُݨ تُہاڈا گرائیِں ب

جدۄں کمپِّئۄُٹر دی گلّ چلدی ہَے٬ کھاس کرکے پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن دی٬ تاں ہر پںجّابی مہِفل٬ سبھا٬ سُسائِٹی٬ پںجّابی اخباری ادارے٬ پںجّابی رسالے٬ کِتابی پبلِشرذ اتے سمپّادک٬ پْرَیسّ کلبّ اِکتّرتاواں٬ یُۄنِیورسٹِییاں دے کِہڑے کمپِّئۄُٹری وِبھاگ ہۄݨگے٬ جِتھے پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن لئی کِسے ناں کِسے رُۄپ ’چ س: کِرپال سِںگھّ پنّں نال رابتا ناں بݨِیاں ہۄوے تے اُہ کِہڑی تھاں ہَے جِتھّے ماں بۄلی پںجّابی دا اِہ بہادر سپُۄت پںجّابی کمپِّئۄُٹری-کرن لئی جا کے ناں کھڑھا ہۄوے۔ س: کِرپال سِںگھّ پنّں نں کۄئی ’بھائی گھنئیِّیا‘ وجۄں یاد کردا تے کۄئی لگن دیکھ ’دھنّا بھگت

کمپِّئۄُٹر ساڈی ذِںدّگی دا بہُت ہی اہِم اںگّ بݨ گِیا ہَے۔ اِس دی ورتۄں تۄں بِناں کِسے وی کمّ نُۄں سُچجّے ڈھںگّ نالھ نیپرے چاڑھنا بہُت ہی مُشکِل ہَے۔ اِس لئی ہر بںدّے نُۄں کمپِّئۄُٹر آئُݨا لاذمی ہۄ گِیا ہَے۔ اجۄکی پِیڑھی تاں اِس چمتکاری مشِین دی ورتۄں تۄں بھلی بھاںت جاݨُۄ ہَے پرںتُّۄ سِینِیئر (بذُرگ) اِس مشِین دے کمّ اتے ورتۄں تۄں اݨجاݨ ہن کِئُںکِہ اُنہاں ویلھے کمپِّئۄُٹر آم نہِیں سن ہُںدّے۔ اُنہاں نُۄں کمپِّئۄُٹر سِکھّݨ اتے اِس انۄکھی مشِین اُتّے کمّ کرن دا مَۄکا نہِیں مِلھِیا۔ اُہ تاں اجّ وی اِس نُۄں ہتھّ لائُݨ تۄں ڈردے ہن کِہ کِتے اِہ کھراب ہی ناں ہۄ جا

گلّ 1999 دی ہَے جدۄں مَیں نواں-نواں اِںٹرنَیٹّ نال جُڑِیا۔ میرے من وِچّ پھُرنا پھُرِیا کِہ کِئۄں ناں ترکشِیل سُسائِٹی دی اِکّ وَیبّ سائیِٹ بݨائی جاوے۔ ہَۄلی-ہَۄلی اسِیں سُسائِٹی دی وَیبّ سائیِٹ ہۄںد وِچّ لَے آئے۔ پھِر سۄچِیا کِہ اِس وِچّ پںجّابی لِپّی وِچّ کُجھّ لیکھ پائے جاݨ تاں جۄ ساڈے باہر رہِںدّے پںجّابی اِنہاں لیکھاں نُۄں پڑھ سکݨ اتے نال ہی آپݨے وِچار وی ساںجھے کر سکݨ۔ اُس سمیں اسِیں پںجّابی دی ستلُج پھَۄںٹ وِچّ کمّ کردے سی۔ اُدۄں اُس پھَۄںٹ دی سمسِّیا اِہ سی کِہ اُس نُۄں اِںٹرَینٹّ اُتّے ڈائۄُنلۄڈِںگّ لئی نہِیں سی پائِیا جا سکدا۔ اِس سمسِّیا دے ہلّ د

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں میرے شہِر وِچ نہِیں رہِںدّا اتے ناں ہی میرے سُۄبے وِچ رہِںدّا ہَے۔ سری اتے ٹۄراںٹۄ وِچکار پھاسلا تکرِیبن چار ہذار کِلۄمِیٹر دا ہَے۔ اِس کرکے مَینُۄں کدے وی اُس نال لمّا سماں بِتائُݨ دا مَۄکا نہِیں مِلِیا۔ تِنّ کُ واری دِییاں سںکھّیپ مِلݨِییاں اتے پچّی تِیہ واری دی پھۄن ’تے گلّبات دے سِیمت سمپّرک دے باوجُۄد اُہ اِک نِگھّا دۄست٬ پِئُیاں واںگ متّاں دیݨ والا وڈیرا٬ اُستاد واںگ چںڈھّ کے رکھّݨ والا اتے ہمیشاں نیک سلاہ دیݨ والا اِنسان ہَے۔

پنُّۄں نال میرا سمپّرک میری نِجّی لۄڑ وِچّۄں نِکلِیا سی۔ اجّ تۄں پںدّراں کُ سا

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں راڑا سہِب لاگے پِںڈّ کٹاہری وِکھے اِکّ سدھارن جِمِیںدارا گھر وِچّ جنمِیا۔ ساڈی جاݨ پچھاݨ اِس ترہاں ہۄئی جِویں دۄ مُسافِر٬ سفر کردے ہۄئے اُمر بھر لئی ہمسفر بݨ جاݨ۔

اُہ آپݨے پںجّ بھَیݨ بھراواں وِچّۄں سبھ تۄں چھۄٹی اُمر دا ہَے۔ مُڈھّ تۄں ہی پڑھائی ولّ رُچی رکھّݨ لگّ پِیا۔ گُرُۄ نانک کھالسا ہائی سکُۄل کرمسر-راڑا ساہِب دی ہاکی ٹِیم دا ودھِییا کھِڈاری بݨِیاں۔ پتا نہِیں کِتھّۄں کھِیال آئِیا٬ پہِلاں پُلِس تے پھِر بارڈر سکِئُرِٹی پھۄرس وِچّ بھرتی ہۄ گِیا۔ سرہدّاں ’تے تمبُّۄیاں وِچّ دِیوِیاں دی لۄء وِچّ پڑھائی چالُۄ رکھّی۔ بی. اے

چِر ہۄئِیا نَیشنل جُگراپھِیئے وِچ پڑھِیا سی ’سِںگھّ نُۄں کۄئی مشِین٬ جِہڑی اُہنے کدی دیکھی وی ناں ہۄوے٬ دے دِئۄ٬ اُہ اُہنُۄں چلا لویگا’۔ مَینُۄں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہۄراں نُۄں مِل کے کُجھ ایداں دا ہی انُبھو ہۄئِیا سی٬ جِس نیں آپݨے پھَۄجی جِیون وِچّ کمپِّئۄُٹر کدی ورتِیا ہی نہِیں سی پھِر وی اُہ اِس کھیتر وِچّ ایڈِییاں ملّاں مار گِیا کِہ وڈّے-وڈّے دھُنںتّر مات ہۄ گئے۔

پنُّۄں بہُت گھٹّ بۄلدا ہَے۔ چُپّ چاپ سِرڑ نال کاڈھاں کڈھّی جاݨِییاں تے اںدّرۄ اںدّری مُسکراݨا انںتّ دی سںتُّشٹی تے کھُشی جۄ ہر کلاتمک رچنا کرن والے نُۄں ہُںدّی ہَے٬ نُۄں اُہ ماݨدا ہَے۔

جںگّ دا مَیدان مگھدا ہَے۔ گتکے دے پِڑ وِچّ بھُۄترے ہۄئے نِہںگّ واںگ پِڑِییاں پائُںدی مَۄت جںگّ دا مَیدان ملّدی ہَے۔ مَۄت ساہمݨے ہُںدّی ہَے۔ پھَۄجی اگّے ودھدا ہَے۔ بمبّ دھرتی پُٹّدے نیں۔ گۄلھِییاں چھاتِییاں وِنّہدِییاں نیں۔ پھَۄجی اگّے ودھدا ہَے۔ پتا نہِیں مَۄت دا ڈر ہُںدّا ہَے٬ پِچھّے کھلۄتے کانُۄن دے پھںدّے دا٬ جاں دِماغاں ’چ بھر دِتّی گئی دیش بھگتی دا نشا... کِہ پھَۄجی اگّے ودھدا ہَے۔

پھَۄجی انُساشن وِچّ ڈھلھ جاںدا ہَے۔ پھَۄجی نیم دا پکّا ہۄ جاںدا ہَے۔ پھَۄجی لکِیر دا فکِیر ہۄ جاںدا ہَے۔ افِیم دا ماوا چھک پِںڈّاں دِییاں ستھّاں ’چ بہِ چڑگِلِّییاں مارن والھے

مارچ 1992۔ مالٹن کمِئۄُنِٹی سَیںٹر٬ مِسِیساگا-کَینیڈا۔ ’کلماں دے کافلے‘ دے جنم دا اَیلان کرنی بھروِیں مِیٹِںگّ۔ ٹۄراںٹۄ اتے آس پاس دے سمُۄہ لیکھک کُسِییاں دے گۄلدائِرے ’چ اِکّ ساںجھے سُپنے نُۄں ہکِیکت ’چ بدلݨ لئی جُڑ بَیٹھے سن۔ بِیبی٬ انُشاسِت اتے چُست دِکھّ والا اِکّ بںدّا نِکّے جِہے ہال ’چ داکھل ہۄئِیا اتے بڑے ادب نال ہتھّ مِلائُںدِیاں بۄلِیا٬ “کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ اِس مِیٹِںگّ بارے اخبار ’چ پڑھِیا سی۔”

اِس مِیٹِںگّ ’چ کافلے دے وِدھان نُۄں پڑھِیا گِیا۔ لیکھکاں نیں سُجھاء دِتّے٬ پنُّۄں ہُراں نیں وی۔ مَینُۄں پنُّۄں ہُراں دے سُجھاء کھاس تَۄ

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِکّ مِہنتکش پھَۄجی دا ناں ہَے۔ جۄ جِیون نُۄں بڑا نیڑے ہۄ کے پڑھدا ہَے اتے آپݨے پھَۄجی انُشاسن نالھ ہر مُشکِل دا ہی ہلّ لبھّ لَیںدا ہَے۔ اُمر وِچّ اتے گُݨاں وِچّ وڈّے ہۄݨ کارن مَیں پنُّۄں ساہِب نُۄں بھائی ساہِب جاں پنُّۄں ساہِب کرکے ہی سمبّۄدھن کِیتا ہَے تے اِس لیکھ وِچ وی اِہۄ شبد ہی ورتݨے چاہاںگا۔

پنُّۄں ساہِب مئی 1991 وِچّ جدۄں کَینیڈا آئے تاں اِنہاں نیں کُجھّ ورہے سکِئُرِٹی گارڈ دی نَۄکری وی کِیتی۔ ساڈی جاݨ پہِچاݨ تاں ہۄئی پر جدۄں اِنہاں دی رِٹائِرمَیںٹ ہۄݨ بائد اِنہاں نیں آپݨی داہڑھی نُۄں کلف لائُݨا

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں جی نالھ میری پہِلی مُلاکات کۄئی ڈیڈھ کُ سال پہِلۄں ہۄئی٬ جۄ ہُݨ ڈیڈھ سَۄ سال پُراݨی جاپدی ہَے۔ اُس ویلھے میرے مِہدے وِچّ کۄئی گڑبڑ چلّ رہی سی۔ بھگت پُۄرن سِںگھّ سبںدھّی بݨائی جا رہی اِکّ ڈاکُۄمَیںٹّری لئی اِکبال ماہل اتے جۄگِںدّر کلسی پںجّابی اتے اںگّریذی دے سُۄتردھار وجۄں کِسے بُلارے دی بھالھ وِچّ سن۔ اِکبال ماہل نیں میرے نالھ سمپّرک بݨائِیا اتے اِہ کارج کرن لئی مَینُۄں کِہا۔ مَیں اِکبال نُۄں جاݨکاری دِتّی کِہ مَینُۄں تاں ساہ ہی مساں آ رِہا ہَے٬ اِس ہالت وِچّ اِہ پھرذ مَیں نہِیں نِبھا سکاںگی۔ اِکبال نیں مَینُۄں کِہا کِہ مَیں ڈاکٹر

آکھدے نیں آپݨے بھاویں ستّ سمُںدّر پار وی جا وسݨ پر جدۄں کِتے ویلے دے جھکھّڑ یاداں دی اٹاری دا بھِتّ دھکّۄ ذۄری کھۄلہ دیݨ تاں اپݨِیاں دے ہسدے رسدے مُکھڑے اکھّاں ساںہویں آݨ کے کلۄل کرن لگّ جاںدے نیں۔ اپݨی جدّ نسل دی تاں گلّ ہی وکھّری اے۔ اِکّ پِئۄ دادے دی انس بھاویں کِتے وی جا وسّے٬ بھاویں کِسے وی دھرم دی دھارن وِچّ تُلدی رویہ پر میرے مانجۄگ مِتّر اِہسان باجوا ہۄرِیں آکھدے نیں٬ یار دھرم بدلِیاں لہُۄ دا گرُپ تاں نئیِں بدلدا٬ اپݨِیاں دا ہیج نئیِں گھٹدا۔ اۄہۄ ای گلّ میرے نال ہۄئی جدۄں لاہَۄرۄں نارۄوال جاںدِیاں مَیں اِہسان باجوا دے پِںڈّ

ادھّی سدی تۄں ودھّ پہِلاں ساڈے نامدھرِیک سِیاݨے, سُگھڑ سِیاسی تے نامدھارمک آگُۄیاں نیں پںجّابِییاں وِچّ اِکّ سمُںدّر جیڈا پاڑا پائِیا سی۔ آئُݨ