مالوے دے کْراںتِیکاری لیکھک جگسِیر جِیدا دی اِہ بۄلی “بںدّے مارن لئی خۄجِییاں مِذائیِلاں تے نرمے دی سُںڈّی ناں مرے۔” اجّ وار-وار ذِہن ’چ دستک دے رہی ہَے۔ بھاویں بائی جگسِیر دی اِہ رچنا مالوے دے نرما اُتپادک ذِمِیںدار دی پِیڑ ’چۄں نِکلی ہۄئی ہَے۔ پر اجّ اگّ ’چ سڑ رہے آسٹْریلِییا نُۄں دیکھ کے کُجھ اِہۄ جِہی بۄلی میرے ذِہن ’چ گھُمّ رہی ہَے کِہ “نام چۄٹی دِییاں مُلکاں ’چ بۄلدا٬ تے گھر لگّی اگّ ناں بُجھّے۔”
اِہ ہی سچّ ہَے اجّ دی گھڑی تاں۔ ہۄںد ’چ آئُݨ تۄں تکرِیبن دۄ-ڈھائی سدِییاں ’چ آسٹْریلِییا دُنِییاں دے مۄہری مُلکاں ’چ آپݨا نام درج ک
آخِر باراں سالاں بائد ہُݨ پھیر آسٹْریلِییا ’چ کُجھ کُ لۄکاں کارن ساڈا نَۄجوان ورگ چرچا ’چ ہَے۔ بھاویں اِہناں باراں سالاں دَۄران ساڈے بہُت سارے بچِّیاں نیں٬ وڈِّییاں-وڈِّییاں ملّہاں مارِییاں۔ پر اجّ دے یُگّ دی رِیت ہَے کِہ جۄ چںگّا کارج ہۄوے اُہ نذراں تۄں اۄہلے ہی رہِ جاںدا ہَے پر بُرا ’کارا‘ نذری چڑھدا بِںدّ نہِیں لائُںدا۔ پہِلاں 2008 ’چ ساڈے کُجھ کُ نَۄجوان آسٹْریلِییا دِییاں سڑکاں ’تے آئے سن۔ اُس غلتی دے نتِیجے کئیِیاں نیں٬ کئی سالاں تکّ بھُگتے سن۔ اُس وکت ہالے پھیر وی نراذگی دی وجہا سہی سی٬ پر اِتراذ جتائُݨ دا ترِیکا غلت سی۔ پر اِس
مُڈھّ کدِیمۄں جدۄں تۄں جِیو ہۄںد ’چ آئِیا ہَے اُدۄں تۄں لَے کے ہُݨ تکّ نوِییاں-نوِییاں بِمارِییاں وی پنپ دِییاں رہِییاں ہن۔ کُجھ کُ نُۄں چھیتی کابُۄ کر لِیا جاںدا رِہا کُجھ کُ مہاماری بݨ کے سدا لئی دُنِییا دی سِیاݨپ ترکّی تۄں لَے کے گِیان-وِگِیان دے مُۄںہ ’تے چپیڑاں ماردِییاں رہِییاں ہن۔ اُہ چاہے چیچک ہۄوے٬ چاہے کۄہڑ ہۄوے٬ چاہے پۄلِئۄ ہۄوے٬ چاہے پلیگ ہۄوے٬ چاہے ایڈذ ہۄوے٬ چاہے سوان پھلُۄ ہۄوے٬ چاہے اِبۄلا ہۄوے تے چاہے ہُݨ چلّ رِہا کرۄنا ہۄوے۔ کِسے وی اِک نوِیں بِماری تے کابُۄ پائُݨ ’چ دۄ چار سال تاں لگّ ہی جاںدے ہن تے اگلی تِیار کھڑھی
آدھُنِک یُگّ دے وِچ نِجّتا چھِکّے تے ٹںگّی دِکھائی دِںدّی ہَے۔ ساڈے بذُرگ بھاویں انپڑھ سی پر٬ پردے دا متلب سمجھدے سن۔ اُہ بںدّ مُٹھِّییاں دی اہِمِیئت تۄں جاݨُۄ سن۔ پر اجّ ہر کۄئی آپݨے پۄتڑے جگّ دے ساہمݨے پھِرۄلݨ ’چ وڈِیائی مہِسُۄس کردا ہَے۔ ہۄ سکدا اِسے نُۄں پِیڑھِییاں دا پاڑا (جنریشن گَیپ) کِہا جاںدا ہۄوے؟ ہۄ سکدا پڑھن لِکھݨ نال اُہناں دا تِیجا نیتر کھُلّہ کے اِہ کہِںدّا ہۄوے کِہ نِجّتا دا جناذا کڈھّݨ والا ہی مہان ہُںدّا ہَے۔ پر اِس دا دُۄجا پکھّ وی ہَے اُہ وی وِچراںگے اِس لیکھ ’چ اتے آپ سبھ اگّے اِک بینتی کراںگے۔ جے کر منّۄ تاں بھ
کِسے تھاں نُۄں بھاگ ہُںدّے ہن کِہ اُتھّے سدا ہی رَۄݨکاں لگِّییاں رہِںدِّییاں ہن۔ جدۄں دا پِچھلے چار کُ سالاں دا آہ سںتّرِیاں والا باغ لِیا اُس دِن تۄں لَے کے اجّ تکّ شائِد ہی کۄئی ویلا ہۄوے جدۄں مَیں اِتھّے ہۄواں تے پْراہُݨے ناں آئُݨ۔ سۄ اجّ وی پہِلاں سمرالے والا چھۄٹا وِیر تیجِںدّر آپݨے پرِوار نال آ گِیا۔ اُہ گِیا تاں جسوِںدّر اتے چِیما بائی آ گئے۔ نال اُہناں دے اَیڈِیلیڈ والا وِکی بائی وی سی۔ مُکّدی گلّ بٹھِںڈّے آلھی چاہ دی پتِیلی ٹھںڈھّی نہِیں ہۄݨ دِتّی سارا دِن۔
دُۄجے پاسے سںتّرِیاں دی تُڑوائی چلّ رہی سی۔ اَیتکِیں کامِیاں دی گھاٹ کارن
سۄنے دِییاں جُتِّییاں پائُݨ والے کدے بھجّ کے مارُۄتھل پار نہِیں کر سکدے۔ جے سرمائے دے ذۄر نال کر وی لَیݨ تاں اِہ اُنہاں دی پہِلی اتے اکھِیرلی دَۄڑ ہۄویگی۔ پر جۄ لۄک غُربت دی ذِںدّگی دے سارے اڑِکِّیاں نُۄں لںگھّ کے سہِرا نُۄں آپݨی مںذِّل بݨا کے تُردے ہن٬ اُنہاں لئی سُۄرج دی تپش وی نِگھّ 'چ بدل جاںدی ہَے۔
کُجھ اِہۄ-جِہی وِدھا بݨدی دِس رہی ہَے پۄہ دی کۄسی کۄسی دھُپّ ورگے ماسُۄم جِہے ماں دے پْرِیت٬ نانکِیاں دے ہَیپن٬ دۄستاں دے بِلّے اتے 'سَۄںہ' گِیت نال چرچا 'چ آئے نَۄجوان ہرپ ہںجّرہا دی۔ غُربت دے ڈھیر 'چ رُلی پئی کُدرتی گُݨاں د
"اِکّی دُکّی چکّ دِیاںگے دھَۄݨ تے گۄڈا رکھّ دِیاںگے" اِس نائرے دی اُمر بارے تاں نہِیں دسّ سکدا٬ پر ہاں! اِہ میرے تۄں ذرُۄر وڈّا ہۄویگا٬ کِئُںکِہ! جدۄں تۄں سُرت سمبھّالی ہَے گاہے-وگاہے اِہ نائرا کنّی پَیںدا رِہا ہَے۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ اِس دی سمجھ ہُݨ آئی ہَے۔ کِئُںکِہ اجّ مہِسُۄس کِیتا ہَے کِہ اِہ جۄ نائرے اکسر ہاکماں وِرُدھّ جاں سمیں دی تاکت وِرُدھّ آم تے ستائے ہۄئے لۄک لائُںدے ہن اسل 'چ اُہ اُلٹے نائرے لا رہے ہُںدّے ہن۔ آپݨے نائرِیاں 'چۄں اُہ جۄ دھمکِییاں دے رہے ہُںدّے ہن اُہ سِرف گِدّڑ بھبکِییاں ہی ہُںدِّییاں ہن۔
مسلن اُپرۄکت نائر
وِواد٬ مشہُۄری اتے سپھلتا لَیݨ دا اِک سبھ تۄں کارگر تے سُکھالا ہتھِیار ہَے۔ جِس نُۄں اکسر سُنہِری دُنِییا دے لۄک بڑی باخُۄبی نال ورتدے رہِںدّے ہن۔ آم جنتا اِہناں دا شِکار ہُںدّی ہَے۔ کدے اِہ جنتا دی جیب کُتردے ہن تے کدے بھاوناواں۔ خاس کر جے پںجّابی گائِکاں دی گلّ کِیتی جاوے تاں اِتھّے وی سستی شُہرت دے بھُکھّے تُہانُۄں آم ہی دیکھݨ 'چ مِل جاݨگے۔
جِنہاں گائِکاں نیں آپݨا ذمِیر نہِیں ویچِیا تے مِیار کائِم رکھِّیا اُنہاں نُۄں سدا سلام ہَے۔ پر جِہڑے اجّ دی جوانی نُۄں گُمّ راہ کر رہے ہن اُنہاں لئی ہَے اِہ لیکھ۔
پاٹھکاں تۄ
جدۄں کۄئی گھٹنا جا پھیر کہِ لوۄ دُرگھٹنا واپردی ہَے تاں سَۄ فِیسدی کۄئی سہی نہِیں ہُںدّا تے ناں ہی کۄئی سَۄ فِیسدی غلت ہُںدّا۔ بہُت سارے پہِلُۄ ہُںدّے ہن وِچارنیۄگ۔ میرا منّݨا ہَے کِہ کۄئی وی گھٹنا اچانک نہِیں واپر جاںدی بلکِہ اُس دی اِبارت بہُت پہِلاں تۄں لِکھی جاݨ لگّ پَیںدی ہَے۔
اجّ اِس لیکھ راہِیں خالسا ساجݨا دِوس تۄں کُجھ وکت پہِلاں پٹِیالا وِکھے نِہںگّاں اتے پُلِس وِچالے واپرے مںدّبھاگے اتے نِںدّݨیۄگ گھٹناکْرم دے کُجھ کُ پہِلُۄیاں تے نِرپکھّ رہِ کے وِچار کردے ہاں۔
ہُݨ اُہ تاں ذمانا نہِیں رِہا کِہ کِسے ہادسے دے گوا
اکھِیر پتھّر پاڑ کے اُگّ ہی آئی 'سنّی ہِںدُّستانی' رُۄپی کرُۄمبل۔ کرُۄمبل اِس لئی لِکھ رِہا ہاں کِئُںکِہ ہالے درخت بݨن لئی اُس دا سفر بہُت لمّیرا ہَے اتے ہالے ہۄر بہُت تُۄفان راہ رۄکݨ لئی تِیار کھڑھے ہن۔ اجّ سارا بٹھِںڈّا تاں کی پُۄرا پںجّاب ہی نہِیں٬ پُۄرا ہِںدُّستان ہی سنّی دی اِس جِتّ 'تے کھِیوا ہۄئِیا پھِردا ہَے۔ پِچھلے ورہے تکّ ہِںدُّستان اتے پںجّاب نُۄں تاں چھڈّۄ 'ساڈا آپݨا سنّی' کہِݨ والے بٹھِںڈّے دے لۄکاں دی اُس نال سِرف اینی کُ ساںجھ ہۄویگی کِہ جدۄں اُہ بُۄٹ پالِش کرن لئی اُنہاں نُۄں ارذ کردا ہۄویگا کِہ "بابُۄ جی بُۄٹ پالِش کروا لوۄ
پرسۄں یانی 28 دسمبّر نُۄں اِںڈِییا دا چار ڈِگری تاپمان چھڈّ کے سِدھّے آسٹْریلِییا دے 44 ڈِگری تاپمان 'چ آ پہُںچّے ہاں۔ جِتھّے اِںڈِییا ٹھںڈھّ نال ٹھُر-ٹھُر کر رِہا ہَے٬ اُتھّے آسٹْریلِییا اِک پاسے سُۄرج دی تپش اتے دُۄجے پاسے بھِیانک اگّاں دی مار ہیٹھ آئِیا ہۄئِیا ہَے۔
آسٹْریلِییا ہر سال نویں سال دے جشناں لئی دُنِییا بھر 'چ جاݨِیا جاںدا ہَے۔ پر اِس وار دُچِتِّییاں دیکھݨ سُݨن نُۄں مِل رہِییاں سن کِہ نواں سال ہر وار واںگ منائِیا جاݨا چاہِیدا ہَے کِہ نہِیں؟ کِئۄں کِہ پِچھلے کُجھ کُ دِناں 'چ آسٹْریلِییا دا بھِیانک اگّاں کارن بھاری نُکسان ہۄئِیا ہَے۔
<سِیاݨے کہِںدّے ہن کِہ ہاݨ نُۄں ہاݨ پِیارا۔ اِہ ہاݨ جِیواں نال وی ہۄ سکدا ہَے تے نِرجِیو نال وی ہۄ سکدا ہَے۔ جِیواں دے ہاݨی تاں کدے-کدے اِکّ دُۄجے نال رُسّ وی جاںدے ہن پر نِرجِیو ہاݨی کدے رُسّدا نہِیں دیکھِیا۔ اُلٹا سمیں دے نال-نال نِرجِیو ہاݨی دا مۄہ ہۄر گُۄڑھا ہُںدّا جاںدا۔ بھاویں سانُۄں لکھّ پتا ہَے کِہ اسِیں ناشوان ہاں پر پھیر وی اِہ مۄہ دِییاں تںدّاں سانُۄں بہُت سکُۄن دِںدِّییاں ہن۔ جدۄں تُسِیں آپا پڑچۄل کردے ہۄ تاں تُہانُۄں آلھے دُیالھے اِہۄ جِہِییاں بہُت چِیذاں دِس پَیݨگِییاں جۄ جاں تاں تُہاڈے ہاݨ دِییاں ہن جاں تُہاڈے تۄں وڈیرِییاں ہ
وۄٹر وِیرۄ دیر نال ای سہی پر درُست سمجھئۄِ آہ نُسکھا جہِڈا آپاں دسّݨ لگّے آں.. اِہ نُسکھا اکھَۄتی لِیڈراں تے واہوا کامیاب ہۄ رہَے٬ کُجھ کُ لۄکاں نیں ادھّ-پچدھّا اذمائِیا وی اےَ تے نتِیجے شاندار رہے نیں۔ وۄٹاں دے رہںِّدے ڈھائی۔ پَۄݨے تںِّن دنِ بہُتے نیتا ہالے وی تُہاڈے در نِیویں کرن آئُݨگے۔۔ سۄ اُنہاں نال نجٹھِݨّ لئی تلوںڈّی سابۄ تۄں ساڈے وِیر خُشدِیپ سںِّگھ چٹھّا نیں اِکّ نُسکھا بھیجئَِ٬ جۄ اُنہاں دے پںِّڈ 'چ اپݨائِیا جا رہَے٬ پر پُۄرن نہِیں۔ چلۄ وکت رہںِّدیاِں اُس پُۄرن نُسخے بارے دسّدے آں ک ِتُہانُۄں کی کُجھ اُس نُسخے لئی چاہِیدَے تے کوے
ہر اِنسان واںگ مَینُۄں وی میرے باپ دی اِک گلّ جۄ اکسر اُہ کِہا کردے سن٬ ہُݨ اُنہاں دے تُر جاݨ بائد تھۄڑھی-تھۄڑھی پلّے پَیݨ لگّی ہَے۔ اُس وکت اُنہاں ولّۄں مِلدِییاں اݨگِݨت نسِیہتاں نُۄں اُنہاں دی ٹۄکا-ٹاکی سمجھ کے اݨگۄلِیاں کردے رہے۔ پر ہُݨ جدۄں آپ اُمر دے اۄس پڑا تے پہُںچّے ہاں تاں اُنہاں ٹۄکا-ٹاکِییاں نُۄں یاد کر کے اُنہاں وِچۄں نسِیہتاں لبھّݨ دی کۄشِش کردے رہِںدّے ہاں۔ پر 'وکتۄں کھُںجھّی ڈُۄمݨی' اَۄکھی ہی راہ پَیںدی ہَے۔ اکسر پاپا جی کِہا کردے سن کِہ سُپنے وی اَۄکات 'چ رہِ کے لئے جاݨ تاں جِیون سُکھالا رہِںدّا ہَے۔ پر میرے چںگّی ت
دۄستۄ! اجّ دِیوالھی دی رات ہَے٬ کۄئی دِیوے جگا رِہا تے کۄئی پٹاکے چلا رِہا۔ ساڈا اںدّرلا لیکھک کہِںدّا کِہ کی ہۄئِیا تُۄں وِدیش 'چ بَیٹھا۔ تُۄں دِیوے نہِیں تاں آپݨا آپ مچا لَے! کی پتا تیرے مچّݨ دے اِس چانݨ نال کِسے دا ہنیرا دُۄر ہۄ جاوے۔ شائِد کۄئی ٹھیڈا کھاݨ تۄں بچ جاوے۔ سۄ اسِیں تاں پھیر پا لِیا آپݨی کلم 'چ تیل٬ تے سِیکھ گھسا دِتّی مَیڈم مندِیپ کَۄر نیں۔ ہُݨ تُسِیں پُچھّۄگے کِہ اِہ مَیڈم کی چِیج ہَے۔ سۄ دۄستۄ! کاہل ناں کرۄ مِلائُݨے ہاں تُہانُۄں وی مَیڈم جی نال۔
بہُت چِراں تۄں اِک گلّ میرے سںگھّ 'چ پھسی پئی سی۔ کئی بار کڈھّݨ دی کۄس
آدھُنِکتا دے اِس دَۄر 'چ اجّ ساڈے نِتّنیم دے کارجاں وِچّ داتݨ-پاݨی٬ نہائُݨ-دھۄݨ اتے اکال پُرکھ دی اُستت دے نال-نال٬ جِہڑا اِکّ ذرُۄری ادھِیائے ہۄر جُڑ گِیا ہَے٬ اُہ ہَے سۄشل نَیٹّورکِںگّ۔ بھاویں اُہ پھیسبُکّ ہۄوے بھاویں یُۄ-ٹِئۄُب تے بھاویں کُجھ ہۄر۔ جیکر ہُݨ اِہ کہِ لئیِئے کِہ اجّ-کل اِس دی ساڈے سرِیر نُۄں بھُکھّ ہی نہِیں٬ تۄڑ جِہی وی لگدی ہَے تاں غلت نہِیں ہۄویگا ۔ جِس دا اِکّ وڈّا کارن اِہ ہَے کِہ سانُۄں ڈر لگّدا ہَے کِہ اِس تیذ ترار یُگّ 'چ کِتے اسِیں پچھڑ ہی ناں جائیِئے۔ کِئُںکِہ جے کِسے مِتّر پِیارے نیں سانُۄں کۄئی تاذا کاںڈ پہِلاں سُݨا دِ
دۄستۄ! لیکھ شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں اِس دے سِرلیکھ اُتّے تُہاڈی ہَیرانی دا جواب دے دیواں۔ تُسِیں ہَیران ہۄوۄگے کِہ ٹھگّ نُۄں اینا ستِکار کِئۄں؟ کۄئی خاس وجہا نہِیں٬ ٹھگّ نُۄں 'ٹھگّ جی' کہِ کے بسّ دُنِییاںداری جہی نِبھا رِہا ہاں۔ کِئُںکِہ اجّ دی دُنِییاں دھن والے دھنوان دا ستِکار کردی ہَے۔ مَینُۄں اجّ تکّ کۄئی ٹھگّ غُربت وِچ لبریذ نہِیں مِلِیا۔ دھنوان بںدّے نُۄں جی جی کرنا ہی اجّ کلّہ دُنِییاںداری ہَے۔ سۄ مِتّرۄ٬ اِس دُنِییاں 'چ رہِںدِّیاں ہۄئِیاں دُنِییاںداری ناں نِبھا کے مَیں آپݨے سِر 'تے جِہڑے چار وال بچے نیں٬ اُہ تاں نہِیں جھڑوائُݨے!
ساڈی ذِںدّگی 'چ کُجھ اِک ورتارے اِہۄ جِہے ہُںدّے ہن٬ جۄ واپرن تۄں بائد ہی سانُۄں سمجھ آئُںدے ہن۔ اِنہاں وِچۄں اِک ورتارا اِہ ہَے کِہ سانُۄں جدۄں کۄئی چھڈّ کے جاںدا ہَے تاں اُس تۄں بائد سانُۄں پتا لگدا کِہ اسِیں کِس ہدّ تکّ اُس اِنسان نُۄں چاہُںدّے سی۔ بسّ اِہۄ کُجھ جسپال بھٹّی ہۄراں نُۄں چاہُݨ والِیاں نال واپرِیا۔ اُنہاں دے چلے جاݨ نال دُنِییاں بھر 'چ اُنہاں نُۄں چاہُݨ والے ٹھگّے-ٹھگّے جِہے مہِسُۄس کر رہے ہن۔
گلّ جسپال بھٹّی ہۄراں نال آپݨی ساںجھ تۄں شُرُۄ کرنی چاہاںگا۔ اُنہاں نُۄں مَیں تکرِیبن اسّی دے دہاکے تۄں جاݨدا تے پْ
پِچھلے ورہے جُۄن مہِینے 'چ گُرپْرِیت گھُگّی دے آسٹْریلِییا دَۄرے دَۄران اُنہاں نال کُجھ وکت گُذارن دا مَۄکا مِلِیا۔ جِس دَۄران کامیڈی تۄں ہٹ کے ہۄر بہُت سارے مُدِّیاں 'تے ساڈی گلّبات ہۄئی۔ میرے من 'چ پہِلاں وی گُرپْرِیت لئی کافی ستِکار سی۔ پر اُس دِن دی مُلاکات تۄں بائد میرے وِچاراں نُۄں ہۄر پْرۄڑھتا مِلی۔ اُہ آپݨے وِرسے پْرتی کافی چِںتّت ہَے۔ گلّاں-باتاں دَۄران اُنہاں کِہا کِہ تُسِیں بہُت کُجھ لِکھدے رہِںدّے ہۄ٬ کِسے دِن ساڈے وِگڑ رہے وِرسے اتے دھرم 'تے وی لِکھۄ۔ مَیں اُنہاں نُۄں دسِّیا کِہ مَیں تکرِیبن تِنّ کُ ورہے پہِ
"مَینُۄں کی" اِہ دیکھݨ نُۄں سِرف دۄ شبد لگدے ہن۔ پر اسل 'چ اِہناں دۄ شبداں وِچ جِنّی کُ لاپرواہی کُٹّ کُٹّ کے بھری ہۄئی ہَے٬ اُہ اِک گھر تاں کِہ پُۄرا مُلک تباہ کر سکدی ہَے۔ سۄچݨ دی گل ہَے کِہ جے "مَینُۄں کی" اَینی خترناک چِیذ ہَے تاں پھیر کۄئی اِس دا کُجھ کردا کِئۄں نہِیں؟ جیکر اِہی چرچا کِسے نالھ کِیتی جائے کِہ اِہ دۄ شبد دیش برباد کر رہے ہن تاں مُۄہرلے بںدّے دا اِہی جواب ہۄویگا کِہ جدۄں سارِیاں دا ہی آوا اُۄتِیا پِیا ہَے تاں کۄئی اِکلّا کی کر سکدا ہَے ۔ سۄ "مَینُۄں کی" جۄ ہۄئی جاںدا٬ ہۄئی جاوے ساڈی تاں باہلھی نِبّڑ گئی تھۄڑھی رہِ گئی۔