کۄرۄنا-19 کہِر وڈّے اِتِہاسک سںکّٹاں نال ڈِکّ رِہا ہَے۔ وڈّی جںگّ ورگے۔ نِرا ڈِکّ ہی نہِیں رِہا٬ سگۄں اُنہاں تۄں وی وڈِّییاں چُݨَۄتِییاں دے چرچے چھیڑی بَیٹھا ہَے۔ سرکاراں٬ وِگِیانِییاں٬ چِںتّکاں٬ لیکھکاں٬ پتّرکاراں٬ وِشلیشکاں درمِیان بھخویں تبسرے ہۄ رہے ہن۔ سںکّٹاں دے کارناں اتے سِٹِّیاں نُۄں تۄلِیا مِݨِیا جا رِہا ہَے۔ سںکّٹ اُتّے کابُۄ پائُݨ دے ہلّ٬ دوا-دارُۄیاں دِییاں کھۄجاں ہۄ رہِییاں ہن۔ کھۄجارتھی دِن رات سِدھاںت٬ پْرتِیسِدھاںت پیش کرکے پہِلے نالۄں بِہتر تے اُچّ پدھّرے سںیّۄجن ’تے پہُںچّݨ واستے تجربے کر رہے ہن۔ وِگِیانِییاں اِس کہِر ’تے ک

ہمیشا واںگ اِس وار وی 117 کُرسِییاں لئی راجکُمار چُݨے جاݨے ہن۔ اِنہاں وِچّۄں ہی اِکّ نیں سبھ تۄں اُچّا دھْرِتراشٹری سِںگھّاسن ملّݨا ہَے۔ ٹِکٹاں دی وںڈّ وِچّ اِہۄ جِہے آسوںدّاں نیں گُجھِّییاں٬ ڈُۄںگھِییاں تے چھترںجّی چالاں وی چلّݨِییاں ہن۔ اِس کرکے وی کئیِیاں پارٹِییاں وِچّ ٹِکٹاں دے رپھّڑ پئے ہۄئے ہن۔ چۄݨ دھنُش تۄڑُۄیاں وِچّۄں کُجھ مںتّری٬ سہائِک مںتّری٬ راج مںتّری بݨنگے۔ باکی پارلِیمانی سکتّری والی کُرسی نال ہی سبر دا گھُٹّ بھرݨگے۔ جے کِتے ہلکا اِنچارجی مِل گئی٬ تاں پںجّ سال چںگّا ٹَۄہر-ٹپّا بݨُۄں۔ جِسدی ٹِکٹ سکرِینِںگّ کمیٹی دے تںدُّۄر وِچّۄں پ

“پِیڑ پرواسِییاں دی”میرے وڈّے وِیر پْرِں. بلکار سِںگھّ باجوا دی کَینیڈا واس دَۄران لِکھی وارتک دا سںگّْرہِ ہَے۔ ٹۄراںٹۄ (کَینیڈا) وِچّ وسّدِیاں اُنہاں نیں 1996 تۄں لَے کے ہُݨ تکّ دے دِکھاویں سُکھاویں سبھ انُبھو اسل کِرداراں سمیت اِس پُستک وِچّ پرۄ دِتّے ہن۔ اِس پُستک دا وڈپّݨ ہی اِہی ہَے کِہ اِہ پاردرشی لِکھت ہَے۔ سچّ تے سُچمتا نُۄں آر-پارے دیکھݨ دی سمرتھّا والی کِتاب۔

وتن رہِںدِّیاں پْرِں. بلکار سِںگھّ باجوا اُتّری بھارت دے مُکھّ سِکھِّیا ادارے گُرُۄ ہرگۄبِںدّ کھالسا کالج آپھ اَیجُۄکیشن٬ گُرُۄسر سُدھار (لُدھِیاݨا) دے لگپگ تِنّ دہا

اِکّ سِپاہی دا گائِیا گِیت ہدّاں دے آر-پار مانوی ترباں چھیڑ رِہا ہَے۔ کیول دۄہاں پںجّاباں وِچ ہی نہِیں٬ گلۄب ’تے جِتھّے کِتے وی پںجّابی ہَے٬ اُہ اِس گِیت نُۄں مُڑ-مُڑ سُݨدا ہَے اتے ہِںدُّۄ-سِکھّ-مُسلمان بھائیِیاں وِچّ پئیِیاں دراڑاں نُۄں میٹدا تُرِیا جا رِہا۔ سۄشل مِیڈِیئے ’تے پِیا اِہ گِیت ہر پںجّابی نُۄں ٹُمبّدا٬ جھںجّۄڑدا اتے سۄچݨ لئی مجبُۄر کردا ہَے۔ اِہدے دِل ہُۄلویں پَیگاماں دے چھٹّے آلم دے کۄݨے کۄݨے وِچّ پَے رہے ہن۔ اِہ گِیت ٹھںڈھّے متے بَیٹھ سۄچݨ لئی مجبُۄر کردا ہَے: آکھر اِہ کِئۄں واپر رِہا ہَے‘ کَۄݨ اِس نُۄں کرا رِہا؟ اِہ راجنِیتِیواناں٬ نیتاواں ا

ساڈی اُمر دے یار بیلی سِراں ’تے بستے٬ پھٹِّییاں رکھّ سکُۄل جاںدے ہُںدّے سن۔ سکُۄل دُۄر-دُۄر ہُںدّے۔ کِسے کرماں والے دے پِںڈّ ہی سکُۄل ہُںدّا۔ سکُۄل جاںدے-آئُںدے مَۄسمی پھلاں نُۄں بھالدے٬ تۄڑدے٬ کھاںدے٬ کھیڈدے تُرے جاںدے۔ دُیابا امبِّییاں والا اِلاکا ہَے۔ مُںڈّے کھٹِّییاں-مِٹھِّییاں امبِّییاں دا آنںدّ ماݨدے۔ ایداں ہَۄلی-ہَۄلی پڑھدے گئے۔ اِنہاں وِچّۄں کۄئی پھَۄج وِچّ چلا گِیا٬ کۄئی ماسٹر بݨ گِیا٬ کۄئی پُلِس وِچّ٬ کۄئی ... اتے کئی سرکاری نَۄکرِییاں وِچّ لگّ گئے۔ سمیں دے پھیر نال نبّوِیاں وِچّ وِدیشاں وِچّ جاݨ دا رُجھان بہُتا ہی ودھ گِیا۔ پھِر پِچھّے ہی اُن

کُجھ سماں پہِلاں مَیں ذِلہا لُدھِیاݨا دے پِںڈّ چکر بارے لیکھ لِکھِیا سی٬ ’کِیا باتاں پِںڈّ چکر دِییاں’۔ مَیں اُس پِںڈّ دے درشن کر کے چکْرِت رہِ گِیا ساں۔ پںجّاب جاں بھارت سرکار دے سہِیۄگ بِنا ہی اِنا وِکاس! پُچھّ دسّ پِچھّۄں پتا لگّا پئی پِںڈّ چکر پُٹھّے چکّر وِچّۄں نِکل کے سِدھّے چکّر ’تے اَیسا تُرِیا کِہ انۄکھا ماڈل پِںڈّ بݨ گِیا ہَے۔ پِںڈّ دے پرواسی بھراواں اجمیر سِںگھّ تے بلدیو سِںگھّ سِدھُّۄ دے اُدّم نال دس کرۄڑ رُپئِیا وِدیشاں وِچّۄں اِکٹھّا کِیتا تے دس کرۄڑ دی ہی پِںڈّ والِیاں نیں کار سیوا کِیتی۔ کیون مَۄرگن ناں دے اِک گۄرے نیں پِںڈّ د

میرے اِکّ پُراݨے سہِکرمی نیں وَینکُۄور تۄں ساڈے جُجھارُۄ ماسٹر ہرنیک سرابھا دے سدِیوی وِچھۄڑے دی ماڑی خبر دِتّی۔ گہِرا سدما لگّا۔ سُدھار کالج دی ساری سروِس دَۄران میری ہرنیک نال بڑی ہی سنیہ بھری ساںجھ رہی ہَے۔ جِگری دۄستاں ورگی۔ تھۄڑھا سہِج ہۄݨ ’تے اُہدے ابھُلّ مائرکے ذِہن ’تے بدّل واںگ چھا گئے۔ ہر بھارت پھیری دَۄران مَیں اُہنُۄں سرابھے مِلکے آئُںدا سی۔ اَیتکِیں وی جاݨا سی. پر جِہڑا ہمیشا آپݨے بچن نِبھائُںدا ہُںدّا سی٬ اُہدے سواساں نیں اُہنُۄں پِچھلی وار ’مُڑ مِلاںگے’دے آخری بۄل وپھا نہِیں کرن دِتّے۔ جِتھّے اُہ یُۄنِیئن دا اِکّ دلیر

پںجّاب دے سِیاسی وایُۄمںڈّل ’تے کارپۄریٹی پْرِںٹّ٬ اِلَیکٹرانِک اتے سۄشل مِیڈِیئے نیں اِکّ وڈّا دھُۄڑ-گُبار چاڑھِیا ہۄئِیا ہَے۔ اِس چاڑھی جا رہی دھُۄڑ کرکے پںجّابی بۄلی ’اُڈّدی دھُۄڑ دِسے بۄتا جانی دا نذر ناں آوے‘ نال سۄچ جا جُڑدی اے۔ اِتھّے وگدے بلَۄری پاݨِییاں واںگ ہی پںجّابِییاں دے من نِرمل ہن۔ وِشواش کردے ہن٬ اذمائُںدے ہن۔ پر جے کۄئی خرا ناں اُتّرے٬ پھِر بخشدے وی نہِیں۔ سِیاسی نیتاواں دِییاں دۄگلی نِیتِییاں اتے نِیئتاں تۄں ہُݨ اِہ پُۄرے ستے٬ اکّے ہۄئے اتے دُکھی ہن۔ ہۄر کِنّا کُ چِر اِنہاں پرخِیاں نُۄں مُڑ مُڑ پرخی جاݨ۔ ہر چِیذ دی

پِچھلے سال اکتُۄبر-نومبّر دا سماں سی۔ لگپگ اِنہاں مہِینِیاں وِچ ہی بہُتے اَینّ آر آئی بذُرگ آپݨی ماتبھُۄمی ولّ وہِیراں گھتّ تُردے ہن۔ وِییانا تۄں آسٹرِیئن جہاذ اُڈّ پِیا۔ مُڈھلِییاں اُڈاݨ رسماں پُۄرِییاں ہۄ چُکِّییاں سن۔ سپھر نُۄں رَۄچِک بݨائُݨ لئی مَیں نال بَیٹھے ہمئُمرے پںجّابی بائی نال پھتِہ بُلا کے سہِون گلّ تۄر لئی٬ “کِویں آ بائی ایدھرلا٬ اۄدھرلا ہال-ہوال؟”

“ہال کی اےَ بائی٬ میرا تاں اِکّ اڑے ہۄئے اِںتکال نیں اںتّکال ہی نیڑے لِیاںدا ہۄئِئَے ...۔” اِئۄں لگّا٬ بںدّا جِویں کِسے مسلے نال اُلجھِیا٬ بہُتا ہی دُکھی اتے پریشان ہَے۔ شبداں تۄں پڑھِ

کۄرۄنا وائِرس تۄں بچا واستے سرکاراں نیں تُرںتّ تالابںدّی٬ گھربںدّی٬ سماجِک پھاسلابںدّی٬ لاذمی اِکاںتبںدّی٬ آدِ سختی نال لاگُۄ کر دِتّے۔ لائے وی بِناں کِسے تِیاری/ پْربںدھّاں دے۔ جِویں وی٬ جِتھّے وی کۄئی سی٬ جِسمانی تے مانسِک تَۄر ’تے گھِر گِیا۔ جرواݨِیاں ولّۄں پائے گھیرے واںگ۔ لۄک اچانک اسمانۄں ڈِگّی بِجلی واںگ سہِم گئے۔ وِشیش کرکے پْرواسی٬ وِدیشی تے وتن وِچلے۔ سرکاراں دے ہِٹلری بِیاناں٬ چالاں (کُچالاں) تے املاں تۄں لگّدا ہَے کِہ اُنہاں نُۄں کۄرۄنا نالۄں چۄݨاں دی ذِیادا چِںتّا ہَے۔ اِہ بںدِّییاں واتاورݨ نُۄں ساف-سُتھرا بݨائُݨ وِ ّ

اےَ مانو! تُۄں کۄرۄنا وائِرس دے چلںتّ گھٹنا چکّر وِچّ کِئۄں تے کِویں پھس گِیا ہَیں؟ ذرا رُک٬ سۄچ تے سُۄجھ نُۄں اںتّرجھات کر پْرتکھّݨ کر۔ اُہ اِڈّا وڈّا مہاں بلی کَۄݨ ہَے٬ جِس نیں وِشوی مانوی سںگّٹھناں٬ سںسّار بھر دِییاں سرکاراں دِییاں وِدھانک تے نِیائِک سںسّتھاواں٬ پھَۄجاں٬ نِیم سُرکھِّیا بلاں آدِ نُۄں نتھّ پائی ہۄئی ہَے۔ جِدّاں دے پھَیسلے کرائُݨے چاہُںدّا ہَے٬ کرائی جا رِہا ہَے۔ جِتھّے کھڑھے ہۄݨ تے ہامی بھرن لئی کہِںدّا ہَے٬ کرائی جا رِہا ہَے۔ جِتھّے جںگّ چھیڑنی چاہُںدّا ہَے٬ مِذائیِلاں دے بٹن دبوا لَیںدا ہَے۔ جِتھّے سمجھَۄتے کرنے چاہُںدّا ہَے٬ باہاں مرۄڑ کے کرو

اُدۄں مَیں دُۄجی جمات وِچّ پڑھدا سی جدۄں میرے چَۄدوِیں وِچّ پڑھدے وڈّے مسیر نیں پُچھِّیا: تُۄں وڈّا ہۄ کے کی کرِیا کریںگا؟ مَیں سپاٹ٬ سِدھّا جواب دِتّا: ’بھار ڈھۄئِیا کراںگا ... تے ... پَیسے لُٹِّیا کراںگا ... ہۄر کی ...۔‘ اُہ کھِڑ کھِڑاکے ہسِّیا۔ ہسّدے ہۄئے نیں مُڑ سوال کِیتا: اُہ کِویں: ’بسّ ... بھاجی ... سٹیشن ’تے کُلّی ... بھار ڈھۄںہدے ویکھِیدے نیں ... کِنّے سارے پَیسے ... لُٹّ لئیِںدے نیں ...۔‘ اُہدے ہسّݨ تۄں مَیں کچّا جِہا ہۄ گِیا۔اُہدے ہسّݨ دی سمجھ ناں لگّی۔ بھۄلیپن وِچّ چُپّ کر گِیا۔

بچپن وِچّ مِلی/لبھّی آنا دُیانی ویکھ

دۄ ڈھائی ورہے پہِلاں مَیں اِکّ بہُتے ہی نِکٹ ورتی ہائیِٹَیکّ اذِیذ دے گْرہِ وِکھے شُکرانے دے اکھںڈّ پاٹھ سماگم وِچّ شامل ہۄئِیا۔ اُہ اِکّ مرہلے ’تے ذِںدّگی تے مَۄت وِچّ لٹک گِیا سی۔ بِماری (جی.بی.اَیسّ.) وی اَینِستھیسِییا دے ٹِیکے واںگ مِںٹّاں سکِںٹّاں وِچّ سرِیر نُۄں سُنّ تے سِتھل کر گئی۔ نبذ ہی چلّدی سی٬ ہۄر سبھ کُجھ بیہرکت سی۔ اِکّ ہِمّتی سُہِرد دۄست نیں تُرںتّ مۄڈھے چُکّ گڈّی وِچّ پائِیا تے اَیمرجَیںسی وِچّ جا لِٹائِیا۔ ڈاکٹر٬ نرساں اتے سہائِک املا کمپِّئۄُٹری پھُرتی نال اِلاج کارجاں وِچّ رُجھّ گِیا۔ ڈاکٹراں انُسار اِہ مرذ 1000 وِچّۄں اِکّ نُۄ

سال 1988 دی پہِلی اپرَیل۔ اِس دِن آم تَۄر ’تے ایپرل پھُۄل بݨدے جاں بݨائے جاںدے ہن۔ اںگّریذ اِس نُۄں اِکّ ہاسے-ٹھٹھّے والا دِن کہِںدّے ہن۔ اِس دِن ’تے اپھسراں تے ماتہِتاں نُۄں اِکّ دُۄجے دا پھُۄل (مُۄرکھ) بݨائُݨ دی پُۄری کھُلّہ ہُںدّی ہَے۔ پر پںجّاب ’تے چھائے تتّے دَۄر وِچّ پْرشاسکاں دا تاں ہر رۄذ کۄئی ناں کۄئی پھُۄل بݨدا ہی رہِںدّا۔ کھاڑکُۄیاں ولّۄں کئی کِسم دِییاں دھمکِییاں بھرِییاں جھُۄٹھِییاں/سچِّییاں چِٹھِّییاں مِلدِییاں رہِںدِّییاں٬ جِنہاں کرکے ہر کالج دا پْرِںسِّیپل کِسے ناں کِسے کِسم دی پْرِیکھِیا وِچّ پِیا ہی رہِںدّا۔ یُۄنِیورسٹی دی سالانا پْرِیکھِیا دے نال ہ

(نۄٹ: پنُّۄں ساہِب شُرُۄ ’چ ہی آپݨی اِکّ پھۄٹۄ٬ جِس وِچّ  کمپِّئۄُٹر تُاہڈے اگّے٬ پِچھّ جاں ساہمݨے پئے ہۄݨ لا دِئۄ تے پھِر پھائیِنل کرکے رِکارڈ لئی مَینُۄں بھیج دیݨی۔ جے ہۄر کۄئی مِلے سنماناں٬ مۄمَیںٹۄیاں دی پھۄٹۄ ہۄوے اُہ وی لا دیݨی۔ بِہتر ہَے مِلے سنماناں نں آپݨے دُیالے رکھّکے اِکّ پھۄٹۄ بݨائُݨی- باکی مِلݨ ’تے۔)

’گُرُۄ بِناں گت نہِیں٬ شاہ بِناں پتّ نہِیں‘ ورگا سچّ ہۄر وی پْرچںڈّ ہۄ ساہمݨے آ کھلۄتا جدۄں کمپِّئۄُٹر نال چھیڑکھانی شُرُۄ کر بَیٹھا۔ مُڈھلِییاں گلّاں تاں گھرۄں مُںڈِّیاں/پۄتِیاں تۄں سِکھّ لئیِیاں۔ اِس پاسے تُرِیا جدۄں تھۄڑھا جِ

’واہوا تیرِییاں کُدرتاں‎,‎ تُۄں ڈاڈھا بیپْرواہ’۔ جتھیدار مان سِںگھّ ہمبھّۄ اِہ شبد سہِون ہی گُݨ-گُݨائُںدے ہُںدّے سی۔ شام سویرے۔ پرہے `چ گلّاں کردِیاں۔ بۄہڑاں ہیٹھ جُڑے اِکٹھّاں وِچّ۔ اسمان تے دھرتی دے دِسہدِّیاں نُۄں نِہاردِیاں۔ پںچھِّییاں نُۄں درختاں `تے چہِ-چہائُںدے تکّدِیاں۔ لۄکاں دے وچِتّر کِسّے کہاݨِییاں تے سمسِّیاواں سُݨدِیاں۔ گُرباݨی اتے سِکھّی نال اُہ منۄ تنۄ اتے دھنۄ ساری اُمر پْرݨائے رہے۔ ’بلِہاری کُدرتِ وسِّیا‎,‎ تیرا اںتّ ناں جائی لکھِیا‘ تُک سِرجݨہار نال جۄڑدی ہَے۔ اِہ شبد اُنہاں دے رۄم-رۄم `چ سمائِیا ہۄئِیا سی۔

جتھیدا

س: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ولّۄ سِینِیئراں (50 تۄں اُپّر اُمر والھِیاں) نُۄں دِتّی جاݨ والھی دۄ مہِینے دی پھری کمپِّئۄُٹر ٹرینِںگّ سروِس پُۄری ہۄ جاݨ تے٬ اُسدے سارے سِکھِیارتھِییاں نیں رلھمِل کے مِتی 4 اکتُۄبر دِن اَیتوار نُۄں ’نِئۄُ اِںڈِیا کری رَیسٹۄرَیںٹّ‘ 20 گِلِںگھّم ڈرائیِو برَیمپّٹن نیڑے پاسپۄرٹ دپھتر وِکھے آنر پارٹی دِتی| جِس وِچ 60 تۄں ودھّ سِکھِیارتھی اتے پتوںتّے شامل ہۄئے|
پھُٹّبال دے نَیشنل کۄچ گُرمِیت سِںگھّ سںدھُّۄ دا اِہ وِچار سی کِہ کِسے دِن سارے سِکھِیارتھی اِکٹھّے ہۄ کے پارک وِچّ کُجھّ سماں بِتائِیا جائے۔ جِس اُتّے سارے سِکھِیارتھِییاں نیں آپݨی سہِ